हते तु लवणे देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।
ऊचुः सुमधुरां वाणीं शत्रुघ्नं शत्रुतापनम्
hate tu lavaṇe devāḥ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ |
ūcuḥ sumadhurāṃ vāṇīṃ śatrughnaṃ śatrutāpanam
Uttara Kanda
Sarga 70: Shatrughna founds Madhura
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ॥ ७० ॥
17 verses · 70 of 111
What happens in this chapter
Shatrughna founds Madhura
With Lavana dead, Indra, Agni and the devas congratulate Shatrughna and offer a boon. He asks that this city of Madhu, Madhura, built by the devas, be quickly settled. The devas agree and return to heaven. Shatrughna brings up his army and begins building in Shravana. Within twelve years the city stands, shaped like a half moon on the bank of the Yamuna, with fine houses, markets and streets, people of all four varnas and traders from many lands. The fields are full of grain, Indra sends rain in season, and its people are healthy and brave under Shatrughna's protection. Seeing the prosperous city, Shatrughna rejoices, and in the twelfth year he resolves to go and see Shri Rama's feet.
दिष्ट्या ते विजयो वत्स दिष्ट्या लवणराक्षसः ।
हतः पुरुषशार्दूल वरं वरय सुव्रत
diṣṭyā te vijayo vatsa diṣṭyā lavaṇarākṣasaḥ |
hataḥ puruṣaśārdūla varaṃ varaya suvrata
वरदास्तु महाबाहो सर्व एव समागताः ।
विजयाकाङ्क्षिणस्तुभ्यममोघं दर्शनं हि नः
varadāstu mahābāho sarva eva samāgatāḥ |
vijayākāṅkṣiṇastubhyamamoghaṃ darśanaṃ hi naḥ
देवानां भाषितं श्रुत्वा शूरो मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
प्रत्युवाच महाबाहुः शत्रुघ्नः प्रयतात्मवान्
devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā śūro mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
pratyuvāca mahābāhuḥ śatrughnaḥ prayatātmavān
इयं मधुपुरी रस्या मधुरा देवनिर्मिता ।
निवेशं प्राप्नुयाच्छीघ्रमेष मे ऽस्तु वरः परः
iyaṃ madhupurī rasyā madhurā devanirmitā |
niveśaṃ prāpnuyācchīghrameṣa me 'stu varaḥ paraḥ
तं देवाः प्रीतमनसो बाढमित्येव राघवम् ।
भविष्यति पुरी रम्या शूरसेना न संशयः
taṃ devāḥ prītamanaso bāḍhamityeva rāghavam |
bhaviṣyati purī ramyā śūrasenā na saṃśayaḥ
ते तथोक्त्वा महात्मानो दिवमारुरुहुस्तदा ।
शत्रुघ्नो ऽपि महातेजास्तां सेनां समुपानयत्
te tathoktvā mahātmāno divamāruruhustadā |
śatrughno 'pi mahātejāstāṃ senāṃ samupānayat
सा सेना शीघ्रमागच्छच्छ्रुत्वा शत्रुघ्नशासनम् ।
निवेशनं च शत्रुघ्नः श्रावणेन समारभत्
sā senā śīghramāgacchacchrutvā śatrughnaśāsanam |
niveśanaṃ ca śatrughnaḥ śrāvaṇena samārabhat
सा पुरा दिव्यसङ्काशा वर्षे द्वादशमे शुभे ।
निविष्टा शूरसेनानां विषयश्चाकुतोभयः
sā purā divyasaṅkāśā varṣe dvādaśame śubhe |
niviṣṭā śūrasenānāṃ viṣayaścākutobhayaḥ
क्षेत्राणि सस्ययुक्तानि काले वर्षति वासवः ।
अरोगवीरपुरुषा शत्रुघ्नभुजपालिता
kṣetrāṇi sasyayuktāni kāle varṣati vāsavaḥ |
arogavīrapuruṣā śatrughnabhujapālitā
अर्धचन्द्रप्रतीकाशा यमुनातीरशोभिता ।
शोभिता गृहमुख्यैश्च चत्वरापणवीथिकैः ।
चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता नानावाणिज्यशोभिता
ardhacandrapratīkāśā yamunātīraśobhitā |
śobhitā gṛhamukhyaiśca catvarāpaṇavīthikaiḥ |
cāturvarṇyasamāyuktā nānāvāṇijyaśobhitā
यच्च तेन पुरा शुभ्रं लवणेन कृतं महत् ।
तच्छोभयति शत्रुघ्नो नानावर्णोपशोभिताम्
yacca tena purā śubhraṃ lavaṇena kṛtaṃ mahat |
tacchobhayati śatrughno nānāvarṇopaśobhitām
आरामैश्च विहारैश्च शोभमानं समन्ततः ।
शोभितां शोभनीयैश्च तथा ऽन्यैर्दैवमानुषैः
ārāmaiśca vihāraiśca śobhamānaṃ samantataḥ |
śobhitāṃ śobhanīyaiśca tathā 'nyairdaivamānuṣaiḥ
तां पुरीं दिव्यसङ्काशां नानापण्योपशोभिताम् ।
नानादेशागतैश्चापि वणिग्भिरुपशोभिताम्
tāṃ purīṃ divyasaṅkāśāṃ nānāpaṇyopaśobhitām |
nānādeśāgataiścāpi vaṇigbhirupaśobhitām
तां समृद्धां समृद्धार्थः शत्रुघ्नो भरतानुजः ।
निरीक्ष्य परमप्रीतः परं हर्षमुपागमत्
tāṃ samṛddhāṃ samṛddhārthaḥ śatrughno bharatānujaḥ |
nirīkṣya paramaprītaḥ paraṃ harṣamupāgamat
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य मधुरां पुरीम् ।
रामपादौ निरीक्षे ऽहं वर्षे द्वादश आगते
tasya buddhiḥ samutpannā niveśya madhurāṃ purīm |
rāmapādau nirīkṣe 'haṃ varṣe dvādaśa āgate
ततः स ताममरपुरोपमां पुरीं निवेश्य वै विविधजनाभिसंवृताम् ।
नराधिपो रघुपतिपाददर्शने दधे मतिं रघुकुलवंशवर्धनः
tataḥ sa tāmamarapuropamāṃ purīṃ niveśya vai vividhajanābhisaṃvṛtām |
narādhipo raghupatipādadarśane dadhe matiṃ raghukulavaṃśavardhanaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)