अध्याय 2: शिव की आठ मूर्तियाँ जिनमें जगत स्थित है

शृणु तात महेशस्यावतारान्परमान्प्रभो ।
सर्वकार्यकराँल्लोके सर्वस्य सुखदान्मुने

śṛṇu tāta maheśasyāvatārānparamānprabho |
sarvakāryakarām̐lloke sarvasya sukhadānmune

तस्य शंभोः परेशस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् ।
तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव

tasya śaṃbhoḥ pareśasya mūrtyaṣṭakamayaṃ jagat |
tasminvyāpya sthitaṃ viśvaṃ sūtre maṇigaṇā iva

शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशो पतिः ।
ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

śarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśo patiḥ |
īśānaśca mahādevo mūrtayaścāṣṭa viśrutāḥ

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः ।
अधिष्ठिताश्च शर्वाद्यैरष्टरूपैः शिवस्य हि

bhūmyaṃbhognimarudvyomakṣetrajñārkaniśākarāḥ |
adhiṣṭhitāśca śarvādyairaṣṭarūpaiḥ śivasya hi

धत्ते चराचरं विश्वं रूपं विश्वंभरात्मकम् ।
शंकरस्य महेशस्य शास्त्रस्यैवेति निश्चयः

dhatte carācaraṃ viśvaṃ rūpaṃ viśvaṃbharātmakam |
śaṃkarasya maheśasya śāstrasyaiveti niścayaḥ

संजीवनं समस्तस्य जगतः सलिलात्मकम् ।
भव इत्युच्यते रूपं भवस्य परमात्मनः

saṃjīvanaṃ samastasya jagataḥ salilātmakam |
bhava ityucyate rūpaṃ bhavasya paramātmanaḥ

बहिरंतर्जगद्विश्वं बिभर्ति स्पन्दतेस्य यम् ।
उग्र इत्युच्यते सद्भी रूपमुग्रस्य सत्प्रभो

bahiraṃtarjagadviśvaṃ bibharti spandatesya yam |
ugra ityucyate sadbhī rūpamugrasya satprabho

सर्वावकाशदं सर्वव्यापकं गगनात्मकम् ।
रूपं भीमस्य भीमाख्यं भूपवृन्दस्व भेदकम्

sarvāvakāśadaṃ sarvavyāpakaṃ gaganātmakam |
rūpaṃ bhīmasya bhīmākhyaṃ bhūpavṛndasva bhedakam

सर्वात्मनामधिष्ठानं सर्वक्षेत्रनिवासकम् ।
रूपं पशुपतेर्ज्ञेयं पशुपाशनिकृन्तनम्

sarvātmanāmadhiṣṭhānaṃ sarvakṣetranivāsakam |
rūpaṃ paśupaterjñeyaṃ paśupāśanikṛntanam

सन्दीपयञ्जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वयम् ।
ईशानाख्यं महेशस्य रूपं दिवि विसर्पति

sandīpayañjagatsarvaṃ divākarasamāhvayam |
īśānākhyaṃ maheśasya rūpaṃ divi visarpati

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः ।
महादेवस्य तद्रूपं महादेवस्य चाह्वयम्

āpyāyayati yo viśvamamṛtāṃśurniśākaraḥ |
mahādevasya tadrūpaṃ mahādevasya cāhvayam

आत्मा तस्याष्टमं रूपं शिवस्य परमात्मनः ।
व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

ātmā tasyāṣṭamaṃ rūpaṃ śivasya paramātmanaḥ |
vyāpiketaramūrtīnāṃ viśvaṃ tasmācchivātmakam

शाखाः पुष्यन्ति वृक्षस्य वृक्षमूलस्य सेचनात् ।
तद्वदस्य वपुर्विश्वं पुष्यते च शिवार्चनात

śākhāḥ puṣyanti vṛkṣasya vṛkṣamūlasya secanāt |
tadvadasya vapurviśvaṃ puṣyate ca śivārcanāta

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता ।
तथा विश्वस्य सम्प्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः

yatheha putrapautrādeḥ prītyā prīto bhavetpitā |
tathā viśvasya samprītyā prīto bhavati śaṃkaraḥ

क्रियते यस्य कस्यापि देहिनो यदि निग्रहः ।
अष्टमूर्त्तेरनिष्टं तत्कृतमेव न संशयः

kriyate yasya kasyāpi dehino yadi nigrahaḥ |
aṣṭamūrtteraniṣṭaṃ tatkṛtameva na saṃśayaḥ

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठायास्थितं शिवम् ।
भजस्व सर्वभावेन रुद्रं परमकारणम्

aṣṭamūrtyātmanā viśvamadhiṣṭhāyāsthitaṃ śivam |
bhajasva sarvabhāvena rudraṃ paramakāraṇam

इति प्रोक्ताः स्वरूपास्ते विधिपुत्राष्टविश्रुताः ।
सर्वोपकारनिरताः सेव्याः श्रेयोर्थिभिर्नरैः

iti proktāḥ svarūpāste vidhiputrāṣṭaviśrutāḥ |
sarvopakāraniratāḥ sevyāḥ śreyorthibhirnaraiḥ