Chapter 47: Sanjaya reports Shri Krishna's message to the court

एवं सनत्सुजातेन विदुरेण च धीमता ।
सार्धं कथयतो राज्ञः सा व्यतीयय सर्वरी

evaṃ sanatsujātena vidureṇa ca dhīmatā |
sārdhaṃ kathayato rājñaḥ sā vyatīyaya sarvarī

तस्यां रजन्यां व्युष्टायां राजानः सर्व एव ते ।
सभामाविविशुर्हृष्टाःक सूतस्योपदिदृक्षया

tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ rājānaḥ sarva eva te |
sabhāmāviviśurhṛṣṭāḥka sūtasyopadidṛkṣayā

शुश्रूषमाणाः पार्थानां वाचो धर्मार्थसंहिताः ।
धृतराष्ट्रमुखाः सर्वे ययू राजन्सभां शुभाम्

śuśrūṣamāṇāḥ pārthānāṃ vāco dharmārthasaṃhitāḥ |
dhṛtarāṣṭramukhāḥ sarve yayū rājansabhāṃ śubhām

सुधावदातां विस्तीर्णां कनकाजिरभूषिताम् ।
चन्द्रप्रभां सुरुचिरां सिक्तां चिन्दनवारिणा

sudhāvadātāṃ vistīrṇāṃ kanakājirabhūṣitām |
candraprabhāṃ surucirāṃ siktāṃ cindanavāriṇā

रुचिरैरासनैः स्तीर्णां काञ्चनैर्दारवैरपि ।
अश्मसारमयैर्दान्तैःक स्वास्तीर्णैः सोत्तरच्छदैः

rucirairāsanaiḥ stīrṇāṃ kāñcanairdāravairapi |
aśmasāramayairdāntaiḥka svāstīrṇaiḥ sottaracchadaiḥ

भीष्मो द्रोणः कृपः शल्यः कृतवर्मा जयद्रथः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः ।

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ śalyaḥ kṛtavarmā jayadrathaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca somadattaśca bāhlikaḥ |

विदुरश्च महाप्राज्ञो युयुत्सुश्च महारथः ।
सर्वे च सहिताः शूराः पार्थिवा भरतर्षभ ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां शुभाम्

viduraśca mahāprājño yuyutsuśca mahārathaḥ |
sarve ca sahitāḥ śūrāḥ pārthivā bharatarṣabha |
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya viviśustāṃ sabhāṃ śubhām

दुःशासनश्चित्रसेनः शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुर्मुखो दुःसहः कर्ण उलूकोऽथ विविंशतिः

duḥśāsanaścitrasenaḥ śakuniścāpi saubalaḥ |
durmukho duḥsahaḥ karṇa ulūko'tha viviṃśatiḥ

कुरुराजं पुरस्कृत्य दुर्योधनममर्षणम् ।
विविशुस्तां सभां राजन्सुराः शक्रसदो यथा

kururājaṃ puraskṛtya duryodhanamamarṣaṇam |
viviśustāṃ sabhāṃ rājansurāḥ śakrasado yathā

आविशद्भिस्तदा राजञ्शूरैः परिघबाहुभिः ।
शुशुभे सा सभा रजन्सिंहैरिव गिरेर्गुहा

āviśadbhistadā rājañśūraiḥ parighabāhubhiḥ |
śuśubhe sā sabhā rajansiṃhairiva girerguhā

ते प्रविश्य महेष्वासाः सभां सर्वे महौजसः ।
आसनानि विचित्राणि भेजिरे सूर्यवर्चसः

te praviśya maheṣvāsāḥ sabhāṃ sarve mahaujasaḥ |
āsanāni vicitrāṇi bhejire sūryavarcasaḥ

आसनस्थेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत ।
द्वाःस्थो निवेदयामास सूतपुत्रमुपस्थितम्

āsanastheṣu sarveṣu teṣu rājasu bhārata |
dvāḥstho nivedayāmāsa sūtaputramupasthitam

अयं सरथ आयाति योऽयासीत्पाण्डवान्प्रति ।
दूतो नस्तूर्णमायाति सैन्धवैः साधुवाहिभिः

ayaṃ saratha āyāti yo'yāsītpāṇḍavānprati |
dūto nastūrṇamāyāti saindhavaiḥ sādhuvāhibhiḥ

..पेयाय स तु क्षिप्रं रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
प्रविवेश सभां पूर्णां महीपालैर्महात्मभिः

..peyāya sa tu kṣipraṃ rathātpraskandya kuṇḍalī |
praviveśa sabhāṃ pūrṇāṃ mahīpālairmahātmabhiḥ

प्राप्तोऽस्मि पाण्डवान्गत्वा तं विजानीत कौरवाः ।
यथावयः कुरून्सर्वान्प्रतिनन्दन्ति पाण्डवाः

prāpto'smi pāṇḍavāngatvā taṃ vijānīta kauravāḥ |
yathāvayaḥ kurūnsarvānpratinandanti pāṇḍavāḥ

अभिवादयन्ति वृद्धांश्च वयस्यांश्च वयस्यवत् ।
पुनश्चाभ्यवदन्पार्थाः प्रतिपूज्य यथावयः

abhivādayanti vṛddhāṃśca vayasyāṃśca vayasyavat |
punaścābhyavadanpārthāḥ pratipūjya yathāvayaḥ

यथाहं धृतराष्ट्रेण शिष्टः पूर्वमितो गतः ।
अब्रवं पाण्डवान्गत्वा नात्र किञ्चन हापितम्

yathāhaṃ dhṛtarāṣṭreṇa śiṣṭaḥ pūrvamito gataḥ |
abravaṃ pāṇḍavāngatvā nātra kiñcana hāpitam

पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये
यदब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः ।
जनार्दनस्तात युधां प्रणेता
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा

pṛcchāmi tvāṃ sañjaya rājamadhye
yadabravīdvākyamadīnasatvaḥ |
janārdanastāta yudhāṃ praṇetā
durātmanāṃ jīvitacchinmahātmā

आगुल्फेभ्योऽभिसंवीतः प्रयतोऽहं कृताञ्जलिः ।
शुद्धान्तं प्राविशं राजन्नाख्यातो नरसिंहयोः

āgulphebhyo'bhisaṃvītaḥ prayato'haṃ kṛtāñjaliḥ |
śuddhāntaṃ prāviśaṃ rājannākhyāto narasiṃhayoḥ

न चाभिमन्युर्न यमौ तं देशमभिजग्मतुः ।
यत्र कृष्णौ च कृष्णा च सत्यभामा च भामिनी

na cābhimanyurna yamau taṃ deśamabhijagmatuḥ |
yatra kṛṣṇau ca kṛṣṇā ca satyabhāmā ca bhāminī

उभौ मध्वासवक्षीबौ वरचन्दनरूषितौ ।
स्त्रग्विणौ वरवस्त्राङ्गौ वराभरणभूषितौ

ubhau madhvāsavakṣībau varacandanarūṣitau |
stragviṇau varavastrāṅgau varābharaṇabhūṣitau

नैकरत्नविचित्रं च काञ्चनं च वरासनम् ।
नानास्तरणसंस्तीर्णं यत्रासाते नरर्षभौ

naikaratnavicitraṃ ca kāñcanaṃ ca varāsanam |
nānāstaraṇasaṃstīrṇaṃ yatrāsāte nararṣabhau

सत्याङ्कमुपधानं तु कृत्वा शेते जनार्दनः ।
अर्जुनाङ्कगतौ पादौ केशवस्योपलक्षये ।
अर्जुनस्य च कृष्णायाः शुभायाश्चाङ्कगावुभौ

satyāṅkamupadhānaṃ tu kṛtvā śete janārdanaḥ |
arjunāṅkagatau pādau keśavasyopalakṣaye |
arjunasya ca kṛṣṇāyāḥ śubhāyāścāṅkagāvubhau

काञ्चनं पादपीठं तु पार्थो वै प्रादिशन्मुदा ।
दासीभ्यामाहृतं मह्यं स्पृष्ट्वा भूमावुपाविशम्

kāñcanaṃ pādapīṭhaṃ tu pārtho vai prādiśanmudā |
dāsībhyāmāhṛtaṃ mahyaṃ spṛṣṭvā bhūmāvupāviśam

ऊर्ध्वरेखाङ्कितौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ ।
पादपीठादपहृतौ धारयेतां वरस्त्रियौ

ūrdhvarekhāṅkitau pādau pārthasya śubhalakṣaṇau |
pādapīṭhādapahṛtau dhārayetāṃ varastriyau

न नूनं कल्मषं किञ्चिन्मम कर्मसु विद्यते ।
स्त्रीरत्नाभ्यां समेतौ यन्मिथो मामभ्यभाषताम्

na nūnaṃ kalmaṣaṃ kiñcinmama karmasu vidyate |
strīratnābhyāṃ sametau yanmitho māmabhyabhāṣatām

विस्मयो मे महानासीदास्त्रं मे बहुसङ्गतम् ।
हृष्टानि चैव रोमाणि दृष्ट्वा तौ सहितावुभौ

vismayo me mahānāsīdāstraṃ me bahusaṅgatam |
hṛṣṭāni caiva romāṇi dṛṣṭvā tau sahitāvubhau

श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ नागाविव समुच्छ्रितौ ।
एकशय्यागतौ दृष्ट्वा भयं मे महदाविशत्

śyāmau bṛhantau taruṇau nāgāviva samucchritau |
ekaśayyāgatau dṛṣṭvā bhayaṃ me mahadāviśat

ततोऽभ्यचिन्तयं तत्र दृष्ट्वा तौ पुरुषर्षभौ ।
सङ्कल्पो धर्मराजस्य नानवाप्योऽस्ति कश्चन ।
निदेशगाविमौ यस्य नरनारायणावुभौ

tato'bhyacintayaṃ tatra dṛṣṭvā tau puruṣarṣabhau |
saṅkalpo dharmarājasya nānavāpyo'sti kaścana |
nideśagāvimau yasya naranārāyaṇāvubhau

सत्कृतश्चान्नपानाभ्यामाच्छन्नो लब्धसत्क्रियः ।
अञ्जलिं मूर्ध्नि सन्धाय सन्देशं चाभ्यचोदयम्

satkṛtaścānnapānābhyāmācchanno labdhasatkriyaḥ |
añjaliṃ mūrdhni sandhāya sandeśaṃ cābhyacodayam

धनुर्धरोचितेनाथ पाणिनैकं सलक्षणम् ।
पादमानाययत्पार्थः केशवस्य यशस्विनः

dhanurdharocitenātha pāṇinaikaṃ salakṣaṇam |
pādamānāyayatpārthaḥ keśavasya yaśasvinaḥ

इन्द्रकेतुरिवोत्थाय दिव्याभरणभूषितः ।
इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माऽभ्यभाषत

indraketurivotthāya divyābharaṇabhūṣitaḥ |
indravīryopamaḥ kṛṣṇaḥ saṃviṣṭo mā'bhyabhāṣata

स वाचं वदतां श्रेष्ठ आददे वचनक्षमाम् ।
दीपनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम्

sa vācaṃ vadatāṃ śreṣṭha ādade vacanakṣamām |
dīpanīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ mṛdupūrvāṃ sudāruṇām

बहिश्चरस्य प्राणस्य प्रियस्य प्रियकारिणः ।
मतिमान्मतिमास्थाय केशवः सन्दधे वचः

bahiścarasya prāṇasya priyasya priyakāriṇaḥ |
matimānmatimāsthāya keśavaḥ sandadhe vacaḥ

वचनं वचनज्ञस्य शिक्षाक्षरसमन्वितम् ।
मनःप्रह्लादनं श्रेष्ठं पश्चाद्धृदयतापनम्

vacanaṃ vacanajñasya śikṣākṣarasamanvitam |
manaḥprahlādanaṃ śreṣṭhaṃ paścāddhṛdayatāpanam

सञ्जयैतद्वचो ब्रूयाः प्राप्य क्षत्रियसंसदम् ।
श्रृण्वतः कुरुवृद्धस्य आचार्यस्य च धीमतः

sañjayaitadvaco brūyāḥ prāpya kṣatriyasaṃsadam |
śrṛṇvataḥ kuruvṛddhasya ācāryasya ca dhīmataḥ

अर्थांस्त्यजत पार्थेषु सुखमाप्नुत कामजम् ।
प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये

arthāṃstyajata pārtheṣu sukhamāpnuta kāmajam |
priyaṃ priyebhyaścarata rājā hi tvarate jaye

यजध्वं विविधैर्यज्ञैर्दक्षिणाश्च प्रयच्छत ।
पुत्रेर्दारैश्च मोदध्वमागतं वो महद्भयम्

yajadhvaṃ vividhairyajñairdakṣiṇāśca prayacchata |
putrerdāraiśca modadhvamāgataṃ vo mahadbhayam

ऋणं प्रवृद्धमिव मे हृदयान्नापसर्पति ।
गोविन्देति यदाक्रन्दत्कृष्णा मां दूरवासिनम्

ṛṇaṃ pravṛddhamiva me hṛdayānnāpasarpati |
govindeti yadākrandatkṛṣṇā māṃ dūravāsinam

तेजोमयं दुराधर्पं बिभ्रता गाण्डिवं धनुः ।
मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः प्रत्युपस्थितम्

tejomayaṃ durādharpaṃ bibhratā gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
maddvitīyena pārthena vairaṃ vaḥ pratyupasthitam

कृष्णस्यैतद्वचः श्रुत्वा महन्मे भयमाविशत् ।
तव पुत्रस्य लोभं च वर्धमानं प्रपश्यतः

kṛṣṇasyaitadvacaḥ śrutvā mahanme bhayamāviśat |
tava putrasya lobhaṃ ca vardhamānaṃ prapaśyataḥ

सोमेन्द्रसदृशौ वीरौ तौ मन्दो नावबुध्यते ।
भीष्मद्रोणाश्रयाच्चैव कर्णस्य च विकत्थनात्

somendrasadṛśau vīrau tau mando nāvabudhyate |
bhīṣmadroṇāśrayāccaiva karṇasya ca vikatthanāt