हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् ।
स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt |
sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema
Mandala 10
Sukta 121: Hiranyagarbha, the golden womb
Rishi: हिरण्यगर्भः प्राजापत्यः · Devata: कः (प्रजापतिः) · Metre: त्रिष्टुप्
10 verses · 121 of 191
What happens in this chapter
Hiranyagarbha, the golden womb
Hiranyagarbha Prajapatya sings in trishtubh to Ka, Prajapati. In the beginning Hiranyagarbha, the golden germ, arose; born, he was the one lord of all that exists; he upheld earth and sky. Each verse ends with a question that is also a prayer: to which Deva shall we offer our oblation? He gives life and strength; his shadow is immortality and death. He is sole king of all that breathes and blinks; his are the snowy mountains, the sea and the quarters. When the great waters came bearing the germ, the one life of the Devas arose. The last verse answers: Prajapati, none but you encompasses all born things.
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः ।
यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
ya ātmadā baladā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ |
yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ।
य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पद॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva |
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
यस्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रं र॒सया॑ स॒हाहुः ।
यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraṃ rasayā sahāhuḥ |
yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema
येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ळ्हा येन॒ स्व॑ः स्तभि॒तं येन॒ नाक॑ः ।
यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मान॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḻhā yena svaḥ stabhitaṃ yena nākaḥ |
yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑तां॒ मन॑सा॒ रेज॑माने ।
यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तो वि॒भाति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
yaṃ krandasī avasā tastabhāne abhyaikṣetāṃ manasā rejamāne |
yatrādhi sūra udito vibhāti kasmai devāya haviṣā vidhema
आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्विश्व॒माय॒न्गर्भं॒ दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् ।
ततो॑ दे॒वानां॒ सम॑वर्त॒तासु॒रेक॒ः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
āpo ha yadbṛhatīrviśvamāyangarbhaṃ dadhānā janayantīragnim |
tato devānāṃ samavartatāsurekaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
यश्चि॒दापो॑ महि॒ना प॒र्यप॑श्य॒द्दक्षं॒ दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर्य॒ज्ञम् ।
यो दे॒वेष्वधि॑ दे॒व एक॒ आसी॒त्कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā janayantīryajñam |
yo deveṣvadhi deva eka āsītkasmai devāya haviṣā vidhema
मा नो॑ हिंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ ।
यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
mā no hiṃsījjanitā yaḥ pṛthivyā yo vā divaṃ satyadharmā jajāna |
yaścāpaścandrā bṛhatīrjajāna kasmai devāya haviṣā vidhema
प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यो विश्वा॑ जा॒तानि॒ परि॒ ता ब॑भूव ।
यत्का॑मास्ते जुहु॒मस्तन्नो॑ अस्तु व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्
prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva |
yatkāmāste juhumastanno astu vayaṃ syāma patayo rayīṇām
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)