Sarga 22: Sagara Yields and Nala Builds the Setu

अथोवाच रघुश्रेष्ठः सागरं दारुणं वचः ।
अद्य त्वां शोषयिष्यामि सपातालं महार्णव

athovāca raghuśreṣṭhaḥ sāgaraṃ dāruṇaṃ vacaḥ |
adya tvāṃ śoṣayiṣyāmi sapātālaṃ mahārṇava

शरनिर्दग्धतोयस्य परिशुष्कस्य सागर ।
मया निहतसत्त्वस्य पांसुरुत्पद्यते महान्

śaranirdagdhatoyasya pariśuṣkasya sāgara |
mayā nihatasattvasya pāṃsurutpadyate mahān

मत्कार्मुकविसृष्टेन शरवर्षेण सागर ।
परं तीरं गमिष्यन्ति पद्भिरेव प्लवंगमाः

matkārmukavisṛṣṭena śaravarṣeṇa sāgara |
paraṃ tīraṃ gamiṣyanti padbhireva plavaṃgamāḥ

विचिन्वन्नाभिजानासि पौरुषं नापि विक्रमम् ।
दानवालय संतापं मत्तो नाम गमिष्यसि

vicinvannābhijānāsi pauruṣaṃ nāpi vikramam |
dānavālaya saṃtāpaṃ matto nāma gamiṣyasi

ब्राह्मेणास्त्रेण संयोज्य ब्रह्मदण्डनिभं शरम् ।
संयोज्य धनुषि श्रेष्ठे विचकर्ष महाबलः

brāhmeṇāstreṇa saṃyojya brahmadaṇḍanibhaṃ śaram |
saṃyojya dhanuṣi śreṣṭhe vicakarṣa mahābalaḥ

तस्मिन् विकृष्टे सहसा राघवेण शरासने ।
रोदसी सम्पफालेव पर्वताश्च चकम्पिरे

tasmin vikṛṣṭe sahasā rāghaveṇa śarāsane |
rodasī sampaphāleva parvatāśca cakampire

तमश्च लोकमावव्रे दिशश्च न चकाशिरे ।
प्रतिचुक्षुभिरे चाशु सरांसि सरितस्तथा

tamaśca lokamāvavre diśaśca na cakāśire |
praticukṣubhire cāśu sarāṃsi saritastathā

तिर्यक् च सह नक्षत्रैः संगतौ चन्द्रभास्करौ ।
भास्करांशुभिरादीप्तं तमसा च समावृतम्

tiryak ca saha nakṣatraiḥ saṃgatau candrabhāskarau |
bhāskarāṃśubhirādīptaṃ tamasā ca samāvṛtam

प्रचकाशे तदाऽऽकाशमुल्काशतविदीपितम् ।
अन्तरिक्षाच्च निर्घाता निर्जग्मुरतुलस्वनाः

pracakāśe tadā''kāśamulkāśatavidīpitam |
antarikṣācca nirghātā nirjagmuratulasvanāḥ

वपुःप्रकर्षेण ववुर्दिव्यमारुतपङ्क्तयः ।
बभञ्ज च तदा वृक्षाञ्जलदानुद्वहन्मुहुः

vapuḥprakarṣeṇa vavurdivyamārutapaṅktayaḥ |
babhañja ca tadā vṛkṣāñjaladānudvahanmuhuḥ

आरुजंश्चैव शैलाग्रान् शिखराणि बभञ्ज च ।
दिवि च स्म महामेघाः संहताः समहास्वनाः

ārujaṃścaiva śailāgrān śikharāṇi babhañja ca |
divi ca sma mahāmeghāḥ saṃhatāḥ samahāsvanāḥ

मुमुचुर्वैद्युतानग्नींस्ते महाशनयस्तदा ।
यानि भूतानि दृश्यानि चुक्रुशुश्चाशनेः समम्

mumucurvaidyutānagnīṃste mahāśanayastadā |
yāni bhūtāni dṛśyāni cukruśuścāśaneḥ samam

अदृश्यानि च भूतानि मुमुचुर्भैरवस्वनम् ।
शिश्यिरे चाभिभूतानि संत्रस्तान्युद्विजन्ति च

adṛśyāni ca bhūtāni mumucurbhairavasvanam |
śiśyire cābhibhūtāni saṃtrastānyudvijanti ca

सम्प्रविव्यथिरे चापि न च पस्पन्दिरे भयात् ।
सह भूतैः सतोयोर्मिः सनागः सहराक्षसः

sampravivyathire cāpi na ca paspandire bhayāt |
saha bhūtaiḥ satoyormiḥ sanāgaḥ saharākṣasaḥ

सहसाभूत् ततो वेगाद् भीमवेगो महोदधिः ।
योजनं व्यतिचक्राम वेलामन्यत्र सम्प्लवात्

sahasābhūt tato vegād bhīmavego mahodadhiḥ |
yojanaṃ vyaticakrāma velāmanyatra samplavāt

तं तथा समतिक्रान्तं नातिचक्राम राघवः ।
समुद्धतममित्रघ्नो रामो नदनदीपतिम्

taṃ tathā samatikrāntaṃ nāticakrāma rāghavaḥ |
samuddhatamamitraghno rāmo nadanadīpatim

ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयमुत्थितः ।
उदयाद्रिमहाशैलान्मेरोरिव दिवाकरः

tato madhyāt samudrasya sāgaraḥ svayamutthitaḥ |
udayādrimahāśailānmeroriva divākaraḥ

पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत ।
स्निग्धवैदूर्यसंकाशो जाम्बूनदविभूषणः

pannagaiḥ saha dīptāsyaiḥ samudraḥ pratyadṛśyata |
snigdhavaidūryasaṃkāśo jāmbūnadavibhūṣaṇaḥ

रक्तमाल्याम्बरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः ।
सर्वपुष्पमयीं दिव्यां शिरसा धारयन् स्रजम्

raktamālyāmbaradharaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ |
sarvapuṣpamayīṃ divyāṃ śirasā dhārayan srajam

जातरूपमयैश्चैव तपनीयविभूषणैः ।
आत्मजानां च रत्नानां भूषितो भूषणोत्तमैः

jātarūpamayaiścaiva tapanīyavibhūṣaṇaiḥ |
ātmajānāṃ ca ratnānāṃ bhūṣito bhūṣaṇottamaiḥ

धातुभिर्मण्डितः शैलो विविधैर्हिमवानिव ।
एकावलीमध्यगतं तरलं पाण्डरप्रभम्

dhātubhirmaṇḍitaḥ śailo vividhairhimavāniva |
ekāvalīmadhyagataṃ taralaṃ pāṇḍaraprabham

विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।
आघूर्णिततरङ्गौघः कालिकानिलसंकुलः

vipulenorasā bibhratkaustubhasya sahodaram |
āghūrṇitataraṅgaughaḥ kālikānilasaṃkulaḥ

गङ्गासिन्धुप्रधानाभिरापगाभिः समावृतः ।
उद्वर्तितमहाग्राहः सम्भ्रान्तोरगराक्षसः

gaṅgāsindhupradhānābhirāpagābhiḥ samāvṛtaḥ |
udvartitamahāgrāhaḥ sambhrāntoragarākṣasaḥ

देवतानां सुरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।
सागरः समुपक्रम्य पूर्वमामन्त्र्य वीर्यवान्

devatānāṃ surūpābhirnānārūpābhirīśvaraḥ |
sāgaraḥ samupakramya pūrvamāmantrya vīryavān

अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं शरपाणिनम्

abravīt prāñjalirvākyaṃ rāghavaṃ śarapāṇinam

पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च राघव ।
स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गमाश्रिताः

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca rāghava |
svabhāve saumya tiṣṭhanti śāśvataṃ mārgamāśritāḥ

तत्स्वभावो ममाप्येष यदगाधोऽहमप्लवः ।
विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम्

tatsvabhāvo mamāpyeṣa yadagādho'hamaplavaḥ |
vikārastu bhaved gādha etat te pravadāmyaham

न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज ।
ग्राहनक्राकुलजलं स्तम्भयेयं कथंचन

na kāmānna ca lobhād vā na bhayāt pārthivātmaja |
grāhanakrākulajalaṃ stambhayeyaṃ kathaṃcana

विधास्ये येन गन्तासि विषहिष्येऽप्यहं तथा ।
न ग्राहा विधमिष्यन्ति यावत्सेना तरिष्यति ।
हरीणां तरणे राम करिष्यामि यथा स्थलम्

vidhāsye yena gantāsi viṣahiṣye'pyahaṃ tathā |
na grāhā vidhamiṣyanti yāvatsenā tariṣyati |
harīṇāṃ taraṇe rāma kariṣyāmi yathā sthalam

तमब्रवीत् तदा रामः शृणु मे वरुणालय ।
अमोघोऽयं महाबाणः कस्मिन् देशे निपात्यताम्

tamabravīt tadā rāmaḥ śṛṇu me varuṇālaya |
amogho'yaṃ mahābāṇaḥ kasmin deśe nipātyatām

रामस्य वचनं श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा महाशरम् ।
महोदधिर्महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्

rāmasya vacanaṃ śrutvā taṃ ca dṛṣṭvā mahāśaram |
mahodadhirmahātejā rāghavaṃ vākyamabravīt

उत्तरेणावकाशोऽस्ति कश्चित् पुण्यतरो मम ।
द्रुमकुल्य इति ख्यातो लोके ख्यातो यथा भवान्

uttareṇāvakāśo'sti kaścit puṇyataro mama |
drumakulya iti khyāto loke khyāto yathā bhavān

उग्रदर्शनकर्माणो बहवस्तत्र दस्यवः ।
आभीरप्रमुखाः पापाः पिबन्ति सलिलं मम

ugradarśanakarmāṇo bahavastatra dasyavaḥ |
ābhīrapramukhāḥ pāpāḥ pibanti salilaṃ mama

तैर्न तत्स्पर्शनं पापं सहेयं पापकर्मभिः ।
अमोघः क्रियतां राम अयं तत्र शरोत्तमः

tairna tatsparśanaṃ pāpaṃ saheyaṃ pāpakarmabhiḥ |
amoghaḥ kriyatāṃ rāma ayaṃ tatra śarottamaḥ

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सागरस्य महात्मनः ।
मुमोच तं शरं दीप्तं परं सागरदर्शनात्

tasya tad vacanaṃ śrutvā sāgarasya mahātmanaḥ |
mumoca taṃ śaraṃ dīptaṃ paraṃ sāgaradarśanāt

तेन तन्मरुकान्तारं पृथिव्यां किल विश्रुतम् ।
निपातितः शरो यत्र वज्राशनिसमप्रभः

tena tanmarukāntāraṃ pṛthivyāṃ kila viśrutam |
nipātitaḥ śaro yatra vajrāśanisamaprabhaḥ

ननाद च तदा तत्र वसुधा शल्यपीडिता ।
तस्माद् व्रणमुखात् तोयमुत्पपात रसातलात्

nanāda ca tadā tatra vasudhā śalyapīḍitā |
tasmād vraṇamukhāt toyamutpapāta rasātalāt

स बभूव तदा कूपो व्रण इत्येव विश्रुतः ।
सततं चोत्थितं तोयं समुद्रस्येव दृश्यते

sa babhūva tadā kūpo vraṇa ityeva viśrutaḥ |
satataṃ cotthitaṃ toyaṃ samudrasyeva dṛśyate

अवदारणशब्दश्च दारुणः समपद्यत ।
तस्मात् तद् बाणपातेन अपः कुक्षिष्वशोषयत्

avadāraṇaśabdaśca dāruṇaḥ samapadyata |
tasmāt tad bāṇapātena apaḥ kukṣiṣvaśoṣayat

विख्यातं त्रिषु लोकेषु मरुकान्तारमेव च ।
शोषयित्वा तु तं कुक्षिं रामो दशरथात्मजः

vikhyātaṃ triṣu lokeṣu marukāntārameva ca |
śoṣayitvā tu taṃ kukṣiṃ rāmo daśarathātmajaḥ

वरं तस्मै ददौ विद्वान् मरवेऽमरविक्रमः

varaṃ tasmai dadau vidvān marave'maravikramaḥ

पशव्यश्चाल्परोगश्च फलमूलरसायुतः ।
बहुस्नेहो बहुक्षीरः सुगन्धिर्विविधौषधिः

paśavyaścālparogaśca phalamūlarasāyutaḥ |
bahusneho bahukṣīraḥ sugandhirvividhauṣadhiḥ

एवमेतैश्च संयुक्तो बहुभिः संयुतो मरुः ।
रामस्य वरदानाच्च शिवः पन्था बभूव ह

evametaiśca saṃyukto bahubhiḥ saṃyuto maruḥ |
rāmasya varadānācca śivaḥ panthā babhūva ha

तस्मिन् दग्धे तदा कुक्षौ समुद्रः सरितां पतिः ।
राघवं सर्वशास्त्रज्ञमिदं वचनमब्रवीत्

tasmin dagdhe tadā kukṣau samudraḥ saritāṃ patiḥ |
rāghavaṃ sarvaśāstrajñamidaṃ vacanamabravīt

अयं सौम्य नलो नाम तनयो विश्वकर्मणः ।
पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रीतिमान् विश्वकर्मणः

ayaṃ saumya nalo nāma tanayo viśvakarmaṇaḥ |
pitrā dattavaraḥ śrīmān prītimān viśvakarmaṇaḥ

एष सेतुं महोत्साहः करोतु मयि वानरः ।
तमहं धारयिष्यामि यथा ह्येष पिता तथा

eṣa setuṃ mahotsāhaḥ karotu mayi vānaraḥ |
tamahaṃ dhārayiṣyāmi yathā hyeṣa pitā tathā

एवमुक्त्वोदधिर्नष्टः समुत्थाय नलस्ततः ।
अब्रवीद् वानरश्रेष्ठो वाक्यं रामं महाबलम्

evamuktvodadhirnaṣṭaḥ samutthāya nalastataḥ |
abravīd vānaraśreṣṭho vākyaṃ rāmaṃ mahābalam

अहं सेतुं करिष्यामि विस्तीर्णे मकरालये ।
पितुः सामर्थ्यमासाद्य तत्त्वमाह महोदधिः

ahaṃ setuṃ kariṣyāmi vistīrṇe makarālaye |
pituḥ sāmarthyamāsādya tattvamāha mahodadhiḥ

दण्ड एव वरो लोके पुरुषस्येति मे मतिः ।
धिक् क्षमामकृतज्ञेषु सान्त्वं दानमथापि वा

daṇḍa eva varo loke puruṣasyeti me matiḥ |
dhik kṣamāmakṛtajñeṣu sāntvaṃ dānamathāpi vā

अयं हि सागरो भीमः सेतुकर्मदिदृक्षया ।
ददौ दण्डभयाद् गाधं राघवाय महोदधिः

ayaṃ hi sāgaro bhīmaḥ setukarmadidṛkṣayā |
dadau daṇḍabhayād gādhaṃ rāghavāya mahodadhiḥ

मम मातुर्वरो दत्तो मन्दरे विश्वकर्मणा ।
मया तु सदृशः पुत्रस्तव देवि भविष्यति

mama māturvaro datto mandare viśvakarmaṇā |
mayā tu sadṛśaḥ putrastava devi bhaviṣyati

औरसस्तस्य पुत्रोऽहं सदृशो विश्वकर्मणा ।
स्मारितोऽस्म्यहमेतेन तत्त्वमाह महोदधिः ।
न चाप्यहमनुक्तो वः प्रब्रूयामात्मनो गुणान्

aurasastasya putro'haṃ sadṛśo viśvakarmaṇā |
smārito'smyahametena tattvamāha mahodadhiḥ |
na cāpyahamanukto vaḥ prabrūyāmātmano guṇān

समर्थश्चाप्यहं सेतुं कर्तुं वै वरुणालये ।
तस्मादद्यैव बध्नन्तु सेतुं वानरपुङ्गवाः

samarthaścāpyahaṃ setuṃ kartuṃ vai varuṇālaye |
tasmādadyaiva badhnantu setuṃ vānarapuṅgavāḥ

ततो विसृष्टा रामेण सर्वतो हरिपुङ्गवाः ।
उत्पेततुर्महारण्यं हृष्टाः शतसहस्रशः

tato visṛṣṭā rāmeṇa sarvato haripuṅgavāḥ |
utpetaturmahāraṇyaṃ hṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ

ते नगान् नगसंकाशाः शाखामृगगणर्षभाः ।
बभञ्जुः पादपांस्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम्

te nagān nagasaṃkāśāḥ śākhāmṛgagaṇarṣabhāḥ |
babhañjuḥ pādapāṃstatra pracakarṣuśca sāgaram

ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर्वंशैश्च वानराः ।
कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्तिनिशैरपि

te sālaiścāśvakarṇaiśca dhavairvaṃśaiśca vānarāḥ |
kuṭajairarjunaistālaistilakaistiniśairapi

बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः ।
चूतैश्चाशोकवृक्षैश्च सागरं समपूरयन्

bilvakaiḥ saptaparṇaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ |
cūtaiścāśokavṛkṣaiśca sāgaraṃ samapūrayan

समूलांश्च विमूलांश्च पादपान् हरिसत्तमाः ।
इन्द्रकेतूनिवोद्यम्य प्रजह्रुर्वानरास्तरून्

samūlāṃśca vimūlāṃśca pādapān harisattamāḥ |
indraketūnivodyamya prajahrurvānarāstarūn

तालान् दाडिमगुल्मांश्च नारिकेलविभीतकान् ।
करीरान् बकुलान् निम्बान् समाजह्रुरितस्ततः

tālān dāḍimagulmāṃśca nārikelavibhītakān |
karīrān bakulān nimbān samājahruritastataḥ

हस्तिमात्रान् महाकायाः पाषाणांश्च महाबलाः ।
पर्वतांश्च समुत्पाट्य यन्त्रैः परिवहन्ति च

hastimātrān mahākāyāḥ pāṣāṇāṃśca mahābalāḥ |
parvatāṃśca samutpāṭya yantraiḥ parivahanti ca

प्रक्षिप्यमाणैरचलैः सहसा जलमुद्धृतम् ।
समुत्ससर्प चाकाशमवासर्पत् ततः पुनः

prakṣipyamāṇairacalaiḥ sahasā jalamuddhṛtam |
samutsasarpa cākāśamavāsarpat tataḥ punaḥ

समुद्रं क्षोभयामासुर्निपतन्तः समन्ततः ।
सूत्राण्यन्ये प्रगृह्णन्ति ह्यायतं शतयोजनम्

samudraṃ kṣobhayāmāsurnipatantaḥ samantataḥ |
sūtrāṇyanye pragṛhṇanti hyāyataṃ śatayojanam

नलश्चक्रे महासेतुं मध्ये नदनदीपतेः ।
स तदा क्रियते सेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः

nalaścakre mahāsetuṃ madhye nadanadīpateḥ |
sa tadā kriyate seturvānarairghorakarmabhiḥ

दण्डानन्ये प्रगृह्णन्ति विचिन्वन्ति तथापरे ।
वानरैः शतशस्तत्र रामस्याज्ञापुरःसरैः

daṇḍānanye pragṛhṇanti vicinvanti tathāpare |
vānaraiḥ śataśastatra rāmasyājñāpuraḥsaraiḥ

मेघाभैः पर्वताभैश्च तृणैः काष्ठैर्बबन्धिरे ।
पुष्पिताग्रैश्च तरुभिः सेतुं बघ्नन्ति वानराः

meghābhaiḥ parvatābhaiśca tṛṇaiḥ kāṣṭhairbabandhire |
puṣpitāgraiśca tarubhiḥ setuṃ baghnanti vānarāḥ

पाषाणांश्च गिरिप्रख्यान् गिरीणां शिखराणि च ।
दृश्यन्ते परिधावन्तो गृह्य दानवसंनिभाः

pāṣāṇāṃśca giriprakhyān girīṇāṃ śikharāṇi ca |
dṛśyante paridhāvanto gṛhya dānavasaṃnibhāḥ

शिलानां क्षिप्यमाणानां शैलानां तत्र पात्यताम् ।
बभूव तुमुलः शब्दस्तदा तस्मिन् महोदधौ

śilānāṃ kṣipyamāṇānāṃ śailānāṃ tatra pātyatām |
babhūva tumulaḥ śabdastadā tasmin mahodadhau

कृतानि प्रथमेनाह्ना योजनानि चतुर्दश ।
प्रहृष्टैर्गजसंकाशैस्त्वरमाणैः प्लवङ्गमैः

kṛtāni prathamenāhnā yojanāni caturdaśa |
prahṛṣṭairgajasaṃkāśaistvaramāṇaiḥ plavaṅgamaiḥ

द्वितीयेन तथैवाह्ना योजनानि तु विंशतिः ।
कृतानि प्लवगैस्तूर्णं भीमकायैर्महाबलैः

dvitīyena tathaivāhnā yojanāni tu viṃśatiḥ |
kṛtāni plavagaistūrṇaṃ bhīmakāyairmahābalaiḥ

अह्ना तृतीयेन तथा योजनानि तु सागरे ।
त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेव च

ahnā tṛtīyena tathā yojanāni tu sāgare |
tvaramāṇairmahākāyairekaviṃśatireva ca

चतुर्थेन तथा चाह्ना द्वाविंशतिरथापि वा ।
योजनानि महावेगैः कृतानि त्वरितैस्ततः

caturthena tathā cāhnā dvāviṃśatirathāpi vā |
yojanāni mahāvegaiḥ kṛtāni tvaritaistataḥ

पञ्चमेन तथा चाह्ना प्लवगैः क्षिप्रकारिभिः ।
योजनानि त्रयोविंशत् सुवेलमधिकृत्य वै

pañcamena tathā cāhnā plavagaiḥ kṣiprakāribhiḥ |
yojanāni trayoviṃśat suvelamadhikṛtya vai

स वानरवरः श्रीमान् विश्वकर्मात्मजो बली ।
बबन्ध सागरे सेतुं यथा चास्य पिता तथा

sa vānaravaraḥ śrīmān viśvakarmātmajo balī |
babandha sāgare setuṃ yathā cāsya pitā tathā

स नलेन कृतः सेतुः सागरे मकरालये ।
शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वातीपथ इवाम्बरे

sa nalena kṛtaḥ setuḥ sāgare makarālaye |
śuśubhe subhagaḥ śrīmān svātīpatha ivāmbare

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
आगम्य गगने तस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
āgamya gagane tasthurdraṣṭukāmāstadadbhutam

दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम् ।
ददृशुर्देवगन्धर्वा नलसेतुं सुदुष्करम्

daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanamāyatam |
dadṛśurdevagandharvā nalasetuṃ suduṣkaram

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः ।
तमचिन्त्यमसह्यं च ह्यद्भुतं लोमहर्षणम्

āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
tamacintyamasahyaṃ ca hyadbhutaṃ lomaharṣaṇam

ददृशुः सर्वभूतानि सागरे सेतुबन्धनम् ।
तानि कोटिसहस्राणि वानराणां महौजसाम्

dadṛśuḥ sarvabhūtāni sāgare setubandhanam |
tāni koṭisahasrāṇi vānarāṇāṃ mahaujasām

बध्नन्तः सागरे सेतुं जग्मुः पारं महोदधेः ।
विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः

badhnantaḥ sāgare setuṃ jagmuḥ pāraṃ mahodadheḥ |
viśālaḥ sukṛtaḥ śrīmān subhūmiḥ susamāhitaḥ

अशोभत महान् सेतुः सीमन्त इव सागरे ।
ततः पारे समुद्रस्य गदापाणिर्विभीषणः

aśobhata mahān setuḥ sīmanta iva sāgare |
tataḥ pāre samudrasya gadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ

परेषामभिघातार्थमतिष्ठत् सचिवैः सह ।
सुग्रीवस्तु ततः प्राह रामं सत्यपराक्रमम्

pareṣāmabhighātārthamatiṣṭhat sacivaiḥ saha |
sugrīvastu tataḥ prāha rāmaṃ satyaparākramam

हनूमन्तं त्वमारोह अङ्गदं त्वथ लक्ष्मणः ।
अयं हि विपुलो वीर सागरो मकरालयः

hanūmantaṃ tvamāroha aṅgadaṃ tvatha lakṣmaṇaḥ |
ayaṃ hi vipulo vīra sāgaro makarālayaḥ

वैहायसौ युवामेतौ वानरौ धारयिष्यतः ।
अग्रतस्तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः

vaihāyasau yuvāmetau vānarau dhārayiṣyataḥ |
agratastasya sainyasya śrīmān rāmaḥ salakṣmaṇaḥ

जगाम धन्वी धर्मात्मा सुग्रीवेण समन्वितः ।
अन्ये मध्येन गच्छन्ति पार्श्वतोऽन्ये प्लवंगमाः

jagāma dhanvī dharmātmā sugrīveṇa samanvitaḥ |
anye madhyena gacchanti pārśvato'nye plavaṃgamāḥ

सलिलं प्रपतन्त्यन्ये मार्गमन्ये प्रपेदिरे ।
केचिद् वैहायसगताः सुपर्णा इव पुप्लुवुः

salilaṃ prapatantyanye mārgamanye prapedire |
kecid vaihāyasagatāḥ suparṇā iva pupluvuḥ

घोषेण महता घोषं सागरस्य समुच्छ्रितम् ।
भीममन्तर्दधे भीमा तरन्ती हरिवाहिनी

ghoṣeṇa mahatā ghoṣaṃ sāgarasya samucchritam |
bhīmamantardadhe bhīmā tarantī harivāhinī

वानराणां हि सा तीर्णा वाहिनी नलसेतुना ।
तीरे निविविशे राज्ञो बहुमूलफलोदके

vānarāṇāṃ hi sā tīrṇā vāhinī nalasetunā |
tīre niviviśe rājño bahumūlaphalodake

तदद्भुतं राघवकर्म दुष्करं
समीक्ष्य देवाः सह सिद्धचारणैः ।
उपेत्य रामं सहसा महर्षिभि-
स्तमभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैः पृथक्

tadadbhutaṃ rāghavakarma duṣkaraṃ
samīkṣya devāḥ saha siddhacāraṇaiḥ |
upetya rāmaṃ sahasā maharṣibhi-
stamabhyaṣiñcan suśubhairjalaiḥ pṛthak

जयस्व शत्रून् नरदेव मेदिनीं
ससागरां पालय शाश्वतीः समाः ।
इतीव रामं नरदेवसत्कृतं
शुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन्

jayasva śatrūn naradeva medinīṃ
sasāgarāṃ pālaya śāśvatīḥ samāḥ |
itīva rāmaṃ naradevasatkṛtaṃ
śubhairvacobhirvividhairapūjayan