Udyoga Parva

Chapter 13: Indra is cleansed, and Shachi seeks him

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि त्रयोदशोऽध्यायः ॥

27 verses · 13 of 196

What happens in this chapter

Indra is cleansed, and Shachi seeks him

Nahusha tells Shachi he is now Indra of the three worlds and asks her to take him as husband. Trembling like a plantain in the wind, she asks for time: no one knows where Shakra has gone, and if he cannot be found she will come. She returns to Brihaspati's house. The devas tell Bhagwan Vishnu that Indra is overwhelmed by brahmahatya, and Vishnu says an ashvamedha offered to him will purify Indra. The sacrifice is held; Indra divides the sin among trees, rivers, mountains, the earth and women, and is freed. Yet seeing Nahusha unshakable, he vanishes again. Shachi weeps, then on a night in uttarayana worships the goddess of Night and invokes Upashruti by the power of her truth.

शल्य उवाच

13.1

अथ तामब्रवीद्दृष्ट्वा नहुषो देवराट् तदा ।
त्रयाणामपि लोकानामहमिन्द्रः शुचिस्मिते

atha tāmabravīddṛṣṭvā nahuṣo devarāṭ tadā |
trayāṇāmapi lokānāmahamindraḥ śucismite

13.2

भजस्व मां वरारोहे पतित्वे वरवर्णिनि ।
एवमुक्ता तु सा देवी नहुषेण पतिव्रता

bhajasva māṃ varārohe patitve varavarṇini |
evamuktā tu sā devī nahuṣeṇa pativratā

13.3

प्रावेपत भयोद्विग्ना प्रवाते कदली यथा ।
प्रणम्य सा हि ब्रह्माणं शिरसा तु कृताञ्जलिः

prāvepata bhayodvignā pravāte kadalī yathā |
praṇamya sā hi brahmāṇaṃ śirasā tu kṛtāñjaliḥ

13.4

देवराजमथोवाच नहुषं घोरदर्शनम् ।
कालमिच्छाम्यहं लब्धुं त्वत्तः कंचित्सुरेश्वर

devarājamathovāca nahuṣaṃ ghoradarśanam |
kālamicchāmyahaṃ labdhuṃ tvattaḥ kaṃcitsureśvara

13.5

न हि विज्ञायते शक्रः किं वा प्राप्तः क्व वा गतः ।
तत्त्वमेतत्तु विज्ञाय यदि न ज्ञायते प्रभो

na hi vijñāyate śakraḥ kiṃ vā prāptaḥ kva vā gataḥ |
tattvametattu vijñāya yadi na jñāyate prabho

13.6

ततोऽहं त्वामुपस्थास्ये सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।
एवमुक्तः स इन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत्

tato'haṃ tvāmupasthāsye satyametadbravīmi te |
evamuktaḥ sa indrāṇyā nahuṣaḥ prītimānabhūt

नहुष उवाच

13.7

एवं भवतु सुश्रोणि यथा मामिह भाषसे ।
ज्ञात्वा चागमनं कार्यं सत्यमेतदनुस्मरेः

evaṃ bhavatu suśroṇi yathā māmiha bhāṣase |
jñātvā cāgamanaṃ kāryaṃ satyametadanusmareḥ

13.8

नहुषेण विसृष्टा च निश्चक्राम ततः शुभा ।
बृहस्पतिनिकेतं च सा जगाम यशस्विनी

nahuṣeṇa visṛṣṭā ca niścakrāma tataḥ śubhā |
bṛhaspatiniketaṃ ca sā jagāma yaśasvinī

13.9

तस्याः संश्रुत्य च वचो देवाश्चाग्निपुरोगमाः ।
चिन्तयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं राजसत्तम

tasyāḥ saṃśrutya ca vaco devāścāgnipurogamāḥ |
cintayāmāsurekāgrāḥ śakrārthaṃ rājasattama

13.10

देवदेवेन शङ्गम्य विष्णुना प्रभविष्णुना ।
ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः

devadevena śaṅgamya viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
ūcuścainaṃ samudvignā vākyaṃ vākyaviśāradāḥ

13.11

ब्रह्मवध्याभिभूतो वै शक्रः सुरगणेश्वरः ।
गतिश्च नस्त्वं देवेश पूर्वजो जगतः प्रभुः

brahmavadhyābhibhūto vai śakraḥ suragaṇeśvaraḥ |
gatiśca nastvaṃ deveśa pūrvajo jagataḥ prabhuḥ

13.12

रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान् ।
त्वद्वीर्यनिहते वृत्रे वासवो ब्रह्महत्यया

rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvamupajagmivān |
tvadvīryanihate vṛtre vāsavo brahmahatyayā

13.13

वृतः सुरगणश्रेष्ठ मोक्षं तस्य विनिर्दिश ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत्

vṛtaḥ suragaṇaśreṣṭha mokṣaṃ tasya vinirdiśa |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā devānāṃ viṣṇurabravīt

13.14

मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम् ।
पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः

māmeva yajatāṃ śakraḥ pāvayiṣyāmi vajriṇam |
puṇyena hayamedhena māmiṣṭvā pākaśāsanaḥ

13.15

पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः ।
स्वकर्मभिश्च नहुषो नाशं यास्यति दुर्मतिः

punareṣyati devānāmindratvamakutobhayaḥ |
svakarmabhiśca nahuṣo nāśaṃ yāsyati durmatiḥ

13.16

किंचित्कालमिदं देवा मर्षयध्वमतन्द्रिताः ।
श्रुत्वा विष्णोः शुभां सत्यां वाणीं ताममृतोपमाम् ।

kiṃcitkālamidaṃ devā marṣayadhvamatandritāḥ |
śrutvā viṣṇoḥ śubhāṃ satyāṃ vāṇīṃ tāmamṛtopamām |

13.17

ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः ।
यत्र शक्रो भयोद्विग्नस्तं देशमुपचक्रमुः

tataḥ sarve suragaṇāḥ sopādhyāyāḥ saharṣibhiḥ |
yatra śakro bhayodvignastaṃ deśamupacakramuḥ

13.18

तत्राश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः ।
ववृते पावनार्थं वै ब्रह्महत्यापहो नृप

tatrāśvamedhaḥ sumahānmahendrasya mahātmanaḥ |
vavṛte pāvanārthaṃ vai brahmahatyāpaho nṛpa

13.19

विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च ।
पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैव युधिष्ठिर

vibhajya brahmahatyāṃ tu vṛkṣeṣu ca nadīṣu ca |
parvateṣu pṛthivyāṃ ca strīṣu caiva yudhiṣṭhira

13.20

संविभज्य च भूतेषु विसृज्य च सुरेश्वरः ।
विज्वरो धूतपाप्मा च वासवोऽभवदात्मवान्

saṃvibhajya ca bhūteṣu visṛjya ca sureśvaraḥ |
vijvaro dhūtapāpmā ca vāsavo'bhavadātmavān

13.21

अकम्प्यं नहुषं स्थानाद्दृष्ट्वा बलनिषूदनः ।
तेजोघ्नं सर्वभूतानां वरदानाच्च दुःसहम्

akampyaṃ nahuṣaṃ sthānāddṛṣṭvā balaniṣūdanaḥ |
tejoghnaṃ sarvabhūtānāṃ varadānācca duḥsaham

13.22

ततः शचीपतिर्देवः पुनरेव व्यनश्यत ।
अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाङ्क्षी चचार ह

tataḥ śacīpatirdevaḥ punareva vyanaśyata |
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ kālākāṅkṣī cacāra ha

13.23

प्रनष्टे तु ततः शक्रे शची शोकसमन्विता ।
हा शक्रेति तदा देवी विललाप सुदुःखिता

pranaṣṭe tu tataḥ śakre śacī śokasamanvitā |
hā śakreti tadā devī vilalāpa suduḥkhitā

13.24

यदि दत्तं यदि हुतं गुरवस्तोषिता यदि ।
एकभर्तृत्वमेवास्तु सत्यं यद्यस्ति वा मयि

yadi dattaṃ yadi hutaṃ guravastoṣitā yadi |
ekabhartṛtvamevāstu satyaṃ yadyasti vā mayi

13.25

पुण्यां चेमामहं दिव्यां प्रवृत्तामुत्तरायणे ।
देवीं रात्रिं नमस्यामि सिध्यतां मे मनोरथः

puṇyāṃ cemāmahaṃ divyāṃ pravṛttāmuttarāyaṇe |
devīṃ rātriṃ namasyāmi sidhyatāṃ me manorathaḥ

13.26

प्रयता च निशां देवीमुपातिष्ठत तत्र सा ।
पतिव्रतात्वात्सत्येन सोपश्रुतिमथाकरोत्

prayatā ca niśāṃ devīmupātiṣṭhata tatra sā |
pativratātvātsatyena sopaśrutimathākarot

13.27

यत्रास्ते देवराजोऽसौ तं देशं दर्शयस्व मे ।
इत्याहोपश्रुतिं देवीं सत्यं सत्येन दृश्यताम्

yatrāste devarājo'sau taṃ deśaṃ darśayasva me |
ityāhopaśrutiṃ devīṃ satyaṃ satyena dṛśyatām

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)