तात प्राज्ञ वदेदानीं सप्तर्षिषु गतेषु च ।
किमकार्षीद्धिमगिरिस्तन्मे कृत्वा कृपां प्रभो
tāta prājña vadedānīṃ saptarṣiṣu gateṣu ca |
kimakārṣīddhimagiristanme kṛtvā kṛpāṃ prabho
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पावतीखण्डे लग्नपत्रसंप्रेषणसामग्रीसंग्रहशैलागमनवर्णनं नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥
50 verses · 37 of 55
Brahma tells Narada that Himavan had his purohita Garga write the lagna-patrika and sent it to Kailasa with gifts. Shiva received it with honour and sent the messengers back pleased. Himavan then invited kin from every land and gathered stores for the wedding: mountains of rice and flattened rice, lakes of milk, ghee and curd, jaggery, sugar, sweets, cane juice, cooked dishes and costly cloth. The mountains came with wives and sons, among them Meru, Trikuta, Chitrakuta, Venkata, Shrigiri, Vindhya, Kalanjara and Kailasa itself. The rivers came in divine forms, Ganga, Yamuna, Godavari and Narmada, Rudra's daughter, all saying, 'It is the wedding of Shiva and Shivaa.' The city glowed with banners and arches, and Himavan lodged each guest with honour.
नारद उवाच
तात प्राज्ञ वदेदानीं सप्तर्षिषु गतेषु च ।
किमकार्षीद्धिमगिरिस्तन्मे कृत्वा कृपां प्रभो
tāta prājña vadedānīṃ saptarṣiṣu gateṣu ca |
kimakārṣīddhimagiristanme kṛtvā kṛpāṃ prabho
ब्रह्मोवाच
गतेषु तेषु मुनिषु सप्तस्वपि मुनीश्वर ।
सारुन्धतीषु हिमवान् यदकार्षीद्ब्रवीमि ते
gateṣu teṣu muniṣu saptasvapi munīśvara |
sārundhatīṣu himavān yadakārṣīdbravīmi te
तत आमन्त्र्य स्वभ्रातॄन् मेर्वादीन् ससुतप्रियः ।
महामनास्स मुमुदे हिमवान् पर्वतेश्वरः
tata āmantrya svabhrātṝn mervādīn sasutapriyaḥ |
mahāmanāssa mumude himavān parvateśvaraḥ
तदाज्ञप्तस्ततः प्रीत्या हिमवान् लग्न पत्रिकाम् ।
लेखयामास सुप्रीत्या गर्गेण स्वपुरोधसा
tadājñaptastataḥ prītyā himavān lagna patrikām |
lekhayāmāsa suprītyā gargeṇa svapurodhasā
अथ प्रस्थापयामास तां शिवाय स पत्रिकाम् ।
नानाविधास्तु सामग्र्यः स्वजनैर्मुदितात्मभिः
atha prasthāpayāmāsa tāṃ śivāya sa patrikām |
nānāvidhāstu sāmagryaḥ svajanairmuditātmabhiḥ
ते जनास्तत्र गत्वा च कैलासे शिवसन्निधिम् ।
ददुश्शिवाय तत्पत्रं तिलकं सम्विधाय च
te janāstatra gatvā ca kailāse śivasannidhim |
daduśśivāya tatpatraṃ tilakaṃ samvidhāya ca
सन्मानिता विशेषेण प्रभुणा च यथोचितम् ।
सर्वे ते प्रीतिमनस आजग्मुश्शैलसन्निधिम्
sanmānitā viśeṣeṇa prabhuṇā ca yathocitam |
sarve te prītimanasa ājagmuśśailasannidhim
सन्मानितान्विशेषेण महेशेनागताञ्जनान् ।
दृष्ट्वा सुहर्षिताञ्च्छैलो मुमोदातीव चेतसि
sanmānitānviśeṣeṇa maheśenāgatāñjanān |
dṛṣṭvā suharṣitāñcchailo mumodātīva cetasi
ततो निमन्त्रणं चक्रे स्वबन्धूनां प्रमोदितः ।
नानादेशस्थितानाञ्च निखिलानां सुखास्पदम्
tato nimantraṇaṃ cakre svabandhūnāṃ pramoditaḥ |
nānādeśasthitānāñca nikhilānāṃ sukhāspadam
ततस्स कारयामास स्वर्णसंग्रहमादरात् ।
नानाविधाश्च सामग्रीर्विवाहकरणोचिताः
tatassa kārayāmāsa svarṇasaṃgrahamādarāt |
nānāvidhāśca sāmagrīrvivāhakaraṇocitāḥ
तण्डुलानां बहूञ्छैलान् पृथुकानां तथैव च ।
गुडानां शर्कराणाञ्च लवणानां तथैव च
taṇḍulānāṃ bahūñchailān pṛthukānāṃ tathaiva ca |
guḍānāṃ śarkarāṇāñca lavaṇānāṃ tathaiva ca
क्षीराणां च घृतानाञ्च दध्नां वापीश्चकार सः ।
यवादिधान्यपिष्टानां लड्डुकानां तथैव च
kṣīrāṇāṃ ca ghṛtānāñca dadhnāṃ vāpīścakāra saḥ |
yavādidhānyapiṣṭānāṃ laḍḍukānāṃ tathaiva ca
शष्कुलीनां स्वस्तिकानां शर्कराणां तथैव च ।
अमृतेक्षुरसानां च तत्र वापीश्चकार सः
śaṣkulīnāṃ svastikānāṃ śarkarāṇāṃ tathaiva ca |
amṛtekṣurasānāṃ ca tatra vāpīścakāra saḥ
बह्वीर्हैयंगवानाञ्च ह्यासवानां तथैव च ।
नाना पक्वान्नसंघांश्च महास्वादुरसाँस्तथा
bahvīrhaiyaṃgavānāñca hyāsavānāṃ tathaiva ca |
nānā pakvānnasaṃghāṃśca mahāsvādurasām̐stathā
नाना व्यञ्जनवस्तूनि गणदेवहितानि च ।
अमूल्यनानावस्त्राणि वह्निशौचानि यानि च
nānā vyañjanavastūni gaṇadevahitāni ca |
amūlyanānāvastrāṇi vahniśaucāni yāni ca
मणिरत्नप्रकाराणि सुवर्णरजतानि च ।
द्रव्याण्येतानि चान्यानि संगृह्य विधिपूर्वकम्
maṇiratnaprakārāṇi suvarṇarajatāni ca |
dravyāṇyetāni cānyāni saṃgṛhya vidhipūrvakam
मंगलं कर्तुमारेभे गिरिर्मंगलकृद्दिने ।
संस्कारं कारयामासुः पार्वत्याः पर्वतस्त्रियः
maṃgalaṃ kartumārebhe girirmaṃgalakṛddine |
saṃskāraṃ kārayāmāsuḥ pārvatyāḥ parvatastriyaḥ
ता मंगलं मुदा चक्रुर्भूषिता भूषणैः स्वयम् ।
पुरद्विजस्त्रियो दृष्ट्वा लोकाचारं प्रचक्रिरे
tā maṃgalaṃ mudā cakrurbhūṣitā bhūṣaṇaiḥ svayam |
puradvijastriyo dṛṣṭvā lokācāraṃ pracakrire
सोत्सवं विविधं तत्र सुमंगलपुरस्सरम् ।
हिमालयोऽपि हृष्टात्मा कृत्वाचारं सुमंगलम्
sotsavaṃ vividhaṃ tatra sumaṃgalapurassaram |
himālayo'pi hṛṣṭātmā kṛtvācāraṃ sumaṃgalam
सर्वभावेन सुप्रीतो बन्धुवर्गागमोत्सुकः ।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य बान्धवाश्च निमन्त्रिताः
sarvabhāvena suprīto bandhuvargāgamotsukaḥ |
etasminnantare tasya bāndhavāśca nimantritāḥ
आजग्मुस्सस्त्रियो हृष्टास्ससुतास्सपरिच्छदाः ।
तदैव शृणु देवर्षे गिर्य्यागमनमादृतः
ājagmussastriyo hṛṣṭāssasutāssaparicchadāḥ |
tadaiva śṛṇu devarṣe giryyāgamanamādṛtaḥ
वर्णयामि समासेन शिवप्रीतिविवृद्धये ।
देवालय गिरिर्यो हि दिव्यरूपधरो महान्
varṇayāmi samāsena śivaprītivivṛddhaye |
devālaya giriryo hi divyarūpadharo mahān
नानारत्नपरिभ्राजत्समाजस्सपरिच्छदः ।
नानामणिमहारत्नसारमादाय यत्नतः
nānāratnaparibhrājatsamājassaparicchadaḥ |
nānāmaṇimahāratnasāramādāya yatnataḥ
सुवेषालंकृतः श्रीमान् जगाम स हिमालयम् ।
मन्दरस्सर्वशोभाढ्यस्सनारीतनयो गिरिः
suveṣālaṃkṛtaḥ śrīmān jagāma sa himālayam |
mandarassarvaśobhāḍhyassanārītanayo giriḥ
सूपायनानि संगृह्य जगाम विविधानि च ।
अस्ताचलोपि दिव्यात्मा सोपायन उदारधीः
sūpāyanāni saṃgṛhya jagāma vividhāni ca |
astācalopi divyātmā sopāyana udāradhīḥ
बहुशोभासमायुक्त आजगाम मुदान्वितः ।
उदयाचल आदाय सद्रत्नानि मणीनपि
bahuśobhāsamāyukta ājagāma mudānvitaḥ |
udayācala ādāya sadratnāni maṇīnapi
अत्युत्कृष्टपरीवार आजगाम महासुखी ।
मलयो गिरिराजो हि सपरीवार आदृतः
atyutkṛṣṭaparīvāra ājagāma mahāsukhī |
malayo girirājo hi saparīvāra ādṛtaḥ
सुदिव्यरचनायुक्त आययौ बहुसद्बलः ।
सद्यो दर्दुरनामा च मुदितस्सकलत्रकः
sudivyaracanāyukta āyayau bahusadbalaḥ |
sadyo darduranāmā ca muditassakalatrakaḥ
बहुशोभान्वितस्तातः ययौ हिमगिरेर्गृहम् ।
निषदोपि प्रहृष्टात्मा सपरिच्छद आययौ
bahuśobhānvitastātaḥ yayau himagirergṛham |
niṣadopi prahṛṣṭātmā saparicchada āyayau
ससुतस्त्रीगणः प्रीत्या ययौ हिमगिरेर्गृहम् ।
आजगाम महाभाग्यो भूधरो गन्धमादनः
sasutastrīgaṇaḥ prītyā yayau himagirergṛham |
ājagāma mahābhāgyo bhūdharo gandhamādanaḥ
करवीरस्तथैवापि महाविभव संयुतः ।
महेन्द्रः पर्वतश्रेष्ठ आजगाम हिमालयम्
karavīrastathaivāpi mahāvibhava saṃyutaḥ |
mahendraḥ parvataśreṣṭha ājagāma himālayam
सगणस्ससुतस्त्रीको बहुशोभासमन्वितः ।
पारियात्रो हि हृष्टात्मा मणि रत्नाकरस्सयुत्
sagaṇassasutastrīko bahuśobhāsamanvitaḥ |
pāriyātro hi hṛṣṭātmā maṇi ratnākarassayut
सगणस्सपरीवार आययौ हिमभूधरम् ।
क्रौञ्चः पर्वतराजो हि महाबलपरिच्छदः ।
आजगाम गिरिश्रेष्ठस्स मुपायन आदृतः
sagaṇassaparīvāra āyayau himabhūdharam |
krauñcaḥ parvatarājo hi mahābalaparicchadaḥ |
ājagāma giriśreṣṭhassa mupāyana ādṛtaḥ
पुरुषोत्तमशैलोपि सपरिच्छद आदृतः ।
महोपायनमादायाजगाम हिमभूधरम्
puruṣottamaśailopi saparicchada ādṛtaḥ |
mahopāyanamādāyājagāma himabhūdharam
नीलः सलीलस्स सुतस्सस्त्रीको द्रव्यसंयुतः ।
आजगाम हिमागस्य गृहमानन्दसंयुतः
nīlaḥ salīlassa sutassastrīko dravyasaṃyutaḥ |
ājagāma himāgasya gṛhamānandasaṃyutaḥ
त्रिकूटश्चित्रकूटोपि वेंकटः श्रीगिरिस्तथा ।
गोकामुखी नारदश्च हिमगेहमुपागमत्
trikūṭaścitrakūṭopi veṃkaṭaḥ śrīgiristathā |
gokāmukhī nāradaśca himagehamupāgamat
विन्ध्यश्च पर्वतश्रेष्ठो नानासम्पत्समन्वितः ।
आजगाम प्रहृष्टात्मा सदारतनयश्शुभः
vindhyaśca parvataśreṣṭho nānāsampatsamanvitaḥ |
ājagāma prahṛṣṭātmā sadāratanayaśśubhaḥ
कालंजरो महाशैलो बहुहर्षसमन्वितः ।
बहुभस्सगणः प्रीत्याजगामहिमभूधरम्
kālaṃjaro mahāśailo bahuharṣasamanvitaḥ |
bahubhassagaṇaḥ prītyājagāmahimabhūdharam
कैलासस्तु महाशैलो महाहर्षसमन्वितः ।
आजगाम कृपां कृत्वा सर्वोपरि लसत्प्रभुः
kailāsastu mahāśailo mahāharṣasamanvitaḥ |
ājagāma kṛpāṃ kṛtvā sarvopari lasatprabhuḥ
अन्येपि भूभृतो ये हि द्वीपेष्वन्येष्वपि द्विज ।
इहापि येऽचलास्सर्वे आययुस्ते हिमालयम्
anyepi bhūbhṛto ye hi dvīpeṣvanyeṣvapi dvija |
ihāpi ye'calāssarve āyayuste himālayam
निमन्त्रिता नगास्तत्र तेन पूर्वं मुदा मुने ।
आययुर्निखिलाः प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
nimantritā nagāstatra tena pūrvaṃ mudā mune |
āyayurnikhilāḥ prītyā vivāhaśśivayoriti
तदा सर्वे समायाताश्शोणभद्रादयः खलु ।
बहुशोभा महाप्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
tadā sarve samāyātāśśoṇabhadrādayaḥ khalu |
bahuśobhā mahāprītyā vivāhaśśivayoriti
नद्यस्सर्वास्समायाता नानालंकारसंयुताः ।
दिव्य रूपधराः प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
nadyassarvāssamāyātā nānālaṃkārasaṃyutāḥ |
divya rūpadharāḥ prītyā vivāhaśśivayoriti
गोदावरी च यमुना ब्रह्मस्त्रीर्वेणिका तथा ।
आययौ हिमशैलम्वै विवाहश्शिवयोरिति
godāvarī ca yamunā brahmastrīrveṇikā tathā |
āyayau himaśailamvai vivāhaśśivayoriti
गंगा तु सुमहाप्रीत्या नानालंकारसंयुता ।
दिव्यरूपा ययौ प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
gaṃgā tu sumahāprītyā nānālaṃkārasaṃyutā |
divyarūpā yayau prītyā vivāhaśśivayoriti
नर्मदा तु महामोदा रुद्रकन्या सरिद्वरा ।
महाप्रीत्या जगामाशु विवाहश्शिवयोरिति
narmadā tu mahāmodā rudrakanyā saridvarā |
mahāprītyā jagāmāśu vivāhaśśivayoriti
आगतैस्तैस्ततः सर्वैस्सर्वतो हिमभूधरम् ।
संकुलासीत्पुरी दिव्या सर्वशोभासमन्विता
āgataistaistataḥ sarvaissarvato himabhūdharam |
saṃkulāsītpurī divyā sarvaśobhāsamanvitā
महोत्सवा लसत्केतुध्वजातोरणकाधिका ।
वितानविनिवृत्तार्का तथा नानालसत्प्रभा
mahotsavā lasatketudhvajātoraṇakādhikā |
vitānavinivṛttārkā tathā nānālasatprabhā
हिमालयोपि सुप्रीत्यादरेण विविधेन च ।
तेषां चकार सन्मानं तासां चैव यथायथम्
himālayopi suprītyādareṇa vividhena ca |
teṣāṃ cakāra sanmānaṃ tāsāṃ caiva yathāyatham
सर्वान्निवासयामास सुस्थानेषु पृथक् पृथक् ।
सामग्रीभिरनेकाभिस्तोषयामास कृत्स्नशः
sarvānnivāsayāmāsa susthāneṣu pṛthak pṛthak |
sāmagrībhiranekābhistoṣayāmāsa kṛtsnaśaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)