Sukta 61: Nabhanedishtha's dark and lofty hymn

इ॒दमि॒त्था रौद्रं॑ गू॒र्तव॑चा॒ ब्रह्म॒ क्रत्वा॒ शच्या॑म॒न्तरा॒जौ ।
क्रा॒णा यद॑स्य पि॒तरा॑ मंहने॒ष्ठाः पर्ष॑त्प॒क्थे अह॒न्ना स॒प्त होतॄ॑न्

idamitthā raudraṃ gūrtavacā brahma kratvā śacyāmantarājau |
krāṇā yadasya pitarā maṃhaneṣṭhāḥ parṣatpakthe ahannā sapta hotṝn

स इद्दा॒नाय॒ दभ्या॑य व॒न्वञ्च्यवा॑न॒ः सूदै॑रमिमीत॒ वेदि॑म् ।
तूर्व॑याणो गू॒र्तव॑चस्तम॒ः क्षोदो॒ न रेत॑ इ॒तऊ॑ति सिञ्चत्

sa iddānāya dabhyāya vanvañcyavānaḥ sūdairamimīta vedim |
tūrvayāṇo gūrtavacastamaḥ kṣodo na reta itaūti siñcat

मनो॒ न येषु॒ हव॑नेषु ति॒ग्मं विप॒ः शच्या॑ वनु॒थो द्रव॑न्ता ।
आ यः शर्या॑भिस्तुविनृ॒म्णो अ॒स्याश्री॑णीता॒दिशं॒ गभ॑स्तौ

mano na yeṣu havaneṣu tigmaṃ vipaḥ śacyā vanutho dravantā |
ā yaḥ śaryābhistuvinṛmṇo asyāśrīṇītādiśaṃ gabhastau

कृ॒ष्णा यद्गोष्व॑रु॒णीषु॒ सीद॑द्दि॒वो नपा॑ताश्विना हुवे वाम् ।
वी॒तं मे॑ य॒ज्ञमा ग॑तं मे॒ अन्नं॑ वव॒न्वांसा॒ नेष॒मस्मृ॑तध्रू

kṛṣṇā yadgoṣvaruṇīṣu sīdaddivo napātāśvinā huve vām |
vītaṃ me yajñamā gataṃ me annaṃ vavanvāṃsā neṣamasmṛtadhrū

प्रथि॑ष्ट॒ यस्य॑ वी॒रक॑र्ममि॒ष्णदनु॑ष्ठितं॒ नु नर्यो॒ अपौ॑हत् ।
पुन॒स्तदा वृ॑हति॒ यत्क॒नाया॑ दुहि॒तुरा अनु॑भृतमन॒र्वा

prathiṣṭa yasya vīrakarmamiṣṇadanuṣṭhitaṃ nu naryo apauhat |
punastadā vṛhati yatkanāyā duhiturā anubhṛtamanarvā

म॒ध्या यत्कर्त्व॒मभ॑वद॒भीके॒ कामं॑ कृण्वा॒ने पि॒तरि॑ युव॒त्याम् ।
म॒ना॒नग्रेतो॑ जहतुर्वि॒यन्ता॒ सानौ॒ निषि॑क्तं सुकृ॒तस्य॒ योनौ॑

madhyā yatkartvamabhavadabhīke kāmaṃ kṛṇvāne pitari yuvatyām |
manānagreto jahaturviyantā sānau niṣiktaṃ sukṛtasya yonau

पि॒ता यत्स्वां दु॑हि॒तर॑मधि॒ष्कन्क्ष्म॒या रेत॑ः संजग्मा॒नो नि षि॑ञ्चत् ।
स्वा॒ध्यो॑ऽजनय॒न्ब्रह्म॑ दे॒वा वास्तो॒ष्पतिं॑ व्रत॒पां निर॑तक्षन्

pitā yatsvāṃ duhitaramadhiṣkankṣmayā retaḥ saṃjagmāno ni ṣiñcat |
svādhyo'janayanbrahma devā vāstoṣpatiṃ vratapāṃ niratakṣan

स ईं॒ वृषा॒ न फेन॑मस्यदा॒जौ स्मदा परै॒दप॑ द॒भ्रचे॑ताः ।
सर॑त्प॒दा न दक्षि॑णा परा॒वृङ्न ता नु मे॑ पृश॒न्यो॑ जगृभ्रे

sa īṃ vṛṣā na phenamasyadājau smadā paraidapa dabhracetāḥ |
saratpadā na dakṣiṇā parāvṛṅna tā nu me pṛśanyo jagṛbhre

म॒क्षू न वह्नि॑ः प्र॒जाया॑ उप॒ब्दिर॒ग्निं न न॒ग्न उप॑ सीद॒दूध॑ः ।
सनि॑ते॒ध्मं सनि॑तो॒त वाजं॒ स ध॒र्ता ज॑ज्ञे॒ सह॑सा यवी॒युत्

makṣū na vahniḥ prajāyā upabdiragniṃ na nagna upa sīdadūdhaḥ |
sanitedhmaṃ sanitota vājaṃ sa dhartā jajñe sahasā yavīyut

म॒क्षू क॒नाया॑ः स॒ख्यं नव॑ग्वा ऋ॒तं वद॑न्त ऋ॒तयु॑क्तिमग्मन् ।
द्वि॒बर्ह॑सो॒ य उप॑ गो॒पमागु॑रदक्षि॒णासो॒ अच्यु॑ता दुदुक्षन्

makṣū kanāyāḥ sakhyaṃ navagvā ṛtaṃ vadanta ṛtayuktimagman |
dvibarhaso ya upa gopamāguradakṣiṇāso acyutā dudukṣan

म॒क्षू क॒नाया॑ः स॒ख्यं नवी॑यो॒ राधो॒ न रेत॑ ऋ॒तमित्तु॑रण्यन् ।
शुचि॒ यत्ते॒ रेक्ण॒ आय॑जन्त सब॒र्दुघा॑या॒ः पय॑ उ॒स्रिया॑याः

makṣū kanāyāḥ sakhyaṃ navīyo rādho na reta ṛtamitturaṇyan |
śuci yatte rekṇa āyajanta sabardughāyāḥ paya usriyāyāḥ

प॒श्वा यत्प॒श्चा वियु॑ता बु॒धन्तेति॑ ब्रवीति व॒क्तरी॒ ररा॑णः ।
वसो॑र्वसु॒त्वा का॒रवो॑ऽने॒हा विश्वं॑ विवेष्टि॒ द्रवि॑ण॒मुप॒ क्षु

paśvā yatpaścā viyutā budhanteti bravīti vaktarī rarāṇaḥ |
vasorvasutvā kāravo'nehā viśvaṃ viveṣṭi draviṇamupa kṣu

तदिन्न्व॑स्य परि॒षद्वा॑नो अग्मन्पु॒रू सद॑न्तो नार्ष॒दं बि॑भित्सन् ।
वि शुष्ण॑स्य॒ संग्र॑थितमन॒र्वा वि॒दत्पु॑रुप्रजा॒तस्य॒ गुहा॒ यत्

tadinnvasya pariṣadvāno agmanpurū sadanto nārṣadaṃ bibhitsan |
vi śuṣṇasya saṃgrathitamanarvā vidatpuruprajātasya guhā yat

भर्गो॑ ह॒ नामो॒त यस्य॑ दे॒वाः स्व१॒॑र्ण ये त्रि॑षध॒स्थे नि॑षे॒दुः ।
अ॒ग्निर्ह॒ नामो॒त जा॒तवे॑दाः श्रु॒धी नो॑ होतरृ॒तस्य॒ होता॒ध्रुक्

bhargo ha nāmota yasya devāḥ svarṇa ye triṣadhasthe niṣeduḥ |
agnirha nāmota jātavedāḥ śrudhī no hotarṛtasya hotādhruk

उ॒त त्या मे॒ रौद्रा॑वर्चि॒मन्ता॒ नास॑त्याविन्द्र गू॒र्तये॒ यज॑ध्यै ।
म॒नु॒ष्वद्वृ॒क्तब॑र्हिषे॒ ररा॑णा म॒न्दू हि॒तप्र॑यसा वि॒क्षु यज्यू॑

uta tyā me raudrāvarcimantā nāsatyāvindra gūrtaye yajadhyai |
manuṣvadvṛktabarhiṣe rarāṇā mandū hitaprayasā vikṣu yajyū

अ॒यं स्तु॒तो राजा॑ वन्दि वे॒धा अ॒पश्च॒ विप्र॑स्तरति॒ स्वसे॑तुः ।
स क॒क्षीव॑न्तं रेजय॒त्सो अ॒ग्निं ने॒मिं न च॒क्रमर्व॑तो रघु॒द्रु

ayaṃ stuto rājā vandi vedhā apaśca viprastarati svasetuḥ |
sa kakṣīvantaṃ rejayatso agniṃ nemiṃ na cakramarvato raghudru

स द्वि॒बन्धु॑र्वैतर॒णो यष्टा॑ सब॒र्धुं धे॒नुम॒स्वं॑ दु॒हध्यै॑ ।
सं यन्मि॒त्रावरु॑णा वृ॒ञ्ज उ॒क्थैर्ज्येष्ठे॑भिरर्य॒मणं॒ वरू॑थैः

sa dvibandhurvaitaraṇo yaṣṭā sabardhuṃ dhenumasvaṃ duhadhyai |
saṃ yanmitrāvaruṇā vṛñja ukthairjyeṣṭhebhiraryamaṇaṃ varūthaiḥ

तद्ब॑न्धुः सू॒रिर्दि॒वि ते॑ धियं॒धा नाभा॒नेदि॑ष्ठो रपति॒ प्र वेन॑न् ।
सा नो॒ नाभि॑ः पर॒मास्य वा॑ घा॒हं तत्प॒श्चा क॑ति॒थश्चि॑दास

tadbandhuḥ sūrirdivi te dhiyaṃdhā nābhānediṣṭho rapati pra venan |
sā no nābhiḥ paramāsya vā ghāhaṃ tatpaścā katithaścidāsa

इ॒यं मे॒ नाभि॑रि॒ह मे॑ स॒धस्थ॑मि॒मे मे॑ दे॒वा अ॒यम॑स्मि॒ सर्व॑ः ।
द्वि॒जा अह॑ प्रथम॒जा ऋ॒तस्ये॒दं धे॒नुर॑दुह॒ज्जाय॑माना

iyaṃ me nābhiriha me sadhasthamime me devā ayamasmi sarvaḥ |
dvijā aha prathamajā ṛtasyedaṃ dhenuraduhajjāyamānā

अधा॑सु म॒न्द्रो अ॑र॒तिर्वि॒भावाव॑ स्यति द्विवर्त॒निर्व॑ने॒षाट् ।
ऊ॒र्ध्वा यच्छ्रेणि॒र्न शिशु॒र्दन्म॒क्षू स्थि॒रं शे॑वृ॒धं सू॑त मा॒ता

adhāsu mandro aratirvibhāvāva syati dvivartanirvaneṣāṭ |
ūrdhvā yacchreṇirna śiśurdanmakṣū sthiraṃ śevṛdhaṃ sūta mātā

अधा॒ गाव॒ उप॑मातिं क॒नाया॒ अनु॑ श्वा॒न्तस्य॒ कस्य॑ चि॒त्परे॑युः ।
श्रु॒धि त्वं सु॑द्रविणो न॒स्त्वं या॑ळाश्व॒घ्नस्य॑ वावृधे सू॒नृता॑भिः

adhā gāva upamātiṃ kanāyā anu śvāntasya kasya citpareyuḥ |
śrudhi tvaṃ sudraviṇo nastvaṃ yāḻāśvaghnasya vāvṛdhe sūnṛtābhiḥ

अध॒ त्वमि॑न्द्र वि॒द्ध्य१॒॑स्मान्म॒हो रा॒ये नृ॑पते॒ वज्र॑बाहुः ।
रक्षा॑ च नो म॒घोन॑ः पा॒हि सू॒रीन॑ने॒हस॑स्ते हरिवो अ॒भिष्टौ॑

adha tvamindra viddhyasmānmaho rāye nṛpate vajrabāhuḥ |
rakṣā ca no maghonaḥ pāhi sūrīnanehasaste harivo abhiṣṭau

अध॒ यद्रा॑जाना॒ गवि॑ष्टौ॒ सर॑त्सर॒ण्युः का॒रवे॑ जर॒ण्युः ।
विप्र॒ः प्रेष्ठ॒ः स ह्ये॑षां ब॒भूव॒ परा॑ च॒ वक्ष॑दु॒त प॑र्षदेनान्

adha yadrājānā gaviṣṭau saratsaraṇyuḥ kārave jaraṇyuḥ |
vipraḥ preṣṭhaḥ sa hyeṣāṃ babhūva parā ca vakṣaduta parṣadenān

अधा॒ न्व॑स्य॒ जेन्य॑स्य पु॒ष्टौ वृथा॒ रेभ॑न्त ईमहे॒ तदू॒ नु ।
स॒र॒ण्युर॑स्य सू॒नुरश्वो॒ विप्र॑श्चासि॒ श्रव॑सश्च सा॒तौ

adhā nvasya jenyasya puṣṭau vṛthā rebhanta īmahe tadū nu |
saraṇyurasya sūnuraśvo vipraścāsi śravasaśca sātau

यु॒वोर्यदि॑ स॒ख्याया॒स्मे शर्धा॑य॒ स्तोमं॑ जुजु॒षे नम॑स्वान् ।
वि॒श्वत्र॒ यस्मि॒न्ना गिर॑ः समी॒चीः पू॒र्वीव॑ गा॒तुर्दाश॑त्सू॒नृता॑यै

yuvoryadi sakhyāyāsme śardhāya stomaṃ jujuṣe namasvān |
viśvatra yasminnā giraḥ samīcīḥ pūrvīva gāturdāśatsūnṛtāyai

स गृ॑णा॒नो अ॒द्भिर्दे॒ववा॒निति॑ सु॒बन्धु॒र्नम॑सा सू॒क्तैः ।
वर्ध॑दु॒क्थैर्वचो॑भि॒रा हि नू॒नं व्यध्वै॑ति॒ पय॑स उ॒स्रिया॑याः

sa gṛṇāno adbhirdevavāniti subandhurnamasā sūktaiḥ |
vardhadukthairvacobhirā hi nūnaṃ vyadhvaiti payasa usriyāyāḥ

त ऊ॒ षु णो॑ म॒हो य॑जत्रा भू॒त दे॑वास ऊ॒तये॑ स॒जोषा॑ः ।
ये वाजाँ॒ अन॑यता वि॒यन्तो॒ ये स्था नि॑चे॒तारो॒ अमू॑राः

ta ū ṣu ṇo maho yajatrā bhūta devāsa ūtaye sajoṣāḥ |
ye vājām̐ anayatā viyanto ye sthā nicetāro amūrāḥ