Mandala 1

Sukta 91: Soma, king who swells for immortality

Rishi: गोतमो राहूगणः · Devata: सोमः · Metre: त्रिष्टुप्, ५-१६ गायत्री, १७ उष्णिक्

23 verses · 91 of 191

What happens in this chapter

Soma, king who swells for immortality

You, Soma, know the way and lead by the straightest path; by your guidance our fathers won treasure among the gods. Gotama Rahugana praises Soma in trishtubh, gayatri and ushnih. Soma keeps the vows of King Varuna, and his domains lie in sky and earth, mountains, plants and waters. He is lord of the good, slayer of Vritra, the lord of the forest who loves praise. The rishi asks him to dwell in the heart like cows in pasture, to guard from slander, and to swell, ā pyāyasva, for immortality. Soma made the plants, waters and cows, spread the mid-air and scattered darkness with light.

91.1

त्वं सो॑म॒ प्र चि॑कितो मनी॒षा त्वं रजि॑ष्ठ॒मनु॑ नेषि॒ पन्था॑म् ।
तव॒ प्रणी॑ती पि॒तरो॑ न इन्दो दे॒वेषु॒ रत्न॑मभजन्त॒ धीरा॑ः

tvaṃ soma pra cikito manīṣā tvaṃ rajiṣṭhamanu neṣi panthām |
tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnamabhajanta dhīrāḥ

91.2

त्वं सो॑म॒ क्रतु॑भिः सु॒क्रतु॑र्भू॒स्त्वं दक्षै॑ः सु॒दक्षो॑ वि॒श्ववे॑दाः ।
त्वं वृषा॑ वृष॒त्वेभि॑र्महि॒त्वा द्यु॒म्नेभि॑र्द्यु॒म्न्य॑भवो नृ॒चक्षा॑ः

tvaṃ soma kratubhiḥ sukraturbhūstvaṃ dakṣaiḥ sudakṣo viśvavedāḥ |
tvaṃ vṛṣā vṛṣatvebhirmahitvā dyumnebhirdyumnyabhavo nṛcakṣāḥ

91.3

राज्ञो॒ नु ते॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ बृ॒हद्ग॑भी॒रं तव॑ सोम॒ धाम॑ ।
शुचि॒ष्ट्वम॑सि प्रि॒यो न मि॒त्रो द॒क्षाय्यो॑ अर्य॒मेवा॑सि सोम

rājño nu te varuṇasya vratāni bṛhadgabhīraṃ tava soma dhāma |
śuciṣṭvamasi priyo na mitro dakṣāyyo aryamevāsi soma

91.4

या ते॒ धामा॑नि दि॒वि या पृ॑थि॒व्यां या पर्व॑ते॒ष्वोष॑धीष्व॒प्सु ।
तेभि॑र्नो॒ विश्वै॑ः सु॒मना॒ अहे॑ळ॒न्राज॑न्सोम॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय

yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāṃ yā parvateṣvoṣadhīṣvapsu |
tebhirno viśvaiḥ sumanā aheḻanrājansoma prati havyā gṛbhāya

91.5

त्वं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वं राजो॒त वृ॑त्र॒हा ।
त्वं भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतु॑ः

tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā |
tvaṃ bhadro asi kratuḥ

91.6

त्वं च॑ सोम नो॒ वशो॑ जी॒वातुं॒ न म॑रामहे ।
प्रि॒यस्तो॑त्रो॒ वन॒स्पति॑ः

tvaṃ ca soma no vaśo jīvātuṃ na marāmahe |
priyastotro vanaspatiḥ

91.7

त्वं सो॑म म॒हे भगं॒ त्वं यून॑ ऋताय॒ते ।
दक्षं॑ दधासि जी॒वसे॑

tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate |
dakṣaṃ dadhāsi jīvase

91.8

त्वं न॑ः सोम वि॒श्वतो॒ रक्षा॑ राजन्नघाय॒तः ।
न रि॑ष्ये॒त्त्वाव॑त॒ः सखा॑

tvaṃ naḥ soma viśvato rakṣā rājannaghāyataḥ |
na riṣyettvāvataḥ sakhā

91.9

सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒ः सन्ति॑ दा॒शुषे॑ ।
ताभि॑र्नोऽवि॒ता भ॑व

soma yāste mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe |
tābhirno'vitā bhava

91.10

इ॒मं य॒ज्ञमि॒दं वचो॑ जुजुषा॒ण उ॒पाग॑हि ।
सोम॒ त्वं नो॑ वृ॒धे भ॑व

imaṃ yajñamidaṃ vaco jujuṣāṇa upāgahi |
soma tvaṃ no vṛdhe bhava

91.11

सोम॑ गी॒र्भिष्ट्वा॑ व॒यं व॒र्धया॑मो वचो॒विद॑ः ।
सु॒मृ॒ळी॒को न॒ आ वि॑श

soma gīrbhiṣṭvā vayaṃ vardhayāmo vacovidaḥ |
sumṛḻīko na ā viśa

91.12

ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वित्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः ।
सु॒मि॒त्रः सो॑म नो भव

gayasphāno amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ |
sumitraḥ soma no bhava

91.13

सोम॑ रार॒न्धि नो॑ हृ॒दि गावो॒ न यव॑से॒ष्वा ।
मर्य॑ इव॒ स्व ओ॒क्ये॑

soma rārandhi no hṛdi gāvo na yavaseṣvā |
marya iva sva okye

91.14

यः सो॑म स॒ख्ये तव॑ रा॒रण॑द्देव॒ मर्त्य॑ः ।
तं दक्ष॑ः सचते क॒विः

yaḥ soma sakhye tava rāraṇaddeva martyaḥ |
taṃ dakṣaḥ sacate kaviḥ

91.15

उ॒रु॒ष्या णो॑ अ॒भिश॑स्ते॒ः सोम॒ नि पा॒ह्यंह॑सः ।
सखा॑ सु॒शेव॑ एधि नः

uruṣyā ṇo abhiśasteḥ soma ni pāhyaṃhasaḥ |
sakhā suśeva edhi naḥ

91.16

आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वत॑ः सोम॒ वृष्ण्य॑म् ।
भवा॒ वाज॑स्य संग॒थे

ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇyam |
bhavā vājasya saṃgathe

91.17

आ प्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वे॑भिरं॒शुभि॑ः ।
भवा॑ नः सु॒श्रव॑स्तम॒ः सखा॑ वृ॒धे

ā pyāyasva madintama soma viśvebhiraṃśubhiḥ |
bhavā naḥ suśravastamaḥ sakhā vṛdhe

91.18

सं ते॒ पयां॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒ः सं वृष्ण्या॑न्यभिमाति॒षाह॑ः ।
आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवां॑स्युत्त॒मानि॑ धिष्व

saṃ te payāṃsi samu yantu vājāḥ saṃ vṛṣṇyānyabhimātiṣāhaḥ |
āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravāṃsyuttamāni dhiṣva

91.19

या ते॒ धामा॑नि ह॒विषा॒ यज॑न्ति॒ ता ते॒ विश्वा॑ परि॒भूर॑स्तु य॒ज्ञम् ।
ग॒य॒स्फान॑ः प्र॒तर॑णः सु॒वीरोऽवी॑रहा॒ प्र च॑रा सोम॒ दुर्या॑न्

yā te dhāmāni haviṣā yajanti tā te viśvā paribhūrastu yajñam |
gayasphānaḥ prataraṇaḥ suvīro'vīrahā pra carā soma duryān

91.20

सोमो॑ धे॒नुं सोमो॒ अर्व॑न्तमा॒शुं सोमो॑ वी॒रं क॑र्म॒ण्यं॑ ददाति ।
सा॒द॒न्यं॑ विद॒थ्यं॑ स॒भेयं॑ पितृ॒श्रव॑णं॒ यो ददा॑शदस्मै

somo dhenuṃ somo arvantamāśuṃ somo vīraṃ karmaṇyaṃ dadāti |
sādanyaṃ vidathyaṃ sabheyaṃ pitṛśravaṇaṃ yo dadāśadasmai

91.21

अषा॑ळ्हं यु॒त्सु पृत॑नासु॒ पप्रिं॑ स्व॒र्षाम॒प्सां वृ॒जन॑स्य गो॒पाम् ।
भ॒रे॒षु॒जां सु॑क्षि॒तिं सु॒श्रव॑सं॒ जय॑न्तं॒ त्वामनु॑ मदेम सोम

aṣāḻhaṃ yutsu pṛtanāsu papriṃ svarṣāmapsāṃ vṛjanasya gopām |
bhareṣujāṃ sukṣitiṃ suśravasaṃ jayantaṃ tvāmanu madema soma

91.22

त्वमि॒मा ओष॑धीः सोम॒ विश्वा॒स्त्वम॒पो अ॑जनय॒स्त्वं गाः ।
त्वमा त॑तन्थो॒र्व१॒॑न्तरि॑क्षं॒ त्वं ज्योति॑षा॒ वि तमो॑ ववर्थ

tvamimā oṣadhīḥ soma viśvāstvamapo ajanayastvaṃ gāḥ |
tvamā tatanthorvantarikṣaṃ tvaṃ jyotiṣā vi tamo vavartha

91.23

दे॒वेन॑ नो॒ मन॑सा देव सोम रा॒यो भा॒गं स॑हसावन्न॒भि यु॑ध्य ।
मा त्वा त॑न॒दीशि॑षे वी॒र्य॑स्यो॒भये॑भ्य॒ः प्र चि॑कित्सा॒ गवि॑ष्टौ

devena no manasā deva soma rāyo bhāgaṃ sahasāvannabhi yudhya |
mā tvā tanadīśiṣe vīryasyobhayebhyaḥ pra cikitsā gaviṣṭau

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)