इति श्रीमन्महाभारते उद्यगपर्वणि सनत्सुदजातपर्वणि षट्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥
31 verses · 46 of 196
Sanatsujata closes with a hymn whose every verse ends with the refrain: the yogis behold that eternal Bhagwan. That pure, great, blazing light is worshipped by the devas; by it the sun shines. From it Brahman arises and by it grows; it heats without being heated. From the full the full is drawn, and the full alone remains. The swan rising from the water keeps one foot unlifted, and were it lifted there would be neither death nor immortality. Whoever sees the Self in all beings, why should he grieve? The thumb-sized Purusha dwells hidden in the heart. Then the sage speaks as that Self: I am mother, father and son, the Self of all; finer than the finest, awake in every being.
सनत्सुजात उवाच
यत्तच्छुक्रं महञ्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः ।
तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यो विराजते ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yattacchukraṃ mahañjyotirdīpyamānaṃ mahadyaśaḥ |
tadvai devā upāsate tasmātsūryo virājate |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते ।
तच्छुकं ज्योतिषां मध्येऽतप्तं तपति तापनम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
śukrādbrahma prabhavati brahma śukreṇa vardhate |
tacchukaṃ jyotiṣāṃ madhye'taptaṃ tapati tāpanam |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तोऽध्रुवस्याव्ययकर्मणः ।
केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
cakre rathasya tiṣṭhanto'dhruvasyāvyayakarmaṇaḥ |
ketumantaṃ vahantyaśvāstaṃ divyamajaraṃ divi |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
द्वादशपूगां सरितं पिबन्तो देवरक्षिताम् ।
मध्वीक्षन्तश्च ते तस्याः संचरन्तीह घोराम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
dvādaśapūgāṃ saritaṃ pibanto devarakṣitām |
madhvīkṣantaśca te tasyāḥ saṃcarantīha ghorām |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
तदर्धमासं पिबति संचितं भ्रमरो मधु ।
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
tadardhamāsaṃ pibati saṃcitaṃ bhramaro madhu |
īśānaḥ sarvabhūteṣu havirbhūtamakalpayat |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपद्य ह्यपक्षकाः ।
ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
hiraṇyaparṇamaśvatthamabhipadya hyapakṣakāḥ |
te tatra pakṣiṇo bhūtvā prapatanti yathādiśam |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे ।
हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
pūrṇātpūrṇānyuddharanti pūrṇātpūrṇāni cakrire |
haranti pūrṇātpūrṇāni pūrṇamevāvaśiṣyate |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा ।
तस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः
tasmādvai vāyurāyātastasmiṃśca prayataḥ sadā |
tasmādagniśca somaśca tasmiṃśca prāṇa ātataḥ
सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
sarvameva tato vidyāttattadvaktuṃ na śaknumaḥ |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
अपानं गिरपि प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः ।
आदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
apānaṃ girapi prāṇaḥ prāṇaṃ girati candramāḥ |
ādityo girate candramādityaṃ girate paraḥ |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
तं चेत्सन्ततमूर्ध्वाय न मृत्युर्नामृतं भवेत् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
ekaṃ pādaṃ notkṣipati salilāddhaṃsa uccaran |
taṃ cetsantatamūrdhvāya na mṛtyurnāmṛtaṃ bhavet |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
एवंरूपो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन् ।
यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहार्थो न रिष्यते ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
evaṃrūpo mahātmā sa pāvakaṃ puruṣo giran |
yo vai taṃ puruṣaṃ veda tasyehārtho na riṣyate |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत् ।
मध्यमे मध्य आगच्छेदपिचेत्स्यान्मनोजवः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ pakṣānsaṃtatya saṃpatet |
madhyame madhya āgacchedapicetsyānmanojavaḥ |
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
yoginastaṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam
एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानमनुपश्यति ।
अन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम् ।
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu ātmānamanupaśyati |
anyatrānyatra yukteṣu kiṃ sa śocettataḥ param |
यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदके ।
एवं सर्वेषु वेदेषु आत्मानमनुजानतः
yathodapāne mahati sarvataḥ saṃplutodake |
evaṃ sarveṣu vedeṣu ātmānamanujānataḥ
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा
न दृश्यतेऽसौ हृदि संनिविष्टः ।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितश्च
स तं मत्वा कविरास्ते प्रसन्नः
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo mahātmā
na dṛśyate'sau hṛdi saṃniviṣṭaḥ |
ajaścaro divārātramatandritaśca
sa taṃ matvā kavirāste prasannaḥ
अहमेव स्मृतो माता पिता पुत्रोऽस्म्यहं पुनः ।
आत्माहमपि सर्वस्य यच्च नास्ति यदस्ति च
ahameva smṛto mātā pitā putro'smyahaṃ punaḥ |
ātmāhamapi sarvasya yacca nāsti yadasti ca
पितामहोऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारत ।
ममैव यूयमात्मस्था न मे यूयं न वो ह्यहम्
pitāmaho'smi sthaviraḥ pitā putraśca bhārata |
mamaiva yūyamātmasthā na me yūyaṃ na vo hyaham
आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा
ओतप्रोतोऽहमजरप्रतिष्ठः ।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितोऽहं
मां विज्ञाय कविरास्ते प्रसन्नः
ātmaiva sthānaṃ mama janma cātmā
otaproto'hamajarapratiṣṭhaḥ |
ajaścaro divārātramatandrito'haṃ
māṃ vijñāya kavirāste prasannaḥ
अणोरणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जाग्रति ।
पितरं सर्वभूतेषु पुष्करे निहितं विदुः
aṇoraṇīyānsumanāḥ sarvabhūteṣu jāgrati |
pitaraṃ sarvabhūteṣu puṣkare nihitaṃ viduḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
