Mandala 1

Sukta 161: The Rbhus make four cups from one

Rishi: दीर्घतमा औचथ्यः · Devata: ऋभवः · Metre: जगती, १४ त्रिष्टुप्

14 verses · 161 of 191

What happens in this chapter

The Rbhus make four cups from one

A dialogue sukta of Dirghatamas to the Rbhus, mostly in jagati. Agni comes as messenger: the gods say, make four cups out of one, and you sons of Sudhanvan will share the sacrifice. The Rbhus agree and do it, and Tvashtar, whose cup it was, hides among the women and talks of killing them. They make a cow from a hide, make their aged parents young, shape horse from horse and go to the gods. Asleep in the house of Agohya, they are woken after a year. The sukta tells how the Rbhus, once craftsmen, won their place among the gods at the third pressing.

161.1

किमु॒ श्रेष्ठ॒ः किं यवि॑ष्ठो न॒ आज॑ग॒न्किमी॑यते दू॒त्यं१॒॑ कद्यदू॑चि॒म ।
न नि॑न्दिम चम॒सं यो म॑हाकु॒लोऽग्ने॑ भ्रात॒र्द्रुण॒ इद्भू॒तिमू॑दिम

kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagankimīyate dūtyaṃ kadyadūcima |
na nindima camasaṃ yo mahākulo'gne bhrātardruṇa idbhūtimūdima

161.2

एकं॑ चम॒सं च॒तुर॑ः कृणोतन॒ तद्वो॑ दे॒वा अ॑ब्रुव॒न्तद्व॒ आग॑मम् ।
सौध॑न्वना॒ यद्ये॒वा क॑रि॒ष्यथ॑ सा॒कं दे॒वैर्य॒ज्ञिया॑सो भविष्यथ

ekaṃ camasaṃ caturaḥ kṛṇotana tadvo devā abruvantadva āgamam |
saudhanvanā yadyevā kariṣyatha sākaṃ devairyajñiyāso bhaviṣyatha

161.3

अ॒ग्निं दू॒तं प्रति॒ यदब्र॑वीत॒नाश्व॒ः कर्त्वो॒ रथ॑ उ॒तेह कर्त्व॑ः ।
धे॒नुः कर्त्वा॑ युव॒शा कर्त्वा॒ द्वा तानि॑ भ्रात॒रनु॑ वः कृ॒त्व्येम॑सि

agniṃ dūtaṃ prati yadabravītanāśvaḥ kartvo ratha uteha kartvaḥ |
dhenuḥ kartvā yuvaśā kartvā dvā tāni bhrātaranu vaḥ kṛtvyemasi

161.4

च॒कृ॒वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छत॒ क्वेद॑भू॒द्यः स्य दू॒तो न॒ आज॑गन् ।
य॒दावाख्य॑च्चम॒साञ्च॒तुर॑ः कृ॒तानादित्त्वष्टा॒ ग्नास्व॒न्तर्न्या॑नजे

cakṛvāṃsa ṛbhavastadapṛcchata kvedabhūdyaḥ sya dūto na ājagan |
yadāvākhyaccamasāñcaturaḥ kṛtānādittvaṣṭā gnāsvantarnyānaje

161.5

हना॑मैनाँ॒ इति॒ त्वष्टा॒ यदब्र॑वीच्चम॒सं ये दे॑व॒पान॒मनि॑न्दिषुः ।
अ॒न्या नामा॑नि कृण्वते सु॒ते सचाँ॑ अ॒न्यैरे॑नान्क॒न्या॒३॒॑ नाम॑भिः स्परत्

hanāmainām̐ iti tvaṣṭā yadabravīccamasaṃ ye devapānamanindiṣuḥ |
anyā nāmāni kṛṇvate sute sacām̐ anyairenānkanyā nāmabhiḥ sparat

161.6

इन्द्रो॒ हरी॑ युयु॒जे अ॒श्विना॒ रथं॒ बृह॒स्पति॑र्वि॒श्वरू॑पा॒मुपा॑जत ।
ऋ॒भुर्विभ्वा॒ वाजो॑ दे॒वाँ अ॑गच्छत॒ स्वप॑सो य॒ज्ञियं॑ भा॒गमै॑तन

indro harī yuyuje aśvinā rathaṃ bṛhaspatirviśvarūpāmupājata |
ṛbhurvibhvā vājo devām̐ agacchata svapaso yajñiyaṃ bhāgamaitana

161.7

निश्चर्म॑णो॒ गाम॑रिणीत धी॒तिभि॒र्या जर॑न्ता युव॒शा ताकृ॑णोतन ।
सौध॑न्वना॒ अश्वा॒दश्व॑मतक्षत यु॒क्त्वा रथ॒मुप॑ दे॒वाँ अ॑यातन

niścarmaṇo gāmariṇīta dhītibhiryā jarantā yuvaśā tākṛṇotana |
saudhanvanā aśvādaśvamatakṣata yuktvā rathamupa devām̐ ayātana

161.8

इ॒दमु॑द॒कं पि॑ब॒तेत्य॑ब्रवीतने॒दं वा॑ घा पिबता मुञ्ज॒नेज॑नम् ।
सौध॑न्वना॒ यदि॒ तन्नेव॒ हर्य॑थ तृ॒तीये॑ घा॒ सव॑ने मादयाध्वै

idamudakaṃ pibatetyabravītanedaṃ vā ghā pibatā muñjanejanam |
saudhanvanā yadi tanneva haryatha tṛtīye ghā savane mādayādhvai

161.9

आपो॒ भूयि॑ष्ठा॒ इत्येको॑ अब्रवीद॒ग्निर्भूयि॑ष्ठ॒ इत्य॒न्यो अ॑ब्रवीत् ।
व॒ध॒र्यन्तीं॑ ब॒हुभ्य॒ः प्रैको॑ अब्रवीदृ॒ता वद॑न्तश्चम॒साँ अ॑पिंशत

āpo bhūyiṣṭhā ityeko abravīdagnirbhūyiṣṭha ityanyo abravīt |
vadharyantīṃ bahubhyaḥ praiko abravīdṛtā vadantaścamasām̐ apiṃśata

161.10

श्रो॒णामेक॑ उद॒कं गामवा॑जति मां॒समेक॑ः पिंशति सू॒नयाभृ॑तम् ।
आ नि॒म्रुच॒ः शकृ॒देको॒ अपा॑भर॒त्किं स्वि॑त्पु॒त्रेभ्य॑ः पि॒तरा॒ उपा॑वतुः

śroṇāmeka udakaṃ gāmavājati māṃsamekaḥ piṃśati sūnayābhṛtam |
ā nimrucaḥ śakṛdeko apābharatkiṃ svitputrebhyaḥ pitarā upāvatuḥ

161.11

उ॒द्वत्स्व॑स्मा अकृणोतना॒ तृणं॑ नि॒वत्स्व॒पः स्व॑प॒स्यया॑ नरः ।
अगो॑ह्यस्य॒ यदस॑स्तना गृ॒हे तद॒द्येदमृ॑भवो॒ नानु॑ गच्छथ

udvatsvasmā akṛṇotanā tṛṇaṃ nivatsvapaḥ svapasyayā naraḥ |
agohyasya yadasastanā gṛhe tadadyedamṛbhavo nānu gacchatha

161.12

स॒म्मील्य॒ यद्भुव॑ना प॒र्यस॑र्पत॒ क्व॑ स्वित्ता॒त्या पि॒तरा॑ व आसतुः ।
अश॑पत॒ यः क॒रस्नं॑ व आद॒दे यः प्राब्र॑वी॒त्प्रो तस्मा॑ अब्रवीतन

sammīlya yadbhuvanā paryasarpata kva svittātyā pitarā va āsatuḥ |
aśapata yaḥ karasnaṃ va ādade yaḥ prābravītpro tasmā abravītana

161.13

सु॒षु॒प्वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छ॒तागो॑ह्य॒ क इ॒दं नो॑ अबूबुधत् ।
श्वानं॑ ब॒स्तो बो॑धयि॒तार॑मब्रवीत्संवत्स॒र इ॒दम॒द्या व्य॑ख्यत

suṣupvāṃsa ṛbhavastadapṛcchatāgohya ka idaṃ no abūbudhat |
śvānaṃ basto bodhayitāramabravītsaṃvatsara idamadyā vyakhyata

161.14

दि॒वा या॑न्ति म॒रुतो॒ भूम्या॒ग्निर॒यं वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षेण याति ।
अ॒द्भिर्या॑ति॒ वरु॑णः समु॒द्रैर्यु॒ष्माँ इ॒च्छन्त॑ः शवसो नपातः

divā yānti maruto bhūmyāgnirayaṃ vāto antarikṣeṇa yāti |
adbhiryāti varuṇaḥ samudrairyuṣmām̐ icchantaḥ śavaso napātaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)