इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् ।
वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम
ityuktaṃ śrīmaheśasya śrutvā vacanamādarāt |
vīrabhadrotisaṃtuṣṭaḥ praṇanāma maheśvarama
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे वीरभद्रयात्रावर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥
39 verses · 33 of 43
Hearing Mahadev's command, Virabhadra bows and sets out at once, thousand-armed, adorned like Hara himself with serpents. Bhagwan Shiva sends crores of fiery ganas with him, and flowers rain from the wish-granting trees as he goes. Mahakali marches with the nine Durgas and the hosts of bhutas, and the circle of sixty-four yoginis rushes out in anger to destroy Daksha's yajna. Much of the adhyaya is a roll of the gana chiefs and the numbers they lead, among them Vishakha, Pariyatrika, Sarvanga, Vishtambha, Pippala, Kala, Kalaka, Mahakala, Kashthagudha, Madhupinga, Nila, Purnabhadra and Samvartaka, each with crores of followers. With the bhutas and the dog-faced hosts born from his own hair, Virabhadra moves forward, and on his march every omen falls in his favour.
ब्रह्मोवाच
इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् ।
वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम
ityuktaṃ śrīmaheśasya śrutvā vacanamādarāt |
vīrabhadrotisaṃtuṣṭaḥ praṇanāma maheśvarama
शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः ।
प्रचचाल ततः शीघ्रं वीरभद्रो मखं प्रति
śāsanaṃ śirasā dhṛtvā devadevasya śūlinaḥ |
pracacāla tataḥ śīghraṃ vīrabhadro makhaṃ prati
शिवोथ प्रेषयामास शोभार्थं कोटिशो गणान् ।
तेन सार्द्धं महावीरान्मलयानलसन्निभान्
śivotha preṣayāmāsa śobhārthaṃ koṭiśo gaṇān |
tena sārddhaṃ mahāvīrānmalayānalasannibhān
अथ ते वीरभद्रस्य पुरतः प्रबला गणाः ।
पश्चादपि ययुर्वीराः कुतूहलकरा गणाः
atha te vīrabhadrasya purataḥ prabalā gaṇāḥ |
paścādapi yayurvīrāḥ kutūhalakarā gaṇāḥ
वीरभद्रसमेता येगणाश्शतसहस्रशः ।
पार्षदाः कालकालस्य सर्वे रुद्रस्वरूपिणः
vīrabhadrasametā yegaṇāśśatasahasraśaḥ |
pārṣadāḥ kālakālasya sarve rudrasvarūpiṇaḥ
गणैस्समेतः किलतैर्महात्मा स वीरभद्रो हरवेषभूषणः ।
सहस्रबाहुर्भुजगाधिपाढ्यो ययौ रथस्थः प्रबलोतिभीकरः
gaṇaissametaḥ kilatairmahātmā sa vīrabhadro haraveṣabhūṣaṇaḥ |
sahasrabāhurbhujagādhipāḍhyo yayau rathasthaḥ prabalotibhīkaraḥ
नल्वानं च सहस्रे द्वे प्रमाणं स्यंदनस्य हि ।
अयुतेनैव सिंहानां वाहनानां प्रयत्नतः
nalvānaṃ ca sahasre dve pramāṇaṃ syaṃdanasya hi |
ayutenaiva siṃhānāṃ vāhanānāṃ prayatnataḥ
तथैव प्रबलाः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः ।
शार्दूला मकरा मत्स्या गजास्तत्र सहस्रशः
tathaiva prabalāḥ siṃhā bahavaḥ pārśvarakṣakāḥ |
śārdūlā makarā matsyā gajāstatra sahasraśaḥ
वीरभद्रे प्रचलिते दक्षनाशाय सत्वरम् ।
कल्पवृक्षसमुत्सृष्टा पुष्पवृष्टिरभूत्तदा
vīrabhadre pracalite dakṣanāśāya satvaram |
kalpavṛkṣasamutsṛṣṭā puṣpavṛṣṭirabhūttadā
तुष्टुवुश्च गणा वीर शिपिविष्टे प्रचेष्टितम् ।
चक्रुः कुतूहलं सर्वे तस्मिंश्च गमनोत्सवैः
tuṣṭuvuśca gaṇā vīra śipiviṣṭe praceṣṭitam |
cakruḥ kutūhalaṃ sarve tasmiṃśca gamanotsavaiḥ
काली कात्यायिनीशानी चामुंडा मुंडमर्दिनी ।
भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा
kālī kātyāyinīśānī cāmuṃḍā muṃḍamardinī |
bhadrakālī tathā bhadrā tvaritā vaiṣṇavī tathā
एताभिर्नवदुर्गाभिर्महाकाली समन्विता ।
ययौ दक्षविनाशाय सर्वभूतगणैस्सह
etābhirnavadurgābhirmahākālī samanvitā |
yayau dakṣavināśāya sarvabhūtagaṇaissaha
डाकिनी शाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः ।
कूष्मांडाः पर्पटा श्चैव चटका ब्रह्मराक्षसाः
ḍākinī śākinī caiva bhūtapramathaguhyakāḥ |
kūṣmāṃḍāḥ parpaṭā ścaiva caṭakā brahmarākṣasāḥ
भैरवाः क्षेत्रपालाश्च दक्षयज्ञविनाशकाः ।
निर्ययुस्त्वरितं वीराश्शिवाज्ञाप्रतिपालकाः
bhairavāḥ kṣetrapālāśca dakṣayajñavināśakāḥ |
niryayustvaritaṃ vīrāśśivājñāpratipālakāḥ
तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्टिगणान्वितम् ।
निर्ययौ सहसा क्रुद्धं दक्षयज्ञं विनाशितुम्
tathaiva yoginīcakraṃ catuḥṣaṣṭigaṇānvitam |
niryayau sahasā kruddhaṃ dakṣayajñaṃ vināśitum
तेषां गणानां सर्वेषां संख्यानं शृणु नारद ।
महाबलवतां संघोमुख्यानां धैर्यशालिनाम्
teṣāṃ gaṇānāṃ sarveṣāṃ saṃkhyānaṃ śṛṇu nārada |
mahābalavatāṃ saṃghomukhyānāṃ dhairyaśālinām
अभ्ययाच्छंकुकर्णश्च दशकोट्या गणेश्वरः ।
दशभिः केकराक्षश्च विकृतो ष्टाभिरेव
abhyayācchaṃkukarṇaśca daśakoṭyā gaṇeśvaraḥ |
daśabhiḥ kekarākṣaśca vikṛto ṣṭābhireva
चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः ।
षड्भिस्सर्वाङ्गको वीरस्तथैव विकृताननः
catuḥṣaṣṭyā viśākhaśca navabhiḥ pāriyātrikaḥ |
ṣaḍbhissarvāṅgako vīrastathaiva vikṛtānanaḥ
ज्वालकेशो द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः ।
सप्तभिः समदज्जीमान् दुद्रभोष्टाभिरेव च
jvālakeśo dvādaśabhiḥ koṭibhirgaṇapuṃgavaḥ |
saptabhiḥ samadajjīmān dudrabhoṣṭābhireva ca
पंचभिश्च कपालीशः षड्भिस्संदारको गणः ।
कोटिकोटिभिरेवेह कोटिकुण्डस्तथैव च
paṃcabhiśca kapālīśaḥ ṣaḍbhissaṃdārako gaṇaḥ |
koṭikoṭibhireveha koṭikuṇḍastathaiva ca
विष्टंभोऽष्टाभिर्वीरैः कोटिभिर्गणसप्तमः ।
सहस्रकोटिभिस्तात संनादः पिप्पलस्तथा
viṣṭaṃbho'ṣṭābhirvīraiḥ koṭibhirgaṇasaptamaḥ |
sahasrakoṭibhistāta saṃnādaḥ pippalastathā
आवेशनस्तथाष्टाभिरष्टाभिश्चंद्रतापनः ।
महावेशः सहस्रेण कोटिना गणपो वृतः
āveśanastathāṣṭābhiraṣṭābhiścaṃdratāpanaḥ |
mahāveśaḥ sahasreṇa koṭinā gaṇapo vṛtaḥ
कुण्डी द्वादशकोटीभिस्तथा पर्वतको मुने ।
विनाशितुं दक्षयज्ञं निर्ययौ गणसत्तम
kuṇḍī dvādaśakoṭībhistathā parvatako mune |
vināśituṃ dakṣayajñaṃ niryayau gaṇasattama
कालश्च कालकश्चैव महाकालस्तथैव च ।
कोटीनां शतकेनैव दक्षयज्ञं ययौ प्रति
kālaśca kālakaścaiva mahākālastathaiva ca |
koṭīnāṃ śatakenaiva dakṣayajñaṃ yayau prati
अग्निकृच्छतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च ।
आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
agnikṛcchatakoṭyā ca koṭyāgnimukha eva ca |
ādityamūrddhā koṭyā ca tathā caiva ghanāvahaḥ
सन्नाहश्शतकोट्या च कोट्या च कुमुदो गणः ।
अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या गणाधिपः
sannāhaśśatakoṭyā ca koṭyā ca kumudo gaṇaḥ |
amoghaḥ kokilaścaiva koṭikoṭyā gaṇādhipaḥ
काष्ठागूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशी वृषभस्तथा ।
सुमन्त्रको गणाधीशस्तथा तात सुनिर्ययौ
kāṣṭhāgūḍhaścatuḥṣaṣṭyā sukeśī vṛṣabhastathā |
sumantrako gaṇādhīśastathā tāta suniryayau
काकपादोदरः षष्टिकोटिभिर्गणसत्तमः ।
तथा सन्तानकः षष्टिकोटिभिर्गणपुंगवः
kākapādodaraḥ ṣaṣṭikoṭibhirgaṇasattamaḥ |
tathā santānakaḥ ṣaṣṭikoṭibhirgaṇapuṃgavaḥ
महाबलश्च नवभिः कोटिभिः पुंगवस्तथा
mahābalaśca navabhiḥ koṭibhiḥ puṃgavastathā
मधुपिंगस्तथा तात गणाधीशो हि निर्ययौ ।
नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
madhupiṃgastathā tāta gaṇādhīśo hi niryayau |
nīlo navatyā koṭīnāṃ pūrṇabhadrastathaiva ca
निर्ययौ शतकोटीभिश्चतुर्वक्त्रो गणाधिपः ।
काष्ठागूढेश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा
niryayau śatakoṭībhiścaturvaktro gaṇādhipaḥ |
kāṣṭhāgūḍheścatuṣṣaṣṭyā sukeśo vṛṣabhastathā
विरूपाक्षश्च कोटीनां चतुःषष्ट्या गणेश्वरः ।
तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च गणाधिपः
virūpākṣaśca koṭīnāṃ catuḥṣaṣṭyā gaṇeśvaraḥ |
tālaketuḥ ṣaḍāsyaśca paṃcāsyaśca gaṇādhipaḥ
संवर्तकस्तथा चैव कुलीशश्च स्वयं प्रभुः ।
लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने
saṃvartakastathā caiva kulīśaśca svayaṃ prabhuḥ |
lokāṃtakaśca dīptātmā tathā daityāntako mune
गणो भृंगीरिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस्तथा ।
अशनिर्भालकश्चैव चतुःषष्ट्या सह्स्रकः
gaṇo bhṛṃgīriṭiḥ śrīmān devadevapriyastathā |
aśanirbhālakaścaiva catuḥṣaṣṭyā sahsrakaḥ
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंश तिभिर्वृतः ।
वीरेशो ह्यभ्ययाद्वीरः वीरभद्र शिवाज्ञया
koṭikoṭisahasrāṇāṃ śatairviṃśa tibhirvṛtaḥ |
vīreśo hyabhyayādvīraḥ vīrabhadra śivājñayā
भूतकोटिसहस्रैस्तु प्रययौ कोटिभिस्त्रिभिः ।
रोमजैः श्वगणै श्चैव तथा वीरो ययौ द्रुतम्
bhūtakoṭisahasraistu prayayau koṭibhistribhiḥ |
romajaiḥ śvagaṇai ścaiva tathā vīro yayau drutam
तदा भेरीमहानादः शंखाश्च विविधस्वनाः ।
जटाहरोमुखाश्चैव शृंगाणि विविधानि च
tadā bherīmahānādaḥ śaṃkhāśca vividhasvanāḥ |
jaṭāharomukhāścaiva śṛṃgāṇi vividhāni ca
ते तानि विततान्येव बंधनानि सुखानि च ।
वादित्राणि विनेदुश्च विविधानि महोत्सवे
te tāni vitatānyeva baṃdhanāni sukhāni ca |
vāditrāṇi vineduśca vividhāni mahotsave
वीरभद्रस्य यात्रायां सबलस्य महामुने ।
शकुनान्यभवंस्तत्र भूरीणि सुखदानि च
vīrabhadrasya yātrāyāṃ sabalasya mahāmune |
śakunānyabhavaṃstatra bhūrīṇi sukhadāni ca
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)