राम-मातु गुरु-पद सिरु नाई । प्रभु-पद पीठ रजायसु पाई ॥
नंदिगावँ करि परन-कुटीरा । कीन्ह निवास धरम-धुर-धीरा ॥
rāma-mātu guru-pada siru nāī | prabhu-pada pīṭha rajāyasu pāī ||
naṃdigāvam̐ kari parana-kuṭīrā | kīnha nivāsa dharama-dhura-dhīrā ||
5 verses · 324 of 326
With leave from Rama's mother, the guru and the padukas, Bharata builds a leaf hut at Nandigram and lives there. He wears matted hair and a muni's dress, digs the ground and lays a bed of kusha. He keeps the hard dharma of a rishi with love. Ornaments, fine food and every pleasure he gives up in mind, body and speech, like breaking a straw. Ayodhya's kingdom is envied by the king of gods; Dasharatha's wealth would shame Kubera; yet Bharata lives in that city without attachment, like a bee in a champa garden, which it never touches. Bharata, vessel of Rama's love, is not great by this alone; the chataka and swan are praised for their resolve and discernment.
राम-मातु गुरु-पद सिरु नाई । प्रभु-पद पीठ रजायसु पाई ॥
नंदिगावँ करि परन-कुटीरा । कीन्ह निवास धरम-धुर-धीरा ॥
rāma-mātu guru-pada siru nāī | prabhu-pada pīṭha rajāyasu pāī ||
naṃdigāvam̐ kari parana-kuṭīrā | kīnha nivāsa dharama-dhura-dhīrā ||
जटाजूट सिर मुनि-पद धारी । महि खनि कुस साँथरी सँवारी ॥
असन बसन बासन ब्रत नेमा । करत कठिन रिषि-धरम सप्रेमा ॥
jaṭājūṭa sira muni-pada dhārī | mahi khani kusa sām̐tharī sam̐vārī ||
asana basana bāsana brata nemā | karata kaṭhina riṣi-dharama sapremā ||
भूषन असन भोग सुख-भूरी । मन तन बचन तजे तिन तूरी ॥
अवध राजु सुर राजु सिहाई । दसरथ धनु सुनि धनद लजाई ॥
bhūṣana asana bhoga sukha-bhūrī | mana tana bacana taje tina tūrī ||
avadha rāju sura rāju sihāī | dasaratha dhanu suni dhanada lajāī ||
तेहिं पुर बसत भरत बिनु रागा । चंचरीक जिमि चम्पक-बागा ॥
रमा-बिलास राम-अनुरागी । तजत बमन जिमि जन बड़भागी ॥
tehiṃ pura basata bharata binu rāgā | caṃcarīka jimi campaka-bāgā ||
ramā-bilāsa rāma-anurāgī | tajata bamana jimi jana bar̤abhāgī ||
राम पेम भाजन भरत, बड़े न एहिं करतूति ।
चातक हंस सराहिअत, टेंक विवेक बिभूति ॥
rāma pema bhājana bharata, bar̤e na ehiṃ karatūti |
cātaka haṃsa sarāhiata, ṭeṃka viveka bibhūti ||
Text source: Wikisource · Public domain (Tulsidas, 16th c.; 1925 edition, Wikisource PD-1996 tag); transcription CC BY-SA 4.0