Udyoga Parva

Chapter 52: Dhritarashtra fears Arjuna and his charioteer

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि द्विपञ्चाशोऽध्यायः ॥

20 verses · 52 of 196

What happens in this chapter

Dhritarashtra fears Arjuna and his charioteer

Dhritarashtra turns to Arjuna. Whoever has Dhananjaya fighting for him could win the three worlds, and no one on his own side can face the Gandiva bowman. Drona and Karna might stand against him, yet doubt remains: Karna is soft hearted and careless, and the acharya is old and Arjuna's own guru. Other masters of astras both win and lose; of Phalguna only victory is heard. With Hrishikesha holding his reins, his victory is as certain as Indra's. The Kurus have no such bow, warrior or charioteer, and his foolish sons do not see it. He pictures the Bharata army trembling at the roar of that chariot and burning like dry grass in a wind driven fire.

धृतराष्ट्र उवाच

52.1

यस्य वै नानृता वाचः कदाचिदनुशुश्रुम ।
त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनञ्जयः

yasya vai nānṛtā vācaḥ kadācidanuśuśruma |
trailokyamapi tasya syādyoddhā yasya dhanañjayaḥ

52.2

तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः ।
अनिशं चिन्तयानोऽपि यः प्रतीयाद्रथेन तम्

tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ |
aniśaṃ cintayāno'pi yaḥ pratīyādrathena tam

52.3

अस्यतः कर्णिनालीकान्मार्गणान्हृदयच्छिदः ।
प्रत्येता न समः कश्चिद्युधि गाण्डीवधन्वनः

asyataḥ karṇinālīkānmārgaṇānhṛdayacchidaḥ |
pratyetā na samaḥ kaścidyudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ

52.4

द्रोणाकर्णौ प्रतीयातां यदि वीरौ नरर्षभौ ।
कृतास्त्रौ बलिनां श्रेष्ठौ समरेष्वपराजितौ

droṇākarṇau pratīyātāṃ yadi vīrau nararṣabhau |
kṛtāstrau balināṃ śreṣṭhau samareṣvaparājitau

52.5

महान्स्यात्संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम ।
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः

mahānsyātsaṃśayo loke na tvasti vijayo mama |
ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ

52.6

समर्थो बलवान्पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः ।
भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजयः

samartho balavānpārtho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |
bhavetsutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo'pyaparājayaḥ

52.7

सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः ।
अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम्

sarve hyastravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahadyaśaḥ |
api sarvāmaraiśvaryaṃ tyajeyurna punarjayam

52.8

वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर्वा फाल्गुनस्य च ।
न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता चास्य न विद्यते

vadhe nūnaṃ bhavecchāntistayorvā phālgunasya ca |
na tu hantārjunasyāsti jetā cāsya na vidyate

52.9

मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति य उत्थितः ।
अन्येऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च ।
एकान्तविजयस्त्वेव श्रूयते फाल्गुनस्य ह

manyustasya kathaṃ śāmyenmandānprati ya utthitaḥ |
anye'pyastrāṇi jānanti jīyante ca jayanti ca |
ekāntavijayastveva śrūyate phālgunasya ha

52.10

त्रयस्त्रिंशत्समाहूय खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।
जिगाय च सुरान्सर्वान्नास्य विद्मः पराजयम्

trayastriṃśatsamāhūya khāṇḍave'gnimatarpayat |
jigāya ca surānsarvānnāsya vidmaḥ parājayam

52.11

यस्य यन्ता हृषीकेशः शीलवृत्तसमो युधि ।
ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा

yasya yantā hṛṣīkeśaḥ śīlavṛttasamo yudhi |
dhruvastasya jayastāta yathendrasya jayastathā

52.12

कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः ।
युगपत्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुम

kṛṣṇāvekarathe yattāvadhijyaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
yugapatrīṇi tejāṃsi sametānyanuśuśruma

52.13

नैवास्ति नो धनुस्तदृङ्व योद्धा न च सारथिः ।
तच्च मन्दा न जानन्ति दुर्योधनवशानुगाः ।

naivāsti no dhanustadṛṅva yoddhā na ca sārathiḥ |
tacca mandā na jānanti duryodhanavaśānugāḥ |

52.14

शेषयेदशनिर्दीप्तो विपतन्मूर्ध्नि सञ्जय ।
न तु शेषं शरास्तात कुर्युरस्ताः किरीटिना

śeṣayedaśanirdīpto vipatanmūrdhni sañjaya |
na tu śeṣaṃ śarāstāta kuryurastāḥ kirīṭinā

52.15

अपि चास्यन्निवाभाति निघ्नन्निव धनञ्जयः ।
उद्धरन्निव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः

api cāsyannivābhāti nighnanniva dhanañjayaḥ |
uddharanniva kāyebhyaḥ śirāṃsi śaravṛṣṭibhiḥ

52.16

अपि बाणमयं तेजः प्रदीप्तमिव सर्वतः ।
गाण्डीवोत्थं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनी

api bāṇamayaṃ tejaḥ pradīptamiva sarvataḥ |
gāṇḍīvotthaṃ dahetājau putrāṇāṃ mama vāhinī

52.17

अपि सा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः ।
वित्रस्ता बहुधा सेना भारती प्रतिभाति मे

api sā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥ |
vitrastā bahudhā senā bhāratī pratibhāti me

52.18

यथा कक्षं महानग्निः प्रदहेत्सर्वतश्चरन् ।
महार्चिरनिलोद्धूतस्तद्वद्धक्ष्यति मामकान्

yathā kakṣaṃ mahānagniḥ pradahetsarvataścaran |
mahārciraniloddhūtastadvaddhakṣyati māmakān

52.19

यदोद्वमन्निशितान्बाणसङ्घां-
स्तानाततायी समरे किरीटी ।
सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा
यथा भवेत्तद्वदपारणीयः

yadodvamanniśitānbāṇasaṅghāṃ-
stānātatāyī samare kirīṭī |
sṛṣṭo'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā
yathā bhavettadvadapāraṇīyaḥ

52.20

यदा हयभीक्ष्णं सुबुहून्प्रकारान्
श्रोतास्मि तानावसथे कुरूणाम् ।
तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे
क्षयः किलायं भरतानुपैति

yadā hayabhīkṣṇaṃ subuhūnprakārān
śrotāsmi tānāvasathe kurūṇām |
teṣāṃ samantācca tathā raṇāgre
kṣayaḥ kilāyaṃ bharatānupaiti

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)