सूक्त 91: सोम, अमृत के लिए बढ़ने वाले राजा

त्वं सो॑म॒ प्र चि॑कितो मनी॒षा त्वं रजि॑ष्ठ॒मनु॑ नेषि॒ पन्था॑म् ।
तव॒ प्रणी॑ती पि॒तरो॑ न इन्दो दे॒वेषु॒ रत्न॑मभजन्त॒ धीरा॑ः

tvaṃ soma pra cikito manīṣā tvaṃ rajiṣṭhamanu neṣi panthām |
tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnamabhajanta dhīrāḥ

त्वं सो॑म॒ क्रतु॑भिः सु॒क्रतु॑र्भू॒स्त्वं दक्षै॑ः सु॒दक्षो॑ वि॒श्ववे॑दाः ।
त्वं वृषा॑ वृष॒त्वेभि॑र्महि॒त्वा द्यु॒म्नेभि॑र्द्यु॒म्न्य॑भवो नृ॒चक्षा॑ः

tvaṃ soma kratubhiḥ sukraturbhūstvaṃ dakṣaiḥ sudakṣo viśvavedāḥ |
tvaṃ vṛṣā vṛṣatvebhirmahitvā dyumnebhirdyumnyabhavo nṛcakṣāḥ

राज्ञो॒ नु ते॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ बृ॒हद्ग॑भी॒रं तव॑ सोम॒ धाम॑ ।
शुचि॒ष्ट्वम॑सि प्रि॒यो न मि॒त्रो द॒क्षाय्यो॑ अर्य॒मेवा॑सि सोम

rājño nu te varuṇasya vratāni bṛhadgabhīraṃ tava soma dhāma |
śuciṣṭvamasi priyo na mitro dakṣāyyo aryamevāsi soma

या ते॒ धामा॑नि दि॒वि या पृ॑थि॒व्यां या पर्व॑ते॒ष्वोष॑धीष्व॒प्सु ।
तेभि॑र्नो॒ विश्वै॑ः सु॒मना॒ अहे॑ळ॒न्राज॑न्सोम॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय

yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāṃ yā parvateṣvoṣadhīṣvapsu |
tebhirno viśvaiḥ sumanā aheḻanrājansoma prati havyā gṛbhāya

त्वं सो॑मासि॒ सत्प॑ति॒स्त्वं राजो॒त वृ॑त्र॒हा ।
त्वं भ॒द्रो अ॑सि॒ क्रतु॑ः

tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā |
tvaṃ bhadro asi kratuḥ

त्वं च॑ सोम नो॒ वशो॑ जी॒वातुं॒ न म॑रामहे ।
प्रि॒यस्तो॑त्रो॒ वन॒स्पति॑ः

tvaṃ ca soma no vaśo jīvātuṃ na marāmahe |
priyastotro vanaspatiḥ

त्वं सो॑म म॒हे भगं॒ त्वं यून॑ ऋताय॒ते ।
दक्षं॑ दधासि जी॒वसे॑

tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate |
dakṣaṃ dadhāsi jīvase

त्वं न॑ः सोम वि॒श्वतो॒ रक्षा॑ राजन्नघाय॒तः ।
न रि॑ष्ये॒त्त्वाव॑त॒ः सखा॑

tvaṃ naḥ soma viśvato rakṣā rājannaghāyataḥ |
na riṣyettvāvataḥ sakhā

सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒ः सन्ति॑ दा॒शुषे॑ ।
ताभि॑र्नोऽवि॒ता भ॑व

soma yāste mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe |
tābhirno'vitā bhava

इ॒मं य॒ज्ञमि॒दं वचो॑ जुजुषा॒ण उ॒पाग॑हि ।
सोम॒ त्वं नो॑ वृ॒धे भ॑व

imaṃ yajñamidaṃ vaco jujuṣāṇa upāgahi |
soma tvaṃ no vṛdhe bhava

सोम॑ गी॒र्भिष्ट्वा॑ व॒यं व॒र्धया॑मो वचो॒विद॑ः ।
सु॒मृ॒ळी॒को न॒ आ वि॑श

soma gīrbhiṣṭvā vayaṃ vardhayāmo vacovidaḥ |
sumṛḻīko na ā viśa

ग॒य॒स्फानो॑ अमीव॒हा व॑सु॒वित्पु॑ष्टि॒वर्ध॑नः ।
सु॒मि॒त्रः सो॑म नो भव

gayasphāno amīvahā vasuvitpuṣṭivardhanaḥ |
sumitraḥ soma no bhava

सोम॑ रार॒न्धि नो॑ हृ॒दि गावो॒ न यव॑से॒ष्वा ।
मर्य॑ इव॒ स्व ओ॒क्ये॑

soma rārandhi no hṛdi gāvo na yavaseṣvā |
marya iva sva okye

यः सो॑म स॒ख्ये तव॑ रा॒रण॑द्देव॒ मर्त्य॑ः ।
तं दक्ष॑ः सचते क॒विः

yaḥ soma sakhye tava rāraṇaddeva martyaḥ |
taṃ dakṣaḥ sacate kaviḥ

उ॒रु॒ष्या णो॑ अ॒भिश॑स्ते॒ः सोम॒ नि पा॒ह्यंह॑सः ।
सखा॑ सु॒शेव॑ एधि नः

uruṣyā ṇo abhiśasteḥ soma ni pāhyaṃhasaḥ |
sakhā suśeva edhi naḥ

आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वत॑ः सोम॒ वृष्ण्य॑म् ।
भवा॒ वाज॑स्य संग॒थे

ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇyam |
bhavā vājasya saṃgathe

आ प्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वे॑भिरं॒शुभि॑ः ।
भवा॑ नः सु॒श्रव॑स्तम॒ः सखा॑ वृ॒धे

ā pyāyasva madintama soma viśvebhiraṃśubhiḥ |
bhavā naḥ suśravastamaḥ sakhā vṛdhe

सं ते॒ पयां॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒ः सं वृष्ण्या॑न्यभिमाति॒षाह॑ः ।
आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवां॑स्युत्त॒मानि॑ धिष्व

saṃ te payāṃsi samu yantu vājāḥ saṃ vṛṣṇyānyabhimātiṣāhaḥ |
āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravāṃsyuttamāni dhiṣva

या ते॒ धामा॑नि ह॒विषा॒ यज॑न्ति॒ ता ते॒ विश्वा॑ परि॒भूर॑स्तु य॒ज्ञम् ।
ग॒य॒स्फान॑ः प्र॒तर॑णः सु॒वीरोऽवी॑रहा॒ प्र च॑रा सोम॒ दुर्या॑न्

yā te dhāmāni haviṣā yajanti tā te viśvā paribhūrastu yajñam |
gayasphānaḥ prataraṇaḥ suvīro'vīrahā pra carā soma duryān

सोमो॑ धे॒नुं सोमो॒ अर्व॑न्तमा॒शुं सोमो॑ वी॒रं क॑र्म॒ण्यं॑ ददाति ।
सा॒द॒न्यं॑ विद॒थ्यं॑ स॒भेयं॑ पितृ॒श्रव॑णं॒ यो ददा॑शदस्मै

somo dhenuṃ somo arvantamāśuṃ somo vīraṃ karmaṇyaṃ dadāti |
sādanyaṃ vidathyaṃ sabheyaṃ pitṛśravaṇaṃ yo dadāśadasmai

अषा॑ळ्हं यु॒त्सु पृत॑नासु॒ पप्रिं॑ स्व॒र्षाम॒प्सां वृ॒जन॑स्य गो॒पाम् ।
भ॒रे॒षु॒जां सु॑क्षि॒तिं सु॒श्रव॑सं॒ जय॑न्तं॒ त्वामनु॑ मदेम सोम

aṣāḻhaṃ yutsu pṛtanāsu papriṃ svarṣāmapsāṃ vṛjanasya gopām |
bhareṣujāṃ sukṣitiṃ suśravasaṃ jayantaṃ tvāmanu madema soma

त्वमि॒मा ओष॑धीः सोम॒ विश्वा॒स्त्वम॒पो अ॑जनय॒स्त्वं गाः ।
त्वमा त॑तन्थो॒र्व१॒॑न्तरि॑क्षं॒ त्वं ज्योति॑षा॒ वि तमो॑ ववर्थ

tvamimā oṣadhīḥ soma viśvāstvamapo ajanayastvaṃ gāḥ |
tvamā tatanthorvantarikṣaṃ tvaṃ jyotiṣā vi tamo vavartha

दे॒वेन॑ नो॒ मन॑सा देव सोम रा॒यो भा॒गं स॑हसावन्न॒भि यु॑ध्य ।
मा त्वा त॑न॒दीशि॑षे वी॒र्य॑स्यो॒भये॑भ्य॒ः प्र चि॑कित्सा॒ गवि॑ष्टौ

devena no manasā deva soma rāyo bhāgaṃ sahasāvannabhi yudhya |
mā tvā tanadīśiṣe vīryasyobhayebhyaḥ pra cikitsā gaviṣṭau