Chapter 2: Kama is born from Brahma's mind

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नेमिषारण्यवासिनः ।
पप्रच्छ च मुनिश्रेष्ठः कथां पापप्रणाशिनीम्

ityākarṇya vacastasya nemiṣāraṇyavāsinaḥ |
papraccha ca muniśreṣṭhaḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm

विधेविधे महा भाग कथां शंभोश्शुभावहाम् ।
शृण्वन् भवन्मुखांभोजान्न तृप्तोस्मि महाप्रभो

vidhevidhe mahā bhāga kathāṃ śaṃbhośśubhāvahām |
śṛṇvan bhavanmukhāṃbhojānna tṛptosmi mahāprabho

अतः कथय तत्सर्वं शिवस्य चरितं शुभम् ।
सतीकीर्त्यन्वितं दिव्यं श्रोतुमिच्छामि विश्वकृत्

ataḥ kathaya tatsarvaṃ śivasya caritaṃ śubham |
satīkīrtyanvitaṃ divyaṃ śrotumicchāmi viśvakṛt

सती हि कथमुत्पन्ना दक्षदारेषु शोभना ।
कथं हरो मनश्चक्रे दाराहरणकर्मणि

satī hi kathamutpannā dakṣadāreṣu śobhanā |
kathaṃ haro manaścakre dārāharaṇakarmaṇi

कथं वा दक्षकोपेन त्यक्तदेहा सती पुरा ।
हिमवत्तनया जाता भूयो वाकाशमागता

kathaṃ vā dakṣakopena tyaktadehā satī purā |
himavattanayā jātā bhūyo vākāśamāgatā

पार्वत्याश्च तपोऽत्युग्रं विवाहश्च कथं त्वभूत् ।
कथमर्द्धशरीरस्था बभूव स्मरनाशिनः

pārvatyāśca tapo'tyugraṃ vivāhaśca kathaṃ tvabhūt |
kathamarddhaśarīrasthā babhūva smaranāśinaḥ

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते ।
नान्योस्ति संशयच्छेत्ता त्वत्समो न भविष्यति

etatsarvaṃ samācakṣva vistareṇa mahāmate |
nānyosti saṃśayacchettā tvatsamo na bhaviṣyati

शृणु त्वं च मुने सर्वं सतीशिवयशश्शुभम् ।
पावनं परमं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं परम्

śṛṇu tvaṃ ca mune sarvaṃ satīśivayaśaśśubham |
pāvanaṃ paramaṃ divyaṃ guhyādguhyatamaṃ param

एतच्छंभुः पुरोवाच भक्तवर्याय विष्णवे ।
पृष्टस्तेन महाभक्त्या परोपकृतये मुने

etacchaṃbhuḥ purovāca bhaktavaryāya viṣṇave |
pṛṣṭastena mahābhaktyā paropakṛtaye mune

ततस्सोपि मया पृष्टो विष्णुश्शैववरस्सुधीः ।
प्रीत्या मह्यं समाचख्यौ विस्तरान्मुनिसत्तम

tatassopi mayā pṛṣṭo viṣṇuśśaivavarassudhīḥ |
prītyā mahyaṃ samācakhyau vistarānmunisattama

अहं तत्कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् ।
शिवाशिवयशोयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम्

ahaṃ tatkathayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanīm |
śivāśivayaśoyuktāṃ sarvakāmaphalapradām

पुरा यदा शिवो देवो निर्गुणो निर्विकल्पकः ।
अरूपश्शक्तिरहितश्चिन्मात्रस्सदसत्परः

purā yadā śivo devo nirguṇo nirvikalpakaḥ |
arūpaśśaktirahitaścinmātrassadasatparaḥ

अभवत्सगुणस्सोपि द्विरूपश्शक्तिमान्प्रभुः ।
सोमो दिव्याकृतिर्विप्र निर्वि कारी परात्परः

abhavatsaguṇassopi dvirūpaśśaktimānprabhuḥ |
somo divyākṛtirvipra nirvi kārī parātparaḥ

तस्य वामांगजो विष्णुर्ब्रह्माहं दक्षिणांगजः ।
रुद्रो हृदयतो जातोऽभवच्च मुनिसत्तम

tasya vāmāṃgajo viṣṇurbrahmāhaṃ dakṣiṇāṃgajaḥ |
rudro hṛdayato jāto'bhavacca munisattama

सृष्टिकर्ताभवं ब्रह्मा विष्णुः पालनकारकः ।
लयकर्ता स्वयं रुद्रस्त्रिधाभूतस्सदाशिवः

sṛṣṭikartābhavaṃ brahmā viṣṇuḥ pālanakārakaḥ |
layakartā svayaṃ rudrastridhābhūtassadāśivaḥ

तमेवाहं समाराध्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।
प्रजा ससर्ज सर्वास्तास्सुरासुरनरादिकाः

tamevāhaṃ samārādhya brahmā lokapitāmahaḥ |
prajā sasarja sarvāstāssurāsuranarādikāḥ

सृष्ट्वा प्रजापतीन् दक्षप्रमुखान्सुरसत्तमान् ।
अमन्यं सुप्रसन्नोहं निजं सर्वमहोन्नतम्

sṛṣṭvā prajāpatīn dakṣapramukhānsurasattamān |
amanyaṃ suprasannohaṃ nijaṃ sarvamahonnatam

मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यांगिरसौ क्रतुम् ।
वसिष्ठं नारदं दक्षं भृगुं चेति महाप्रभून्

marīcimatriṃ pulahaṃ pulastyāṃgirasau kratum |
vasiṣṭhaṃ nāradaṃ dakṣaṃ bhṛguṃ ceti mahāprabhūn

ब्रह्माहं मानसान्पुत्रानसर्जं च यदा मुने ।
तदा मन्मनसो जाता चारुरूपा वरांगना

brahmāhaṃ mānasānputrānasarjaṃ ca yadā mune |
tadā manmanaso jātā cārurūpā varāṃganā

नाम्ना संध्या दिवक्षांता सायं संध्या जपंतिका ।
अतीव सुन्दरी सुभ्रूर्मुनिचेतोविमोहिनी

nāmnā saṃdhyā divakṣāṃtā sāyaṃ saṃdhyā japaṃtikā |
atīva sundarī subhrūrmunicetovimohinī

न तादृशी देवलोके न मर्त्ये न रसातले ।
कालत्रयेपि वै नारी सम्पूर्णगुणशालिनी

na tādṛśī devaloke na martye na rasātale |
kālatrayepi vai nārī sampūrṇaguṇaśālinī

दृष्ट्वाहं तां समुत्थाय चिन्तयन्हृदि हृद्गतम् ।
दक्षादयश्च स्रष्टारो मरीच्याद्याश्च मत्सुताः

dṛṣṭvāhaṃ tāṃ samutthāya cintayanhṛdi hṛdgatam |
dakṣādayaśca sraṣṭāro marīcyādyāśca matsutāḥ

एवं चिंतयतो मे हि ब्रह्मणो मुनिसत्तम ।
मानसः पुरुषो मंजुराविर्भूतो महाद्भुतः

evaṃ ciṃtayato me hi brahmaṇo munisattama |
mānasaḥ puruṣo maṃjurāvirbhūto mahādbhutaḥ

कांचनीकृतजाताभः पीनोरस्कस्सुनासिकः ।
सुवृत्तोरुकटीजंघो नीलवेलितकेसरः

kāṃcanīkṛtajātābhaḥ pīnoraskassunāsikaḥ |
suvṛttorukaṭījaṃgho nīlavelitakesaraḥ

लग्नभ्रूयुगलो लोलः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।
कपाटायतसद्वक्षो रोमराजीवराजितः

lagnabhrūyugalo lolaḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
kapāṭāyatasadvakṣo romarājīvarājitaḥ

अभ्रमातंगकाकारः पीनो नीलसुवासकः ।
आरक्तपाणिनयनमुखपादकरोद्भवः

abhramātaṃgakākāraḥ pīno nīlasuvāsakaḥ |
āraktapāṇinayanamukhapādakarodbhavaḥ

क्षीणमध्यश्चारुदन्तः प्रमत्तगजगंधनः ।
प्रफुल्लपद्मपत्राक्षः केसरघ्राणतर्पणः

kṣīṇamadhyaścārudantaḥ pramattagajagaṃdhanaḥ |
praphullapadmapatrākṣaḥ kesaraghrāṇatarpaṇaḥ

कंबुग्रीवो मीनकेतुः प्रांशुर्मकरवाहनः ।
पंचपुष्पायुधो वेगी पुष्पकोदंडमंडितः

kaṃbugrīvo mīnaketuḥ prāṃśurmakaravāhanaḥ |
paṃcapuṣpāyudho vegī puṣpakodaṃḍamaṃḍitaḥ

कांतः कटाक्षपातेन भ्रामयन्नयनद्वयम् ।
सुगंधिमारुतो तात शृंगाररससेवितः

kāṃtaḥ kaṭākṣapātena bhrāmayannayanadvayam |
sugaṃdhimāruto tāta śṛṃgārarasasevitaḥ

तं वीक्ष्य पुरुषं सर्वे दक्षाद्या मत्सुताश्च ते ।
औत्सुक्यं परमं जग्मुर्विस्मयाविष्टमानसाः

taṃ vīkṣya puruṣaṃ sarve dakṣādyā matsutāśca te |
autsukyaṃ paramaṃ jagmurvismayāviṣṭamānasāḥ

अभवद्विकृतं तेषां मत्सुतानां मनो द्रुतम् ।
धैर्यं नैवालभत्तात कामाकुलितचेतसाम्

abhavadvikṛtaṃ teṣāṃ matsutānāṃ mano drutam |
dhairyaṃ naivālabhattāta kāmākulitacetasām

मां सोपि वेधसं वीक्ष्य स्रष्टारं जगतां पतिम् ।
प्रणम्य पुरुषः प्राह विनयानतकंधरः

māṃ sopi vedhasaṃ vīkṣya sraṣṭāraṃ jagatāṃ patim |
praṇamya puruṣaḥ prāha vinayānatakaṃdharaḥ

किं करिष्याम्यहं कर्म ब्रह्मंस्तत्र नियोजय ।
मान्योद्य पुरुषो यस्मादुचितः शोभितो विधे

kiṃ kariṣyāmyahaṃ karma brahmaṃstatra niyojaya |
mānyodya puruṣo yasmāducitaḥ śobhito vidhe

अभिमानं च योग्यं च स्थानं पत्नी च या मम ।
तन्मे वद त्रिलोकेश त्वं स्रष्टा जगतां पतिः

abhimānaṃ ca yogyaṃ ca sthānaṃ patnī ca yā mama |
tanme vada trilokeśa tvaṃ sraṣṭā jagatāṃ patiḥ

एवं तस्य वचः श्रुत्वा पुरुषस्य महात्मनः ।
क्षणं न किंचित्प्रावोचत्स स्रष्टा चातिविस्मितः

evaṃ tasya vacaḥ śrutvā puruṣasya mahātmanaḥ |
kṣaṇaṃ na kiṃcitprāvocatsa sraṣṭā cātivismitaḥ

अतो मनस्सुसंयम्य सम्यगुत्सृज्य विस्मयम् ।
अवोचत्पुरुषं ब्रह्मा तत्कामं च समावहन्

ato manassusaṃyamya samyagutsṛjya vismayam |
avocatpuruṣaṃ brahmā tatkāmaṃ ca samāvahan

अनेन त्वं स्वरूपेण पुष्पबाणैश्च पंचभिः ।
मोहयन् पुरुषान् स्त्रीश्च कुरु सृष्टिं सनातनीम्

anena tvaṃ svarūpeṇa puṣpabāṇaiśca paṃcabhiḥ |
mohayan puruṣān strīśca kuru sṛṣṭiṃ sanātanīm

अस्मिञ्जीवाश्च देवाद्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे ।
एते सर्वे भविष्यन्ति न क्षमास्त्यवलंबने

asmiñjīvāśca devādyāstrailokye sacarācare |
ete sarve bhaviṣyanti na kṣamāstyavalaṃbane

अहं वा वासुदेवो वा स्थाणुर्वा पुरुषोत्तमः ।
भविष्यामस्तव वशे किमन्ये प्राणधारकाः

ahaṃ vā vāsudevo vā sthāṇurvā puruṣottamaḥ |
bhaviṣyāmastava vaśe kimanye prāṇadhārakāḥ

प्रच्छन्नरूपो जंतूनां प्रविशन्हृदयं सदा ।
सुखहेतुः स्वयं भूत्वा सृष्टिं कुरु सनातनीम्

pracchannarūpo jaṃtūnāṃ praviśanhṛdayaṃ sadā |
sukhahetuḥ svayaṃ bhūtvā sṛṣṭiṃ kuru sanātanīm

त्वत्पुष्पबाणस्य सदा सुखलक्ष्यं मनोद्भुतम् ।
सर्वेषां प्राणिनां नित्यं सदा मदकरो भवान्

tvatpuṣpabāṇasya sadā sukhalakṣyaṃ manodbhutam |
sarveṣāṃ prāṇināṃ nityaṃ sadā madakaro bhavān

इति ते कर्म कथितं सृष्टिप्रावर्तकं पुनः ।
नामान्येते वदिष्यंति सुता मे तव तत्त्वतः

iti te karma kathitaṃ sṛṣṭiprāvartakaṃ punaḥ |
nāmānyete vadiṣyaṃti sutā me tava tattvataḥ

इत्युक्त्वाहं सुरश्रेष्ठ स्वसुतानां मुखानि च ।
आलोक्य स्वासने पाद्मे प्रोपविष्टोऽभवं क्षणम्

ityuktvāhaṃ suraśreṣṭha svasutānāṃ mukhāni ca |
ālokya svāsane pādme propaviṣṭo'bhavaṃ kṣaṇam