Bala Kanda

Sarga 46: Diti's vow and Indra's deed

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः ॥१-४६॥

23 verses · 46 of 77

What happens in this chapter

Diti's vow and Indra's deed

Her sons slain, Diti in grief asks her husband Kashyapa for a son who will kill Indra. Kashyapa says she must stay pure for a thousand years, and then she will bear a son able to conquer the three worlds. At Kushaplava she begins fierce tapas, and Indra himself comes to serve her, bringing fire, kusha, water and fruit. When only ten years remain, Diti tells him happily that soon he will have a brother. That midday, overcome by sleep, she lies with her head where her feet should be. Seeing her impure, Indra enters her womb and cuts the child into seven parts with his vajra. The child cries, Indra says 'ma ruda', do not weep, and keeps cutting. Then, with joined palms, he asks her forgiveness.

46.1

हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता ।
मारीचं कश्यपं नाम भर्तारमिदमब्रवीत्

hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |
mārīcaṃ kaśyapaṃ nāma bhartāramidamabravīt

46.2

हतपुत्रास्मि भगवंस्तव पुत्रौर्महाबलैः ।
शक्रहन्तारमिच्छामि पुत्रं दीर्घतपोर्जितम्

hataputrāsmi bhagavaṃstava putraurmahābalaiḥ |
śakrahantāramicchāmi putraṃ dīrghataporjitam

46.3

साहं तपश्चरिष्यामि गर्भं मे दातुमर्हसि ।
ईश्वरं शक्रहन्तारं त्वमनुज्ञातुमर्हसि

sāhaṃ tapaścariṣyāmi garbhaṃ me dātumarhasi |
īśvaraṃ śakrahantāraṃ tvamanujñātumarhasi

46.4

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तदा ।
प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम्

tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kaśyapastadā |
pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām

46.5

एवं भवतु भद्रं ते शुचिर्भव तपोधने ।
जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे

evaṃ bhavatu bhadraṃ te śucirbhava tapodhane |
janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave

46.6

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि ।
पुत्रं त्रैलोक्यहन्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि

pūrṇe varṣasahasre tu śuciryadi bhaviṣyasi |
putraṃ trailokyahantāraṃ mattastvaṃ janayiṣyasi

46.7

एवमुक्त्वा महातेजाः पाणिना सम्ममार्ज ताम् ।
तामालभ्य ततः स्वस्ति इत्युक्त्वा तपसे ययौ

evamuktvā mahātejāḥ pāṇinā sammamārja tām |
tāmālabhya tataḥ svasti ityuktvā tapase yayau

46.8

गते तस्मिन् नरश्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता ।
कुशप्लवं समासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

gate tasmin naraśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |
kuśaplavaṃ samāsādya tapastepe sudāruṇam

46.9

तपस्तस्यां हि कुर्वत्यां परिचर्यां चकार ह ।
सहस्राक्षो नरश्रेष्ठ परया गुणसम्पदा

tapastasyāṃ hi kurvatyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |
sahasrākṣo naraśreṣṭha parayā guṇasampadā

46.10

अग्निं कुशान् काष्ठमपः फलं मूलं तथैव च ।
न्यवेदयत् सहस्राक्षो यच्चान्यदपि कांक्षितम्

agniṃ kuśān kāṣṭhamapaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |
nyavedayat sahasrākṣo yaccānyadapi kāṃkṣitam

46.11

गात्रसंवाहनैश्चैव श्रमापनयनैस्तथा ।
शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह

gātrasaṃvāhanaiścaiva śramāpanayanaistathā |
śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha

46.12

पूर्णे वर्षसहस्रे सा दशोने रघुनन्दन ।
दितिः परमसंहृष्टा सहस्राक्षमथाब्रवीत्

pūrṇe varṣasahasre sā daśone raghunandana |
ditiḥ paramasaṃhṛṣṭā sahasrākṣamathābravīt

46.13

तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर ।
अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः

tapaścarantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |
avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ

46.14

यमहं त्वत्कृते पुत्र तमाधास्ये जयोत्सुकम् ।
त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वर

yamahaṃ tvatkṛte putra tamādhāsye jayotsukam |
trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvara

46.15

याचितेन सुरश्रेष्ठ पित्रा तव महात्मना ।
वरो वर्षसहस्रान्ते मम दत्तः सुतं प्रति

yācitena suraśreṣṭha pitrā tava mahātmanā |
varo varṣasahasrānte mama dattaḥ sutaṃ prati

46.16

इत्युक्त्वा च दितिस्तत्र प्राप्ते मध्यं दिनेश्वरे ।
निद्रयापहृता देवी पादौ कृत्वाथ शीर्षतः

ityuktvā ca ditistatra prāpte madhyaṃ dineśvare |
nidrayāpahṛtā devī pādau kṛtvātha śīrṣataḥ

46.17

दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादयोः कृतमूर्धजाम् ।
शिरःस्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च

dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādayoḥ kṛtamūrdhajām |
śiraḥsthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca

46.18

तस्याः शरीरविवरं प्रविवेश पुरंदरः ।
गर्भं च सप्तधा राम चिच्छेद परमात्मवान्

tasyāḥ śarīravivaraṃ praviveśa puraṃdaraḥ |
garbhaṃ ca saptadhā rāma ciccheda paramātmavān

46.19

भिद्यमानस्ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा ।
रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिरबुध्यत

bhidyamānastato garbho vajreṇa śataparvaṇā |
ruroda susvaraṃ rāma tato ditirabudhyata

46.20

मा रुदो मा रुदश्चेति गर्भं शक्रोऽभ्यभाषत ।
बिभेद च महातेजा रुदन्तमपि वासवः

mā rudo mā rudaśceti garbhaṃ śakro'bhyabhāṣata |
bibheda ca mahātejā rudantamapi vāsavaḥ

46.21

न हन्तव्यं न हन्तव्यमित्येव दितिरब्रवीत् ।
निष्पपात ततः शक्रो मातुर्वचनगौरवात्

na hantavyaṃ na hantavyamityeva ditirabravīt |
niṣpapāta tataḥ śakro māturvacanagauravāt

46.22

प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।
अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोः कृतमूर्धजा

prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata |
aśucirdevi suptāsi pādayoḥ kṛtamūrdhajā

46.23

तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे ।
अभिन्दं सप्तधा देवि तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि

tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave |
abhindaṃ saptadhā devi tanme tvaṃ kṣantumarhasi

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)