सर्ग 72: रावण का राम को नारायण मानना

अतिकायं हतं श्रुत्वा लक्ष्मणेन महात्मना ।
उद्वेगमगमद् राजा वचनं चेदमब्रवीत्

atikāyaṃ hataṃ śrutvā lakṣmaṇena mahātmanā |
udvegamagamad rājā vacanaṃ cedamabravīt

धूम्राक्षः परमामर्षी सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
अकम्पनः प्रहस्तश्च कुम्भकर्णस्तथैव च

dhūmrākṣaḥ paramāmarṣī sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
akampanaḥ prahastaśca kumbhakarṇastathaiva ca

एते महाबला वीरा राक्षसा युद्धकाङ्क्षिणः ।
जेतारः परसैन्यानां परैर्नित्यापराजिताः

ete mahābalā vīrā rākṣasā yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
jetāraḥ parasainyānāṃ parairnityāparājitāḥ

ससैन्यास्ते हता वीरा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
राक्षसाः सुमहाकाया नानाशस्त्रविशारदाः

sasainyāste hatā vīrā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rākṣasāḥ sumahākāyā nānāśastraviśāradāḥ

अन्ये च बहवः शूरा महात्मानो निपातिताः ।
प्रख्यातबलवीर्येण पुत्रेणेन्द्रजिता मम

anye ca bahavaḥ śūrā mahātmāno nipātitāḥ |
prakhyātabalavīryeṇa putreṇendrajitā mama

तौ भ्रातरौ तदा बद्धौ घोरैर्दत्तवरैः शरैः ।
यन्न शक्यं सुरैः सर्वैरसुरैर्वा महाबलैः

tau bhrātarau tadā baddhau ghorairdattavaraiḥ śaraiḥ |
yanna śakyaṃ suraiḥ sarvairasurairvā mahābalaiḥ

मोक्तुं तद्बन्धनं घोरं यक्षगन्धर्वपन्नगैः ।
तन्न जाने प्रभावैर्वा मायया मोहनेन वा

moktuṃ tadbandhanaṃ ghoraṃ yakṣagandharvapannagaiḥ |
tanna jāne prabhāvairvā māyayā mohanena vā

शरबन्धाद् विमुक्तौ तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
ये योधा निर्गताः शूरा राक्षसा मम शासनात्

śarabandhād vimuktau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
ye yodhā nirgatāḥ śūrā rākṣasā mama śāsanāt

ते सर्वे निहता युद्धे वानरैः सुमहाबलैः ।
तं न पश्याम्यहं युद्धे योऽद्य रामं सलक्ष्मणम्

te sarve nihatā yuddhe vānaraiḥ sumahābalaiḥ |
taṃ na paśyāmyahaṃ yuddhe yo'dya rāmaṃ salakṣmaṇam

नाशयेत् सबलं वीरं ससुग्रीवं विभीषणम् ।
अहो सुबलवान् रामो महदस्त्रबलं च वै

nāśayet sabalaṃ vīraṃ sasugrīvaṃ vibhīṣaṇam |
aho subalavān rāmo mahadastrabalaṃ ca vai

यस्य विक्रममासाद्य राक्षसा निधनं गताः ।
तं मन्ये राघवं वीरं नारायणमनामयम्

yasya vikramamāsādya rākṣasā nidhanaṃ gatāḥ |
taṃ manye rāghavaṃ vīraṃ nārāyaṇamanāmayam

तद्भयाद्धि पुरी लङ्का पिहितद्वारतोरणा ।
अप्रमत्तैश्च सर्वत्र गुल्मे रक्ष्या पुरी त्वियम्

tadbhayāddhi purī laṅkā pihitadvāratoraṇā |
apramattaiśca sarvatra gulme rakṣyā purī tviyam

अशोकवनिका चैव यत्र सीताभिरक्ष्यते ।
निष्क्रमो वा प्रवेशो वा ज्ञातव्यः सर्वदैव नः

aśokavanikā caiva yatra sītābhirakṣyate |
niṣkramo vā praveśo vā jñātavyaḥ sarvadaiva naḥ

यत्र यत्र भवेद् गुल्मस्तत्र तत्र पुनः पुनः ।
सर्वतश्चापि तिष्ठध्वं स्वैः स्वैः परिवृता बलैः

yatra yatra bhaved gulmastatra tatra punaḥ punaḥ |
sarvataścāpi tiṣṭhadhvaṃ svaiḥ svaiḥ parivṛtā balaiḥ

द्रष्टव्यं च पदं तेषां वानराणां निशाचराः ।
प्रदोषे वार्धरात्रे वा प्रत्यूषे वापि सर्वशः

draṣṭavyaṃ ca padaṃ teṣāṃ vānarāṇāṃ niśācarāḥ |
pradoṣe vārdharātre vā pratyūṣe vāpi sarvaśaḥ

नावज्ञा तत्र कर्तव्या वानरेषु कदाचन ।
द्विषतां बलमुद्युक्तमापतत् किं स्थितं यथा

nāvajñā tatra kartavyā vānareṣu kadācana |
dviṣatāṃ balamudyuktamāpatat kiṃ sthitaṃ yathā

ततस्ते राक्षसाः सर्वे श्रुत्वा लङ्काधिपस्य तत् ।
वचनं सर्वमातिष्ठन् यथावत् तु महाबलाः

tataste rākṣasāḥ sarve śrutvā laṅkādhipasya tat |
vacanaṃ sarvamātiṣṭhan yathāvat tu mahābalāḥ

तान् सर्वान् हि समादिश्य रावणो राक्षसाधिपः ।
मन्युशल्यं वहन् दीनः प्रविवेश स्वमालयम्

tān sarvān hi samādiśya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
manyuśalyaṃ vahan dīnaḥ praviveśa svamālayam

ततः स संदीपितकोपवह्नि-
र्निशाचराणामधिपो महाबलः ।
तदेव पुत्रव्यसनं विचिन्तयन्
मुहुर्मुहुश्चैव तदा विनिःश्वसन्

tataḥ sa saṃdīpitakopavahni-
rniśācarāṇāmadhipo mahābalaḥ |
tadeva putravyasanaṃ vicintayan
muhurmuhuścaiva tadā viniḥśvasan