अतिकायं हतं श्रुत्वा लक्ष्मणेन महात्मना ।
उद्वेगमगमद् राजा वचनं चेदमब्रवीत्
atikāyaṃ hataṃ śrutvā lakṣmaṇena mahātmanā |
udvegamagamad rājā vacanaṃ cedamabravīt
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः ॥ ७२ ॥
19 verses · 72 of 128
Hearing that Lakshmana has killed Atikaya, Ravana is shaken. Dhumraksha, Akampana, Prahasta and Kumbhakarna, warriors who were never defeated, all lie dead, he says, with many other heroes. Even Indrajit's arrow-snare could not hold Rama and Lakshmana. I see no one who can face Rama and Lakshmana in battle now. I think this Raghava is Narayana himself, by whose valour the rakshasas have perished. Ravana orders the city guarded with care: watch the Ashoka grove where Sita is kept, watch every gate, and track the movements of the vanaras at dusk, midnight and dawn. Ravana, burning with anger, sighs again and again over his sons.
अतिकायं हतं श्रुत्वा लक्ष्मणेन महात्मना ।
उद्वेगमगमद् राजा वचनं चेदमब्रवीत्
atikāyaṃ hataṃ śrutvā lakṣmaṇena mahātmanā |
udvegamagamad rājā vacanaṃ cedamabravīt
धूम्राक्षः परमामर्षी सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
अकम्पनः प्रहस्तश्च कुम्भकर्णस्तथैव च
dhūmrākṣaḥ paramāmarṣī sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
akampanaḥ prahastaśca kumbhakarṇastathaiva ca
एते महाबला वीरा राक्षसा युद्धकाङ्क्षिणः ।
जेतारः परसैन्यानां परैर्नित्यापराजिताः
ete mahābalā vīrā rākṣasā yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
jetāraḥ parasainyānāṃ parairnityāparājitāḥ
ससैन्यास्ते हता वीरा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
राक्षसाः सुमहाकाया नानाशस्त्रविशारदाः
sasainyāste hatā vīrā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rākṣasāḥ sumahākāyā nānāśastraviśāradāḥ
अन्ये च बहवः शूरा महात्मानो निपातिताः ।
प्रख्यातबलवीर्येण पुत्रेणेन्द्रजिता मम
anye ca bahavaḥ śūrā mahātmāno nipātitāḥ |
prakhyātabalavīryeṇa putreṇendrajitā mama
तौ भ्रातरौ तदा बद्धौ घोरैर्दत्तवरैः शरैः ।
यन्न शक्यं सुरैः सर्वैरसुरैर्वा महाबलैः
tau bhrātarau tadā baddhau ghorairdattavaraiḥ śaraiḥ |
yanna śakyaṃ suraiḥ sarvairasurairvā mahābalaiḥ
मोक्तुं तद्बन्धनं घोरं यक्षगन्धर्वपन्नगैः ।
तन्न जाने प्रभावैर्वा मायया मोहनेन वा
moktuṃ tadbandhanaṃ ghoraṃ yakṣagandharvapannagaiḥ |
tanna jāne prabhāvairvā māyayā mohanena vā
शरबन्धाद् विमुक्तौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
ये योधा निर्गताः शूरा राक्षसा मम शासनात्
śarabandhād vimuktau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
ye yodhā nirgatāḥ śūrā rākṣasā mama śāsanāt
ते सर्वे निहता युद्धे वानरैः सुमहाबलैः ।
तं न पश्याम्यहं युद्धे योऽद्य रामं सलक्ष्मणम्
te sarve nihatā yuddhe vānaraiḥ sumahābalaiḥ |
taṃ na paśyāmyahaṃ yuddhe yo'dya rāmaṃ salakṣmaṇam
नाशयेत् सबलं वीरं ससुग्रीवं विभीषणम् ।
अहो सुबलवान् रामो महदस्त्रबलं च वै
nāśayet sabalaṃ vīraṃ sasugrīvaṃ vibhīṣaṇam |
aho subalavān rāmo mahadastrabalaṃ ca vai
यस्य विक्रममासाद्य राक्षसा निधनं गताः ।
तं मन्ये राघवं वीरं नारायणमनामयम्
yasya vikramamāsādya rākṣasā nidhanaṃ gatāḥ |
taṃ manye rāghavaṃ vīraṃ nārāyaṇamanāmayam
तद्भयाद्धि पुरी लङ्का पिहितद्वारतोरणा ।
अप्रमत्तैश्च सर्वत्र गुल्मे रक्ष्या पुरी त्वियम्
tadbhayāddhi purī laṅkā pihitadvāratoraṇā |
apramattaiśca sarvatra gulme rakṣyā purī tviyam
अशोकवनिका चैव यत्र सीताभिरक्ष्यते ।
निष्क्रमो वा प्रवेशो वा ज्ञातव्यः सर्वदैव नः
aśokavanikā caiva yatra sītābhirakṣyate |
niṣkramo vā praveśo vā jñātavyaḥ sarvadaiva naḥ
यत्र यत्र भवेद् गुल्मस्तत्र तत्र पुनः पुनः ।
सर्वतश्चापि तिष्ठध्वं स्वैः स्वैः परिवृता बलैः
yatra yatra bhaved gulmastatra tatra punaḥ punaḥ |
sarvataścāpi tiṣṭhadhvaṃ svaiḥ svaiḥ parivṛtā balaiḥ
द्रष्टव्यं च पदं तेषां वानराणां निशाचराः ।
प्रदोषे वार्धरात्रे वा प्रत्यूषे वापि सर्वशः
draṣṭavyaṃ ca padaṃ teṣāṃ vānarāṇāṃ niśācarāḥ |
pradoṣe vārdharātre vā pratyūṣe vāpi sarvaśaḥ
नावज्ञा तत्र कर्तव्या वानरेषु कदाचन ।
द्विषतां बलमुद्युक्तमापतत् किं स्थितं यथा
nāvajñā tatra kartavyā vānareṣu kadācana |
dviṣatāṃ balamudyuktamāpatat kiṃ sthitaṃ yathā
ततस्ते राक्षसाः सर्वे श्रुत्वा लङ्काधिपस्य तत् ।
वचनं सर्वमातिष्ठन् यथावत् तु महाबलाः
tataste rākṣasāḥ sarve śrutvā laṅkādhipasya tat |
vacanaṃ sarvamātiṣṭhan yathāvat tu mahābalāḥ
तान् सर्वान् हि समादिश्य रावणो राक्षसाधिपः ।
मन्युशल्यं वहन् दीनः प्रविवेश स्वमालयम्
tān sarvān hi samādiśya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
manyuśalyaṃ vahan dīnaḥ praviveśa svamālayam
ततः स संदीपितकोपवह्नि-
र्निशाचराणामधिपो महाबलः ।
तदेव पुत्रव्यसनं विचिन्तयन्
मुहुर्मुहुश्चैव तदा विनिःश्वसन्
tataḥ sa saṃdīpitakopavahni-
rniśācarāṇāmadhipo mahābalaḥ |
tadeva putravyasanaṃ vicintayan
muhurmuhuścaiva tadā viniḥśvasan
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)