Mandala 1

Sukta 191: A charm against poison and hidden creatures

Rishi: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · Devata: अप्तृणसूर्याः (विषघ्नोपनिषद्) · Metre: अनुष्टुप्, १०-१२ महापङ्क्तिः, १३ महाबृहती

16 verses · 191 of 191

What happens in this chapter

A charm against poison and hidden creatures

The last sukta of the first mandala is Agastya Maitravaruni's vishaghna upanishad, a remedy against poison, addressed to the waters, grasses and Surya, mostly in anushtubh. Unseen biting creatures lurk in reeds, kusha and munja grass and come out at dusk like thieves. Heaven is your father, Earth your mother, Soma your brother, Aditi your sister: be still. Surya rises, seen by all, slayer of the unseen. The poison is hung on the sun like a skin bag in a wine-seller's house; the bird has swallowed it and does not die. The scorpion's poison is made powerless.

191.1

कङ्क॑तो॒ न कङ्क॒तोऽथो॑ सती॒नक॑ङ्कतः ।
द्वाविति॒ प्लुषी॒ इति॒ न्य१॒॑दृष्टा॑ अलिप्सत

kaṅkato na kaṅkato'tho satīnakaṅkataḥ |
dvāviti pluṣī iti nyadṛṣṭā alipsata

191.2

अ॒दृष्टा॑न्हन्त्याय॒त्यथो॑ हन्ति पराय॒ती ।
अथो॑ अवघ्न॒ती ह॒न्त्यथो॑ पिनष्टि पिंष॒ती

adṛṣṭānhantyāyatyatho hanti parāyatī |
atho avaghnatī hantyatho pinaṣṭi piṃṣatī

191.3

श॒रास॒ः कुश॑रासो द॒र्भास॑ः सै॒र्या उ॒त ।
मौ॒ञ्जा अ॒दृष्टा॑ वैरि॒णाः सर्वे॑ सा॒कं न्य॑लिप्सत

śarāsaḥ kuśarāso darbhāsaḥ sairyā uta |
mauñjā adṛṣṭā vairiṇāḥ sarve sākaṃ nyalipsata

191.4

नि गावो॑ गो॒ष्ठे अ॑सद॒न्नि मृ॒गासो॑ अविक्षत ।
नि के॒तवो॒ जना॑नां॒ न्य१॒॑दृष्टा॑ अलिप्सत

ni gāvo goṣṭhe asadanni mṛgāso avikṣata |
ni ketavo janānāṃ nyadṛṣṭā alipsata

191.5

ए॒त उ॒ त्ये प्रत्य॑दृश्रन्प्रदो॒षं तस्क॑रा इव ।
अदृ॑ष्टा॒ विश्व॑दृष्टा॒ः प्रति॑बुद्धा अभूतन

eta u tye pratyadṛśranpradoṣaṃ taskarā iva |
adṛṣṭā viśvadṛṣṭāḥ pratibuddhā abhūtana

191.6

द्यौर्व॑ः पि॒ता पृ॑थि॒वी मा॒ता सोमो॒ भ्रातादि॑ति॒ः स्वसा॑ ।
अदृ॑ष्टा॒ विश्व॑दृष्टा॒स्तिष्ठ॑ते॒लय॑ता॒ सु क॑म्

dyaurvaḥ pitā pṛthivī mātā somo bhrātāditiḥ svasā |
adṛṣṭā viśvadṛṣṭāstiṣṭhatelayatā su kam

191.7

ये अंस्या॒ ये अङ्ग्या॑ः सू॒चीका॒ ये प्र॑कङ्क॒ताः ।
अदृ॑ष्टा॒ः किं च॒नेह व॒ः सर्वे॑ सा॒कं नि ज॑स्यत

ye aṃsyā ye aṅgyāḥ sūcīkā ye prakaṅkatāḥ |
adṛṣṭāḥ kiṃ caneha vaḥ sarve sākaṃ ni jasyata

191.8

उत्पु॒रस्ता॒त्सूर्य॑ एति वि॒श्वदृ॑ष्टो अदृष्ट॒हा ।
अ॒दृष्टा॒न्सर्वा॑ञ्ज॒म्भय॒न्सर्वा॑श्च यातुधा॒न्य॑ः

utpurastātsūrya eti viśvadṛṣṭo adṛṣṭahā |
adṛṣṭānsarvāñjambhayansarvāśca yātudhānyaḥ

191.9

उद॑पप्तद॒सौ सूर्य॑ः पु॒रु विश्वा॑नि॒ जूर्व॑न् ।
आ॒दि॒त्यः पर्व॑तेभ्यो वि॒श्वदृ॑ष्टो अदृष्ट॒हा

udapaptadasau sūryaḥ puru viśvāni jūrvan |
ādityaḥ parvatebhyo viśvadṛṣṭo adṛṣṭahā

191.10

सूर्ये॑ वि॒षमा स॑जामि॒ दृतिं॒ सुरा॑वतो गृ॒हे ।
सो चि॒न्नु न म॑राति॒ नो व॒यं म॑रामा॒रे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार

sūrye viṣamā sajāmi dṛtiṃ surāvato gṛhe |
so cinnu na marāti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra

191.11

इ॒य॒त्ति॒का श॑कुन्ति॒का स॒का ज॑घास ते वि॒षम् ।
सो चि॒न्नु न म॑राति॒ नो व॒यं म॑रामा॒रे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार

iyattikā śakuntikā sakā jaghāsa te viṣam |
so cinnu na marāti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra

191.12

त्रिः स॒प्त वि॑ष्पुलिङ्ग॒का वि॒षस्य॒ पुष्य॑मक्षन् ।
ताश्चि॒न्नु न म॑रन्ति॒ नो व॒यं म॑रामा॒रे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार

triḥ sapta viṣpuliṅgakā viṣasya puṣyamakṣan |
tāścinnu na maranti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra

191.13

न॒वा॒नां न॑वती॒नां वि॒षस्य॒ रोपु॑षीणाम् ।
सर्वा॑सामग्रभं॒ नामा॒रे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार

navānāṃ navatīnāṃ viṣasya ropuṣīṇām |
sarvāsāmagrabhaṃ nāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra

191.14

त्रिः स॒प्त म॑यू॒र्य॑ः स॒प्त स्वसा॑रो अ॒ग्रुव॑ः ।
तास्ते॑ वि॒षं वि ज॑भ्रिर उद॒कं कु॒म्भिनी॑रिव

triḥ sapta mayūryaḥ sapta svasāro agruvaḥ |
tāste viṣaṃ vi jabhrira udakaṃ kumbhinīriva

191.15

इ॒य॒त्त॒कः कु॑षुम्भ॒कस्त॒कं भि॑न॒द्म्यश्म॑ना ।
ततो॑ वि॒षं प्र वा॑वृते॒ परा॑ची॒रनु॑ सं॒वत॑ः

iyattakaḥ kuṣumbhakastakaṃ bhinadmyaśmanā |
tato viṣaṃ pra vāvṛte parācīranu saṃvataḥ

191.16

कु॒षु॒म्भ॒कस्तद॑ब्रवीद्गि॒रेः प्र॑वर्तमान॒कः ।
वृश्चि॑कस्यार॒सं वि॒षम॑र॒सं वृ॑श्चिक ते वि॒षम्

kuṣumbhakastadabravīdgireḥ pravartamānakaḥ |
vṛścikasyārasaṃ viṣamarasaṃ vṛścika te viṣam

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)