Chapter 17: Indra sends Kama to Shiva

गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् ।
पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना

gateṣu teṣu deveṣu śakraḥ sasmāra vai smaram |
pīḍitastārakenātidetyena ca durātmanā

आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः ।
सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः

āgatastatkṣaṇātkāmassavasaṃto ratipriyaḥ |
sāvalepo yuto ratyā trailokya vijayī prabhuḥ

प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः ।
महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्

praṇāmaṃ ca tataḥ kṛtvā sthitvā tatpuratassmaraḥ |
mahonnatamanāstāta sāṃjaliśśakramabravīt

किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना ।
तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः

kiṃ kāryyaṃ te samutpannaṃ smṛto'haṃ kena hetunā |
tattvaṃ kathaya deveśa tatkartuṃ samupāgataḥ

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः ।
उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्

tacchrutvā vacanaṃ tasya kaṃdarpasya sureśvaraḥ |
uvāca vacanaṃ prītyā yuktaṃ yuktamiti stuvan

तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् ।
तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज

tava sādhu samārambho yanme kāryyamupasthitam |
tatkaturmudyato'si tvaṃ dhanyo'si makaradhvaja

प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः ।
मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा

prastutaṃ śṛṇu madvākyaṃ kathayāmi tavāgrataḥ |
madīyaṃ caiva yatkāryaṃ tvadīyaṃ tanna cānyathā

मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च ।
परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्

mitrāṇi mama saṃtyeva bahūni sumahāṃti ca |
paraṃ tu smara sanmitraṃ tvattulyaṃ na hi kutracit

जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् ।
वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन

jayārthaṃ me dvayaṃ tāta nirmitaṃ vajamuttamam |
vajraṃ ca niṣphalaṃ syādvai tvaṃ tu naiva kadācana

यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः ।
तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि

yato hitaṃ prajāyeta tataḥ ko nu priyaḥ paraḥ |
tasmānmitravarastvaṃ hi matkāryyaṃ kartumarhasi

मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् ।
केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना

mama duḥkhaṃ samutpannamasādhya cāpi kālajam |
kenāpi naiva tacchakyaṃ dūrīkartuṃ tvayā vinā

दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते ।
आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि

dātuḥ parīkṣā durbhikṣe raṇe śūrasya jāyate |
āpatkāle tu mitrasyāśaktau strīṇāṃ kulasya hi

विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः ।
सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्

vinaye saṃkaṭe prāpte'vitathasya parokṣataḥ |
susnehasya tathā tāta nānyathā satyamīritam

प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि ।
परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति

prāptāyāṃ vai mamāpattāvavāryāyāṃ pareṇa hi |
parīkṣā ca tvadīyā'dya mitravarya bhaviṣyati

न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् ।
किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः

na kevalaṃ madīyaṃ ca kāryyamasti sukhāvaham |
kiṃ tu sarvasurādīnāṃ kāryyametanna saṃśayaḥ

इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः ।
उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्

ityetanmaghavadvākyaṃ śrutvā tu makaradhvajāḥ |
uvāca premagabhīraṃ vākyaṃ susmitapūrvakam

किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव ।
उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च

kimarthamitthaṃ vadasi nottaraṃ vacmyahaṃ tava |
upakṛtkṛtrimaṃ loke dṛśyate kathyate na ca

सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति ।
तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो

saṅkaṭe bahu yo brūte sa kiṃ kāryyaṃ kariṣyati |
tathāpi ca mahārāja kathayāmi śṛṇu prabho

पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् ।
पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा

padaṃ te karṣituṃ yo vai tapastapati dāruṇam |
pātayiṣyāmyahaṃ taṃ ca śatruṃ te mitra sarvathā

क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः ।
देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे

kṣaṇena bhraṃśayiṣyāmi kaṭākṣeṇa varastriyāḥ |
devarṣidānavādīṃśca narāṇāṃ gaṇanā na me

वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः ।
किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते

vajraṃ tiṣṭhatu dūre vai śastrāṇyanyānyanekaśaḥ |
kiṃ te kāryaṃ kariṣyaṃti mayi mitra upasthite

ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः ।
अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि

brahmāṇaṃ vā hariṃ vāpi bhraṣṭaṃ kuryyāṃ na saṃśayaḥ |
anyeṣāṃ gaṇanā nāsti pātayeyaṃ haraṃ tvapi

पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम ।
चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता ।
बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः

paṃcaiva mṛdavo bāṇāste ca puṣpamayā mama |
cāpastridhā puṣpamayaśśiṃjinī bhramarārjjitā |
balaṃ sudayitā me hi vasaṃtaḥ sacivassmṛtaḥ

अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः

ahaṃ pañcabalodevā mitraṃ mama sudhānidhiḥ

सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः ।
सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः

senādhipaśca śṛṃgāro hāvabhāvāśca sainikāḥ |
sarve me mṛdavaḥ śakra ahaṃ cāpi tathāvidhaḥ

यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् ।
मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय

yadyena pūryate kāryyaṃ dhīmāṃstattena yojayet |
mama yogyaṃ tu yatkāryyaṃ sarvaṃ tanme niyojaya

इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः ।
उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्

ityevaṃ tu vacastasya śrutvā śakrassuharṣitaḥ |
uvāca praṇamanvācā kāmaṃ kāṃtāsukhāvaham

यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव ।
कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः

yatkāryyaṃ manasoddiṣṭaṃ mayā tāta manobhava |
karttuṃ tattvaṃ samartho'si nānyasmāttasyasambhavaḥ

शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम ।
यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव

śṛṇu kāma pravakṣyāmi yathārthaṃ mitrasattama |
yadarthe ca spṛhā jātā tava cādya manobhava

तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् ।
अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः

tārakākhyo mahādaityo brahmaṇo varamadbhutam |
abhūdajeyassaṃprāpya sarveṣāmapi duḥkhadaḥ

तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः ।
दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः

tena saṃpīḍyate loko naṣṭā dharmā hyanekaśaḥ |
duḥkhitā nirjarāssarve ṛṣayaśca tathākhilāḥ

देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् ।
सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा

devaiśca sakalaistena kṛtaṃ yuddhaṃ yathābalam |
sarveṣāṃ cāyudhānyatra viphalānyabhavanpurā

भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् ।
तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना

bhagnaḥ pāśo jaleśasya hariṃ cakraṃ sudarśanam |
tatkuṇṭhitamabhūttasya kaṇṭhe kṣiptaṃ ca viṣṇunā

एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः ।
शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि

etasya maraṇaṃ proktaṃ prajeśena durātmanaḥ |
śambhorvīryodbhavādbālānmahāyogīśvarasya hi

एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः ।
ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्

etatkāryyaṃ tvayā sādhu kartavyaṃ suprayatnataḥ |
tatassyānmitravaryyāti devānāṃ naḥ paraṃ sukham

ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् ।
मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्

mamāpi vihitaṃ tasmātsarvalokasukhāvaham |
mitradharmaṃ hṛdi smṛtvā kartumarhasi sāṃpratam

शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः ।
स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः

śaṃbhussa girirāje hi tapaḥ paramamāsthitaḥ |
sa prabhurnāpi kāmena svataṃtraḥ parameśvaraḥ

तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता ।
सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्

tatsamīpe ca devātha pārvatī svasakhīyutā |
sevamānā tiṣṭhatīti pitrājñaptā mayā śrutam

यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः ।
जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्

yathā tasyāṃ rucistasya śivasya niyatātmanaḥ |
jāyate nitarāṃ māra tathā kāryaṃ tvayā dhruvam

इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति ।
लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा

iti kṛtvā kṛtī syāstvaṃ sarvaṃ duḥkhaṃ vinaṃkṣyati |
loke sthāyī pratāpaste bhaviṣyati na cānyathā

इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज ।
प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः

ityuktasya tu kāmo hi praphullamukhapaṃkaja |
premṇovāceti deveśaṃ kariṣyāmi na saṃśayaḥ

इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः ।
अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः

ityuktvā vacanaṃ tasmai tathetyomiti tadvacaḥ |
agrahīttarasā kāmaḥ śivamāyāvimohitaḥ

यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः ।
जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः

yatra yogīśvarassākṣāttapyate paramaṃ tapaḥ |
jagāma tatra suprītassadārassavasaṃtakaḥ