Mandala 8

Sukta 6: Where mountains fold and rivers meet

Rishi: वत्सः काण्वः · Devata: इन्द्रः, ४६-४८ तिरिन्दरः पार्शव्यः · Metre: गायत्री

48 verses · 6 of 103

What happens in this chapter

Where mountains fold and rivers meet

Vatsa Kanva praises Indra, great as Parjanya rich in rain, and grown strong by the Kanvas' hymns. All peoples bow to his wrath as rivers to the sea. He rolled heaven and earth together like a hide and split Vritra's head with the hundred-jointed vajra. Vatsa says he took the wisdom of rita from his father and was born like the sun. One verse is often recited: in the lap of the mountains, where rivers meet, the seer was born through thought. From there the wise one looks down on the sea. The close is a dana-stuti for Tirindira Parshavya, who gave a hundred, a thousand, and camels.

6.1

म॒हाँ इन्द्रो॒ य ओज॑सा प॒र्जन्यो॑ वृष्टि॒माँ इ॑व ।
स्तोमै॑र्व॒त्सस्य॑ वावृधे

mahām̐ indro ya ojasā parjanyo vṛṣṭimām̐ iva |
stomairvatsasya vāvṛdhe

6.2

प्र॒जामृ॒तस्य॒ पिप्र॑त॒ः प्र यद्भर॑न्त॒ वह्न॑यः ।
विप्रा॑ ऋ॒तस्य॒ वाह॑सा

prajāmṛtasya piprataḥ pra yadbharanta vahnayaḥ |
viprā ṛtasya vāhasā

6.3

कण्वा॒ इन्द्रं॒ यदक्र॑त॒ स्तोमै॑र्य॒ज्ञस्य॒ साध॑नम् ।
जा॒मि ब्रु॑वत॒ आयु॑धम्

kaṇvā indraṃ yadakrata stomairyajñasya sādhanam |
jāmi bruvata āyudham

6.4

सम॑स्य म॒न्यवे॒ विशो॒ विश्वा॑ नमन्त कृ॒ष्टय॑ः ।
स॒मु॒द्राये॑व॒ सिन्ध॑वः

samasya manyave viśo viśvā namanta kṛṣṭayaḥ |
samudrāyeva sindhavaḥ

6.5

ओज॒स्तद॑स्य तित्विष उ॒भे यत्स॒मव॑र्तयत् ।
इन्द्र॒श्चर्मे॑व॒ रोद॑सी

ojastadasya titviṣa ubhe yatsamavartayat |
indraścarmeva rodasī

6.6

वि चि॑द्वृ॒त्रस्य॒ दोध॑तो॒ वज्रे॑ण श॒तप॑र्वणा ।
शिरो॑ बिभेद वृ॒ष्णिना॑

vi cidvṛtrasya dodhato vajreṇa śataparvaṇā |
śiro bibheda vṛṣṇinā

6.7

इ॒मा अ॒भि प्र णो॑नुमो वि॒पामग्रे॑षु धी॒तय॑ः ।
अ॒ग्नेः शो॒चिर्न दि॒द्युत॑ः

imā abhi pra ṇonumo vipāmagreṣu dhītayaḥ |
agneḥ śocirna didyutaḥ

6.8

गुहा॑ स॒तीरुप॒ त्मना॒ प्र यच्छोच॑न्त धी॒तय॑ः ।
कण्वा॑ ऋ॒तस्य॒ धार॑या

guhā satīrupa tmanā pra yacchocanta dhītayaḥ |
kaṇvā ṛtasya dhārayā

6.9

प्र तमि॑न्द्र नशीमहि र॒यिं गोम॑न्तम॒श्विन॑म् ।
प्र ब्रह्म॑ पू॒र्वचि॑त्तये

pra tamindra naśīmahi rayiṃ gomantamaśvinam |
pra brahma pūrvacittaye

6.10

अ॒हमिद्धि पि॒तुष्परि॑ मे॒धामृ॒तस्य॑ ज॒ग्रभ॑ ।
अ॒हं सूर्य॑ इवाजनि

ahamiddhi pituṣpari medhāmṛtasya jagrabha |
ahaṃ sūrya ivājani

6.11

अ॒हं प्र॒त्नेन॒ मन्म॑ना॒ गिर॑ः शुम्भामि कण्व॒वत् ।
येनेन्द्र॒ः शुष्म॒मिद्द॒धे

ahaṃ pratnena manmanā giraḥ śumbhāmi kaṇvavat |
yenendraḥ śuṣmamiddadhe

6.12

ये त्वामि॑न्द्र॒ न तु॑ष्टु॒वुरृष॑यो॒ ये च॑ तुष्टु॒वुः ।
ममेद्व॑र्धस्व॒ सुष्टु॑तः

ye tvāmindra na tuṣṭuvurṛṣayo ye ca tuṣṭuvuḥ |
mamedvardhasva suṣṭutaḥ

6.13

यद॑स्य म॒न्युरध्व॑नी॒द्वि वृ॒त्रं प॑र्व॒शो रु॒जन् ।
अ॒पः स॑मु॒द्रमैर॑यत्

yadasya manyuradhvanīdvi vṛtraṃ parvaśo rujan |
apaḥ samudramairayat

6.14

नि शुष्ण॑ इन्द्र धर्ण॒सिं वज्रं॑ जघन्थ॒ दस्य॑वि ।
वृषा॒ ह्यु॑ग्र शृण्वि॒षे

ni śuṣṇa indra dharṇasiṃ vajraṃ jaghantha dasyavi |
vṛṣā hyugra śṛṇviṣe

6.15

न द्याव॒ इन्द्र॒मोज॑सा॒ नान्तरि॑क्षाणि व॒ज्रिण॑म् ।
न वि॑व्यचन्त॒ भूम॑यः

na dyāva indramojasā nāntarikṣāṇi vajriṇam |
na vivyacanta bhūmayaḥ

6.16

यस्त॑ इन्द्र म॒हीर॒पः स्त॑भू॒यमा॑न॒ आश॑यत् ।
नि तं पद्या॑सु शिश्नथः

yasta indra mahīrapaḥ stabhūyamāna āśayat |
ni taṃ padyāsu śiśnathaḥ

6.17

य इ॒मे रोद॑सी म॒ही स॑मी॒ची स॒मज॑ग्रभीत् ।
तमो॑भिरिन्द्र॒ तं गु॑हः

ya ime rodasī mahī samīcī samajagrabhīt |
tamobhirindra taṃ guhaḥ

6.18

य इ॑न्द्र॒ यत॑यस्त्वा॒ भृग॑वो॒ ये च॑ तुष्टु॒वुः ।
ममेदु॑ग्र श्रुधी॒ हव॑म्

ya indra yatayastvā bhṛgavo ye ca tuṣṭuvuḥ |
mamedugra śrudhī havam

6.19

इ॒मास्त॑ इन्द्र॒ पृश्न॑यो घृ॒तं दु॑हत आ॒शिर॑म् ।
ए॒नामृ॒तस्य॑ पि॒प्युषी॑ः

imāsta indra pṛśnayo ghṛtaṃ duhata āśiram |
enāmṛtasya pipyuṣīḥ

6.20

या इ॑न्द्र प्र॒स्व॑स्त्वा॒सा गर्भ॒मच॑क्रिरन् ।
परि॒ धर्मे॑व॒ सूर्य॑म्

yā indra prasvastvāsā garbhamacakriran |
pari dharmeva sūryam

6.21

त्वामिच्छ॑वसस्पते॒ कण्वा॑ उ॒क्थेन॑ वावृधुः ।
त्वां सु॒तास॒ इन्द॑वः

tvāmicchavasaspate kaṇvā ukthena vāvṛdhuḥ |
tvāṃ sutāsa indavaḥ

6.22

तवेदि॑न्द्र॒ प्रणी॑तिषू॒त प्रश॑स्तिरद्रिवः ।
य॒ज्ञो वि॑तन्त॒साय्य॑ः

tavedindra praṇītiṣūta praśastiradrivaḥ |
yajño vitantasāyyaḥ

6.23

आ न॑ इन्द्र म॒हीमिषं॒ पुरं॒ न द॑र्षि॒ गोम॑तीम् ।
उ॒त प्र॒जां सु॒वीर्य॑म्

ā na indra mahīmiṣaṃ puraṃ na darṣi gomatīm |
uta prajāṃ suvīryam

6.24

उ॒त त्यदा॒श्वश्व्यं॒ यदि॑न्द्र॒ नाहु॑षी॒ष्वा ।
अग्रे॑ वि॒क्षु प्र॒दीद॑यत्

uta tyadāśvaśvyaṃ yadindra nāhuṣīṣvā |
agre vikṣu pradīdayat

6.25

अ॒भि व्र॒जं न त॑त्निषे॒ सूर॑ उपा॒कच॑क्षसम् ।
यदि॑न्द्र मृ॒ळया॑सि नः

abhi vrajaṃ na tatniṣe sūra upākacakṣasam |
yadindra mṛḻayāsi naḥ

6.26

यद॒ङ्ग त॑विषी॒यस॒ इन्द्र॑ प्र॒राज॑सि क्षि॒तीः ।
म॒हाँ अ॑पा॒र ओज॑सा

yadaṅga taviṣīyasa indra prarājasi kṣitīḥ |
mahām̐ apāra ojasā

6.27

तं त्वा॑ ह॒विष्म॑ती॒र्विश॒ उप॑ ब्रुवत ऊ॒तये॑ ।
उ॒रु॒ज्रय॑स॒मिन्दु॑भिः

taṃ tvā haviṣmatīrviśa upa bruvata ūtaye |
urujrayasamindubhiḥ

6.28

उ॒प॒ह्व॒रे गि॑री॒णां सं॑ग॒थे च॑ न॒दीना॑म् ।
धि॒या विप्रो॑ अजायत

upahvare girīṇāṃ saṃgathe ca nadīnām |
dhiyā vipro ajāyata

6.29

अत॑ः समु॒द्रमु॒द्वत॑श्चिकि॒त्वाँ अव॑ पश्यति ।
यतो॑ विपा॒न एज॑ति

ataḥ samudramudvataścikitvām̐ ava paśyati |
yato vipāna ejati

6.30

आदित्प्र॒त्नस्य॒ रेत॑सो॒ ज्योति॑ष्पश्यन्ति वास॒रम् ।
प॒रो यदि॒ध्यते॑ दि॒वा

āditpratnasya retaso jyotiṣpaśyanti vāsaram |
paro yadidhyate divā

6.31

कण्वा॑स इन्द्र ते म॒तिं विश्वे॑ वर्धन्ति॒ पौंस्य॑म् ।
उ॒तो श॑विष्ठ॒ वृष्ण्य॑म्

kaṇvāsa indra te matiṃ viśve vardhanti pauṃsyam |
uto śaviṣṭha vṛṣṇyam

6.32

इ॒मां म॑ इन्द्र सुष्टु॒तिं जु॒षस्व॒ प्र सु माम॑व ।
उ॒त प्र व॑र्धया म॒तिम्

imāṃ ma indra suṣṭutiṃ juṣasva pra su māmava |
uta pra vardhayā matim

6.33

उ॒त ब्र॑ह्म॒ण्या व॒यं तुभ्यं॑ प्रवृद्ध वज्रिवः ।
विप्रा॑ अतक्ष्म जी॒वसे॑

uta brahmaṇyā vayaṃ tubhyaṃ pravṛddha vajrivaḥ |
viprā atakṣma jīvase

6.34

अ॒भि कण्वा॑ अनूष॒तापो॒ न प्र॒वता॑ य॒तीः ।
इन्द्रं॒ वन॑न्वती म॒तिः

abhi kaṇvā anūṣatāpo na pravatā yatīḥ |
indraṃ vananvatī matiḥ

6.35

इन्द्र॑मु॒क्थानि॑ वावृधुः समु॒द्रमि॑व॒ सिन्ध॑वः ।
अनु॑त्तमन्युम॒जर॑म्

indramukthāni vāvṛdhuḥ samudramiva sindhavaḥ |
anuttamanyumajaram

6.36

आ नो॑ याहि परा॒वतो॒ हरि॑भ्यां हर्य॒ताभ्या॑म् ।
इ॒ममि॑न्द्र सु॒तं पि॑ब

ā no yāhi parāvato haribhyāṃ haryatābhyām |
imamindra sutaṃ piba

6.37

त्वामिद्वृ॑त्रहन्तम॒ जना॑सो वृ॒क्तब॑र्हिषः ।
हव॑न्ते॒ वाज॑सातये

tvāmidvṛtrahantama janāso vṛktabarhiṣaḥ |
havante vājasātaye

6.38

अनु॑ त्वा॒ रोद॑सी उ॒भे च॒क्रं न व॒र्त्येत॑शम् ।
अनु॑ सुवा॒नास॒ इन्द॑वः

anu tvā rodasī ubhe cakraṃ na vartyetaśam |
anu suvānāsa indavaḥ

6.39

मन्द॑स्वा॒ सु स्व॑र्णर उ॒तेन्द्र॑ शर्य॒णाव॑ति ।
मत्स्वा॒ विव॑स्वतो म॒ती

mandasvā su svarṇara utendra śaryaṇāvati |
matsvā vivasvato matī

6.40

वा॒वृ॒धा॒न उप॒ द्यवि॒ वृषा॑ व॒ज्र्य॑रोरवीत् ।
वृ॒त्र॒हा सो॑म॒पात॑मः

vāvṛdhāna upa dyavi vṛṣā vajryaroravīt |
vṛtrahā somapātamaḥ

6.41

ऋषि॒र्हि पू॑र्व॒जा अस्येक॒ ईशा॑न॒ ओज॑सा ।
इन्द्र॑ चोष्कू॒यसे॒ वसु॑

ṛṣirhi pūrvajā asyeka īśāna ojasā |
indra coṣkūyase vasu

6.42

अ॒स्माकं॑ त्वा सु॒ताँ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठा अ॒भि प्रय॑ः ।
श॒तं व॑हन्तु॒ हर॑यः

asmākaṃ tvā sutām̐ upa vītapṛṣṭhā abhi prayaḥ |
śataṃ vahantu harayaḥ

6.43

इ॒मां सु पू॒र्व्यां धियं॒ मधो॑र्घृ॒तस्य॑ पि॒प्युषी॑म् ।
कण्वा॑ उ॒क्थेन॑ वावृधुः

imāṃ su pūrvyāṃ dhiyaṃ madhorghṛtasya pipyuṣīm |
kaṇvā ukthena vāvṛdhuḥ

6.44

इन्द्र॒मिद्विम॑हीनां॒ मेधे॑ वृणीत॒ मर्त्य॑ः ।
इन्द्रं॑ सनि॒ष्युरू॒तये॑

indramidvimahīnāṃ medhe vṛṇīta martyaḥ |
indraṃ saniṣyurūtaye

6.45

अ॒र्वाञ्चं॑ त्वा पुरुष्टुत प्रि॒यमे॑धस्तुता॒ हरी॑ ।
सो॒म॒पेया॑य वक्षतः

arvāñcaṃ tvā puruṣṭuta priyamedhastutā harī |
somapeyāya vakṣataḥ

6.46

श॒तम॒हं ति॒रिन्दि॑रे स॒हस्रं॒ पर्शा॒वा द॑दे ।
राधां॑सि॒ याद्वा॑नाम्

śatamahaṃ tirindire sahasraṃ parśāvā dade |
rādhāṃsi yādvānām

6.47

त्रीणि॑ श॒तान्यर्व॑तां स॒हस्रा॒ दश॒ गोना॑म् ।
द॒दुष्प॒ज्राय॒ साम्ने॑

trīṇi śatānyarvatāṃ sahasrā daśa gonām |
daduṣpajrāya sāmne

6.48

उदा॑नट् ककु॒हो दिव॒मुष्ट्रा॑ञ्चतु॒र्युजो॒ दद॑त् ।
श्रव॑सा॒ याद्वं॒ जन॑म्

udānaṭ kakuho divamuṣṭrāñcaturyujo dadat |
śravasā yādvaṃ janam

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)