सूक्त 161: ऋभुओं ने एक चमस से चार बनाए

किमु॒ श्रेष्ठ॒ः किं यवि॑ष्ठो न॒ आज॑ग॒न्किमी॑यते दू॒त्यं१॒॑ कद्यदू॑चि॒म ।
न नि॑न्दिम चम॒सं यो म॑हाकु॒लोऽग्ने॑ भ्रात॒र्द्रुण॒ इद्भू॒तिमू॑दिम

kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagankimīyate dūtyaṃ kadyadūcima |
na nindima camasaṃ yo mahākulo'gne bhrātardruṇa idbhūtimūdima

एकं॑ चम॒सं च॒तुर॑ः कृणोतन॒ तद्वो॑ दे॒वा अ॑ब्रुव॒न्तद्व॒ आग॑मम् ।
सौध॑न्वना॒ यद्ये॒वा क॑रि॒ष्यथ॑ सा॒कं दे॒वैर्य॒ज्ञिया॑सो भविष्यथ

ekaṃ camasaṃ caturaḥ kṛṇotana tadvo devā abruvantadva āgamam |
saudhanvanā yadyevā kariṣyatha sākaṃ devairyajñiyāso bhaviṣyatha

अ॒ग्निं दू॒तं प्रति॒ यदब्र॑वीत॒नाश्व॒ः कर्त्वो॒ रथ॑ उ॒तेह कर्त्व॑ः ।
धे॒नुः कर्त्वा॑ युव॒शा कर्त्वा॒ द्वा तानि॑ भ्रात॒रनु॑ वः कृ॒त्व्येम॑सि

agniṃ dūtaṃ prati yadabravītanāśvaḥ kartvo ratha uteha kartvaḥ |
dhenuḥ kartvā yuvaśā kartvā dvā tāni bhrātaranu vaḥ kṛtvyemasi

च॒कृ॒वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छत॒ क्वेद॑भू॒द्यः स्य दू॒तो न॒ आज॑गन् ।
य॒दावाख्य॑च्चम॒साञ्च॒तुर॑ः कृ॒तानादित्त्वष्टा॒ ग्नास्व॒न्तर्न्या॑नजे

cakṛvāṃsa ṛbhavastadapṛcchata kvedabhūdyaḥ sya dūto na ājagan |
yadāvākhyaccamasāñcaturaḥ kṛtānādittvaṣṭā gnāsvantarnyānaje

हना॑मैनाँ॒ इति॒ त्वष्टा॒ यदब्र॑वीच्चम॒सं ये दे॑व॒पान॒मनि॑न्दिषुः ।
अ॒न्या नामा॑नि कृण्वते सु॒ते सचाँ॑ अ॒न्यैरे॑नान्क॒न्या॒३॒॑ नाम॑भिः स्परत्

hanāmainām̐ iti tvaṣṭā yadabravīccamasaṃ ye devapānamanindiṣuḥ |
anyā nāmāni kṛṇvate sute sacām̐ anyairenānkanyā nāmabhiḥ sparat

इन्द्रो॒ हरी॑ युयु॒जे अ॒श्विना॒ रथं॒ बृह॒स्पति॑र्वि॒श्वरू॑पा॒मुपा॑जत ।
ऋ॒भुर्विभ्वा॒ वाजो॑ दे॒वाँ अ॑गच्छत॒ स्वप॑सो य॒ज्ञियं॑ भा॒गमै॑तन

indro harī yuyuje aśvinā rathaṃ bṛhaspatirviśvarūpāmupājata |
ṛbhurvibhvā vājo devām̐ agacchata svapaso yajñiyaṃ bhāgamaitana

निश्चर्म॑णो॒ गाम॑रिणीत धी॒तिभि॒र्या जर॑न्ता युव॒शा ताकृ॑णोतन ।
सौध॑न्वना॒ अश्वा॒दश्व॑मतक्षत यु॒क्त्वा रथ॒मुप॑ दे॒वाँ अ॑यातन

niścarmaṇo gāmariṇīta dhītibhiryā jarantā yuvaśā tākṛṇotana |
saudhanvanā aśvādaśvamatakṣata yuktvā rathamupa devām̐ ayātana

इ॒दमु॑द॒कं पि॑ब॒तेत्य॑ब्रवीतने॒दं वा॑ घा पिबता मुञ्ज॒नेज॑नम् ।
सौध॑न्वना॒ यदि॒ तन्नेव॒ हर्य॑थ तृ॒तीये॑ घा॒ सव॑ने मादयाध्वै

idamudakaṃ pibatetyabravītanedaṃ vā ghā pibatā muñjanejanam |
saudhanvanā yadi tanneva haryatha tṛtīye ghā savane mādayādhvai

आपो॒ भूयि॑ष्ठा॒ इत्येको॑ अब्रवीद॒ग्निर्भूयि॑ष्ठ॒ इत्य॒न्यो अ॑ब्रवीत् ।
व॒ध॒र्यन्तीं॑ ब॒हुभ्य॒ः प्रैको॑ अब्रवीदृ॒ता वद॑न्तश्चम॒साँ अ॑पिंशत

āpo bhūyiṣṭhā ityeko abravīdagnirbhūyiṣṭha ityanyo abravīt |
vadharyantīṃ bahubhyaḥ praiko abravīdṛtā vadantaścamasām̐ apiṃśata

श्रो॒णामेक॑ उद॒कं गामवा॑जति मां॒समेक॑ः पिंशति सू॒नयाभृ॑तम् ।
आ नि॒म्रुच॒ः शकृ॒देको॒ अपा॑भर॒त्किं स्वि॑त्पु॒त्रेभ्य॑ः पि॒तरा॒ उपा॑वतुः

śroṇāmeka udakaṃ gāmavājati māṃsamekaḥ piṃśati sūnayābhṛtam |
ā nimrucaḥ śakṛdeko apābharatkiṃ svitputrebhyaḥ pitarā upāvatuḥ

उ॒द्वत्स्व॑स्मा अकृणोतना॒ तृणं॑ नि॒वत्स्व॒पः स्व॑प॒स्यया॑ नरः ।
अगो॑ह्यस्य॒ यदस॑स्तना गृ॒हे तद॒द्येदमृ॑भवो॒ नानु॑ गच्छथ

udvatsvasmā akṛṇotanā tṛṇaṃ nivatsvapaḥ svapasyayā naraḥ |
agohyasya yadasastanā gṛhe tadadyedamṛbhavo nānu gacchatha

स॒म्मील्य॒ यद्भुव॑ना प॒र्यस॑र्पत॒ क्व॑ स्वित्ता॒त्या पि॒तरा॑ व आसतुः ।
अश॑पत॒ यः क॒रस्नं॑ व आद॒दे यः प्राब्र॑वी॒त्प्रो तस्मा॑ अब्रवीतन

sammīlya yadbhuvanā paryasarpata kva svittātyā pitarā va āsatuḥ |
aśapata yaḥ karasnaṃ va ādade yaḥ prābravītpro tasmā abravītana

सु॒षु॒प्वांस॑ ऋभव॒स्तद॑पृच्छ॒तागो॑ह्य॒ क इ॒दं नो॑ अबूबुधत् ।
श्वानं॑ ब॒स्तो बो॑धयि॒तार॑मब्रवीत्संवत्स॒र इ॒दम॒द्या व्य॑ख्यत

suṣupvāṃsa ṛbhavastadapṛcchatāgohya ka idaṃ no abūbudhat |
śvānaṃ basto bodhayitāramabravītsaṃvatsara idamadyā vyakhyata

दि॒वा या॑न्ति म॒रुतो॒ भूम्या॒ग्निर॒यं वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षेण याति ।
अ॒द्भिर्या॑ति॒ वरु॑णः समु॒द्रैर्यु॒ष्माँ इ॒च्छन्त॑ः शवसो नपातः

divā yānti maruto bhūmyāgnirayaṃ vāto antarikṣeṇa yāti |
adbhiryāti varuṇaḥ samudrairyuṣmām̐ icchantaḥ śavaso napātaḥ