Ayodhya Kanda

Chapter 289: Bharata will never push against Rama's will

5 verses · 289 of 326

What happens in this chapter

Bharata will never push against Rama's will

Describing him, Janaka says, is like a fish walking on dry land. Bharata's boundless greatness only Rama knows, and even he cannot tell it. Reading his wife's wish, he answers it. That Lakshmana should return and Bharata go to the forest, everyone thinks good. But Bharata's love for and trust in Raghubar cannot be weighed. Bharata is the limit of love and belonging, though Rama is the limit of equal vision. Bharata has never even in a dream looked to spiritual gain, worldly gain or comfort; love for Rama's feet is his means and his goal, as I see it. Do not grieve out of affection, the king says sadly: Bharata will never, even in thought, push against Rama's command.

289.1

अगम सबहि बरनत बरबरनी । जिमि जलहीन मीन गमु धरनी ॥
भरत अमित महिमा सुनु रानी । जानहिँ रामु न सकहिँ बखानी ॥

agama sabahi baranata barabaranī | jimi jalahīna mīna gamu dharanī ||
bharata amita mahimā sunu rānī | jānahim̐ rāmu na sakahim̐ bakhānī ||

289.2

बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ । तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ ॥
बहुरहिँ लखन भरत बन जाहीँ । सब कर भल सब के मन माहीँ ॥

barani saprema bharata anubhāū | tiya jiya kī ruci lakhi kaha rāū ||
bahurahim̐ lakhana bharata bana jāhīm̐ | saba kara bhala saba ke mana māhīm̐ ||

289.3

देबि परन्तु भरत रघुबर की । प्रीति प्रतीति जाइ नहिँ तर की ॥
भरत अवधि सनेह ममता की । जद्यपि राम सीम समता की ॥

debi parantu bharata raghubara kī | prīti pratīti jāi nahim̐ tara kī ||
bharata avadhi saneha mamatā kī | jadyapi rāma sīma samatā kī ||

289.4

परमारथ स्वारथ सुख सारे । भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे ॥
साधन सिद्धि राम-पग-नेहू । मोहि लखि परत भरत मत एहू ॥

paramāratha svāratha sukha sāre | bharata na sapanehum̐ manahum̐ nihāre ||
sādhana siddhi rāma-paga-nehū | mohi lakhi parata bharata mata ehū ||

दो॰ 289Doha

भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं, मनसहुँ राम रजाइ ।
करिय न सोच सनेह बस, कहेउ भूप बिलखाइ ॥

bhorehum̐ bharata na pelihahiṃ, manasahum̐ rāma rajāi |
kariya na soca saneha basa, kaheu bhūpa bilakhāi ||

Text source: Wikisource · Public domain (Tulsidas, 16th c.; 1925 edition, Wikisource PD-1996 tag); transcription CC BY-SA 4.0