Chapter 38: Vishvakarma builds the wondrous wedding pavilion

स्वपुरं रचयामास विचित्रं परमोत्सवम्

svapuraṃ racayāmāsa vicitraṃ paramotsavam

सिक्तमार्गं संस्कृतं च शोभितं परमर्द्धिभिः ।
द्वारि द्वारि च रम्भादि मङ्गलं द्रव्यसंयुतम्

siktamārgaṃ saṃskṛtaṃ ca śobhitaṃ paramarddhibhiḥ |
dvāri dvāri ca rambhādi maṅgalaṃ dravyasaṃyutam

प्रांगणं रचयामास रम्भास्तंभसमन्वितम् ।
पट्टसूत्रैस्संनिबद्धरसालपल्लवान्वितम्

prāṃgaṇaṃ racayāmāsa rambhāstaṃbhasamanvitam |
paṭṭasūtraissaṃnibaddharasālapallavānvitam

मालतीमाल्यसंयुक्तं लसत्तोरणसुप्रभम् ।
शोभितम्मंगलद्रव्यैश्चतुर्दिक्षु स्थितैश्शुभैः

mālatīmālyasaṃyuktaṃ lasattoraṇasuprabham |
śobhitammaṃgaladravyaiścaturdikṣu sthitaiśśubhaiḥ

तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरीन्द्रस्स्वसुतार्थमेव ।
गर्गम्पुरस्कृत्य महाप्रभावं प्रस्तावयोग्यं च सुमंगलं हि

tathaiva sarvaṃ parayā mudānvitaścakre girīndrassvasutārthameva |
gargampuraskṛtya mahāprabhāvaṃ prastāvayogyaṃ ca sumaṃgalaṃ hi

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् ।
मण्डपं च सुविस्तीर्णं वेदिकादिमनोहरम्

āhūya viśvakarmāṇaṃ kārayāmāsa sādaram |
maṇḍapaṃ ca suvistīrṇaṃ vedikādimanoharam

अयुतेन सुरर्षे तद्योजनानां च विस्तृतम् ।
अनेकलक्षणोपेतं नानाश्चर्य्यसमन्वितम्

ayutena surarṣe tadyojanānāṃ ca vistṛtam |
anekalakṣaṇopetaṃ nānāścaryyasamanvitam

स्थावरं जंगमं सर्वं सदृशन्तैर्मनोहरम् ।
सर्वतोऽद्भुतसर्वत्वं नानावस्तुचमत्कृतम्

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ sarvaṃ sadṛśantairmanoharam |
sarvato'dbhutasarvatvaṃ nānāvastucamatkṛtam

जंगमं विजितन्तत्र स्थावरेण विशेषतः ।
जंगमेन च तत्रासीज्जितं स्थावरमेव हि

jaṃgamaṃ vijitantatra sthāvareṇa viśeṣataḥ |
jaṃgamena ca tatrāsījjitaṃ sthāvarameva hi

पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिर्न चान्यथा ।
जलं किं हि स्थलं किं हि न विदुः केऽपि कोविदाः

payasā ca jitā tatra sthalabhūmirna cānyathā |
jalaṃ kiṃ hi sthalaṃ kiṃ hi na viduḥ ke'pi kovidāḥ

क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः ।
क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः

kvacitsiṃhāḥ kṛtrimāśca kvacitsārasapaṃktayaḥ |
kvacicchikhaṇḍinastatra kṛtrimāśca manoharāḥ

क्वचित्स्त्रियः कृत्रिमाश्च नृत्यन्त्यः पुरुषैस्सह ।
मोहयन्त्यो जनान्सर्वान्पश्यन्त्यः कृत्रिमास्तथा

kvacitstriyaḥ kṛtrimāśca nṛtyantyaḥ puruṣaissaha |
mohayantyo janānsarvānpaśyantyaḥ kṛtrimāstathā

तथा तेनैव विधिना द्वारपाला मनोहराः ।
हस्तैर्धनूंषि चोद्धृत्य स्थावरा जंगमोपमाः

tathā tenaiva vidhinā dvārapālā manoharāḥ |
hastairdhanūṃṣi coddhṛtya sthāvarā jaṃgamopamāḥ

द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः कृत्रिमा रचिताद्भुता ।
सर्वलक्षणसंयुक्ता गताः साक्षत्पयोर्णवात

dvāri sthitā mahālakṣmīḥ kṛtrimā racitādbhutā |
sarvalakṣaṇasaṃyuktā gatāḥ sākṣatpayorṇavāta

गजाश्चालङ्कृता ह्यासन्कृत्रिमा अकृतोपमाः ।
तथाश्वाः न सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

gajāścālaṅkṛtā hyāsankṛtrimā akṛtopamāḥ |
tathāśvāḥ na sādibhiścaiva gajāśca gajasādibhiḥ

रथा रथिभिराकृष्टा महाश्चर्यसमन्विताः ।
वाहनानि तथान्यानि पत्तयः कृत्रिमास्तथा

rathā rathibhirākṛṣṭā mahāścaryasamanvitāḥ |
vāhanāni tathānyāni pattayaḥ kṛtrimāstathā

एवं विमोहनार्थन्तु कृतं वै विश्वकर्मणा ।
देवानां च मुनीनां च तेन प्रीतात्मना मुने

evaṃ vimohanārthantu kṛtaṃ vai viśvakarmaṇā |
devānāṃ ca munīnāṃ ca tena prītātmanā mune

महाद्वारि स्थितौ नन्दी कृत्रिमश्च कृतो मुने ।
शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नन्दी तथैव सः ।
तस्योपरि महादिव्यम्पुष्पकं रत्नभूषितम् ।
राजितं पल्लवैश्शुभ्रश्चामरैश्च सुशोभितम्

mahādvāri sthitau nandī kṛtrimaśca kṛto mune |
śuddhasphaṭikasaṃkāśo yathā nandī tathaiva saḥ |
tasyopari mahādivyampuṣpakaṃ ratnabhūṣitam |
rājitaṃ pallavaiśśubhraścāmaraiśca suśobhitam

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ ।
चतुर्दन्तो षष्टिवर्षौ भेदमानौ महाप्रभौ

vāmapārśve gajau dvau ca śuddhakāśmīrasannibhau |
caturdanto ṣaṣṭivarṣau bhedamānau mahāprabhau

तथैवार्कनिभौ तेन कृतौ चाश्वौ महाप्रभौ ।
चामरालंकृतौ दिव्यौ दिव्यालङ्कारभूषितौ

tathaivārkanibhau tena kṛtau cāśvau mahāprabhau |
cāmarālaṃkṛtau divyau divyālaṅkārabhūṣitau

दंशिता वररत्नाढ्या लोकपालास्तथैव च ।
सर्वे देवा यथार्थं वै कृता वै विश्वकर्मणा

daṃśitā vararatnāḍhyā lokapālāstathaiva ca |
sarve devā yathārthaṃ vai kṛtā vai viśvakarmaṇā

तथा हि ऋषयस्सर्वे भृग्वाद्याश्च तपोधनाः ।
अन्ये ह्युपसुरास्तद्वत्सिद्धाश्चान्येऽपि वै कृताः

tathā hi ṛṣayassarve bhṛgvādyāśca tapodhanāḥ |
anye hyupasurāstadvatsiddhāścānye'pi vai kṛtāḥ

विष्णुश्च पार्षदैस्सर्वैर्गरुडाख्यैस्समन्वितः ।
कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परमाश्चर्यरूपवान्

viṣṇuśca pārṣadaissarvairgaruḍākhyaissamanvitaḥ |
kṛtrimo nirmitastadvatparamāścaryarūpavān

तथैवाहं सुतैवेदैस्सिद्धैश्च परिवारितः ।
कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्पठन्सूक्तानि नारद

tathaivāhaṃ sutaivedaissiddhaiśca parivāritaḥ |
kṛtrimo nirmitastadvatpaṭhansūktāni nārada

ऐरावतगजारूढश्शक्रस्स्वदलसंयुतः ।
कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परिपूर्णेन्दुसंनिभः

airāvatagajārūḍhaśśakrassvadalasaṃyutaḥ |
kṛtrimo nirmitastadvatparipūrṇendusaṃnibhaḥ

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वो वै विश्वकर्मणा ।
हिमागप्रेरितेनाशु क्लृप्तस्सुरसमाजकः

kiṃ bahūktena devarṣe sarvo vai viśvakarmaṇā |
himāgapreritenāśu klṛptassurasamājakaḥ

एवंभूतः कृतस्तेन मण्डपो दिव्यरूपवान् ।
अनेकाश्चर्यसम्भूतो महान्देवविमोहनः

evaṃbhūtaḥ kṛtastena maṇḍapo divyarūpavān |
anekāścaryasambhūto mahāndevavimohanaḥ

अथाज्ञप्तो गिरीशेन विश्वकर्मा महामतिः ।
निवासार्थं सुरादीनां तत्तल्लोकाम् हि यत्नतः

athājñapto girīśena viśvakarmā mahāmatiḥ |
nivāsārthaṃ surādīnāṃ tattallokām hi yatnataḥ

तत्रैव च महामञ्चाः सुप्रभाः परमाद्भुताः ।
रचितास्सुखदा दिव्या स्तेषां वै विश्वकर्मणा

tatraiva ca mahāmañcāḥ suprabhāḥ paramādbhutāḥ |
racitāssukhadā divyā steṣāṃ vai viśvakarmaṇā

तथाप्तसप्तलोकं वै विरेचे क्षणतोऽद्भुतम् ।
दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः

tathāptasaptalokaṃ vai virece kṣaṇato'dbhutam |
dīptyā paramayā yuktaṃ nivāsārthaṃ svayambhuvaḥ

तथैव विष्णोस्त्वपरं वैकुण्ठाख्यं महोज्ज्वलम् ।
विरेचे क्षणतो दिव्यं नानाश्चर्यसमन्वितम्

tathaiva viṣṇostvaparaṃ vaikuṇṭhākhyaṃ mahojjvalam |
virece kṣaṇato divyaṃ nānāścaryasamanvitam

अमरेशगृहन्दिव्यं तथैवाद्भुतमुत्तमम् ।
विरेचे विश्वकर्मासौ सर्वैश्वर्यसमन्वितम्

amareśagṛhandivyaṃ tathaivādbhutamuttamam |
virece viśvakarmāsau sarvaiśvaryasamanvitam

गृहाणि लोकपालानां विरेचे सुन्दराणि च ।
तद्वत्स प्रीतितो दिव्यान्यद्भुतानि महान्ति च

gṛhāṇi lokapālānāṃ virece sundarāṇi ca |
tadvatsa prītito divyānyadbhutāni mahānti ca

अन्येषाममराणां च सर्वेषां क्रमशस्तथा ।
सदनानि विचित्राणि रचितानि च तेन वै

anyeṣāmamarāṇāṃ ca sarveṣāṃ kramaśastathā |
sadanāni vicitrāṇi racitāni ca tena vai

विश्वकर्मा महाबुद्धिः प्राप्तशम्भुमहावरः ।
विरेचे क्षणतः सर्वं शिवतुष्ट्यर्थमेव च

viśvakarmā mahābuddhiḥ prāptaśambhumahāvaraḥ |
virece kṣaṇataḥ sarvaṃ śivatuṣṭyarthameva ca

तथैव चित्रं परमं महोज्ज्वलं महाप्रभन्देववरैस्सुपूजितम् ।
गिरीशचिह्नं शिवलोकसंस्थितं सुशोभितं शम्भुगृहं चकार

tathaiva citraṃ paramaṃ mahojjvalaṃ mahāprabhandevavaraissupūjitam |
girīśacihnaṃ śivalokasaṃsthitaṃ suśobhitaṃ śambhugṛhaṃ cakāra

एवम्भूता कृता तेन रचना विश्वकर्मणा ।
विचित्रा शिवतुष्ट्यर्थं पराश्चर्या महोज्ज्वला

evambhūtā kṛtā tena racanā viśvakarmaṇā |
vicitrā śivatuṣṭyarthaṃ parāścaryā mahojjvalā

एवं कृत्वाखिलं चेदं व्यवहारं च लौकिकम् ।
पर्य्यैक्षिष्ट मुदा शम्भ्वागमनं स हिमाचलः

evaṃ kṛtvākhilaṃ cedaṃ vyavahāraṃ ca laukikam |
paryyaikṣiṣṭa mudā śambhvāgamanaṃ sa himācalaḥ

इति प्रोक्तमशेषेण वृत्तान्तम्प्रमुदावहम् ।
हिमालयस्य देवर्षे किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti proktamaśeṣeṇa vṛttāntampramudāvaham |
himālayasya devarṣe kimbhūyaḥ śrotumicchasi