अर्जुनो वासुदेवश्च धन्विनौ परमार्थितौ ।
कामादन्यत्र संभूतौ सर्वभावाय संमितौ
arjuno vāsudevaśca dhanvinau paramārthitau |
kāmādanyatra saṃbhūtau sarvabhāvāya saṃmitau
Udyoga Parva
Chapter 67: Sanjaya on the greatness of Shri Krishna
इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि सप्तषष्टितमोऽध्यायः ॥
15 verses · 67 of 196
What happens in this chapter
Sanjaya on the greatness of Shri Krishna
Sanjaya speaks before Vyasa and Gandhari. Arjuna and Vasudeva are supreme bowmen, born for the good of all. He tells of the discus of Vasudeva, moved by his maya, and how Madhava, as if at play, overcame Naraka, Shambara, Kamsa and the Chedi king. By his mind alone Purushottama holds earth, sky and heaven in his power. Set the whole world on one side and Janardana on the other: Janardana outweighs it. Where truth, dharma, modesty and straightness are, there Govinda is, and where Shri Krishna is, there is victory. He alone rules time, death and all that moves and stands, yet he takes up work like a weak farmer, deluding the world by his yogamaya. Those who take refuge in him are never deluded.
सञ्जय उवाच
व्यामान्तरं समास्थय यथामुक्तं मनस्विनः ।
चक्रं तद्वासुदेवस्य मायया वर्तते विभो
vyāmāntaraṃ samāsthaya yathāmuktaṃ manasvinaḥ |
cakraṃ tadvāsudevasya māyayā vartate vibho
सापह्नवं कौरवेषु पाण्डवानां सुसंमतम् ।
सारासारबलं ज्ञातुं तेजःपुञ्जावभासितम्
sāpahnavaṃ kauraveṣu pāṇḍavānāṃ susaṃmatam |
sārāsārabalaṃ jñātuṃ tejaḥpuñjāvabhāsitam
नरकं शम्बरं चैव कंसं चैद्यं च माधवः ।
जितवान्घोरसङ्काशान्क्रीडन्निव महाबलः
narakaṃ śambaraṃ caiva kaṃsaṃ caidyaṃ ca mādhavaḥ |
jitavānghorasaṅkāśānkrīḍanniva mahābalaḥ
पृथिवीं चान्तरिक्षं च द्यां चैव पुरुषोत्तमः ।
मनसैव विशिष्टात्मा नयत्यात्मवशं वशी
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca dyāṃ caiva puruṣottamaḥ |
manasaiva viśiṣṭātmā nayatyātmavaśaṃ vaśī
भूयो भूयो हि यद्राजन्पृच्छसे पाण्डवान्प्रति ।
सारासारबलं ज्ञातुं तत्समासेन मे शृणु
bhūyo bhūyo hi yadrājanpṛcchase pāṇḍavānprati |
sārāsārabalaṃ jñātuṃ tatsamāsena me śṛṇu
एकतो वा जगत्कृत्स्नमेकतो वा जनार्दनः ।
सारतो जगतः कृत्स्नादतिरिक्तो जनार्दनः
ekato vā jagatkṛtsnamekato vā janārdanaḥ |
sārato jagataḥ kṛtsnādatirikto janārdanaḥ
भस्म कुर्याञ्जगदिदं मनसैव जनार्दनः ।
न तु कृत्स्नं जगच्छक्तं किञ्चित्कर्तुं जनार्दने
bhasma kuryāñjagadidaṃ manasaiva janārdanaḥ |
na tu kṛtsnaṃ jagacchaktaṃ kiñcitkartuṃ janārdane
यतः सत्यं यतो धर्मो यतो ह्रीरार्जवं यतः ।
ततो भवति गोविन्दो यतः कृष्णस्ततो जयः
yataḥ satyaṃ yato dharmo yato hrīrārjavaṃ yataḥ |
tato bhavati govindo yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिवं च पुरुषोत्तमः ।
विचेष्टयति भूतात्मा क्रीडन्निव जनार्दनः
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca divaṃ ca puruṣottamaḥ |
viceṣṭayati bhūtātmā krīḍanniva janārdanaḥ
स कृत्वा पाण्डवान्सत्रं लोकं संमोहयन्निव ।
अधर्मनिरतान्मूढान्दग्धुमिच्छति ते सुतान्
sa kṛtvā pāṇḍavānsatraṃ lokaṃ saṃmohayanniva |
adharmaniratānmūḍhāndagdhumicchati te sutān
कालचक्रं जगच्चक्रं युगचक्रं च केशवः ।
आत्मयोगेन भगवान्परिवर्तयतेऽनिशम्
kālacakraṃ jagaccakraṃ yugacakraṃ ca keśavaḥ |
ātmayogena bhagavānparivartayate'niśam
कालस्य च हि मृत्योश्च जङ्गमस्थावरस्य च ।
ईष्टे हि भगवानेकः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
kālasya ca hi mṛtyośca jaṅgamasthāvarasya ca |
īṣṭe hi bhagavānekaḥ satyametadbravīmi te
ईशन्नपि महायोगी सर्वस्य जगतो हरिः ।
कर्माण्यारभते कर्तुं कीनाश इव दुर्बलः
īśannapi mahāyogī sarvasya jagato hariḥ |
karmāṇyārabhate kartuṃ kīnāśa iva durbalaḥ
तेन वञ्चयते लोकान्मायायोगेन केशवः ।
ये तमेव प्रपद्यन्ते न ते मुह्यन्ति मानवाः
tena vañcayate lokānmāyāyogena keśavaḥ |
ye tameva prapadyante na te muhyanti mānavāḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)