Chapter 12: Brihaspati refuses to give up Shachi

क्रुद्धं तु नहुषं दृष्ट्वा देवा ऋषिपुरोगमाः ।
अब्रुवन्देवराजानं नहुषं घोरदर्शनम्

kruddhaṃ tu nahuṣaṃ dṛṣṭvā devā ṛṣipurogamāḥ |
abruvandevarājānaṃ nahuṣaṃ ghoradarśanam

देवराज जहि क्रोधं त्वयि क्रुद्धे जगद्विभो ।
त्रस्तं सासुरगन्धर्वं सकिंनरमहोरगम्

devarāja jahi krodhaṃ tvayi kruddhe jagadvibho |
trastaṃ sāsuragandharvaṃ sakiṃnaramahoragam

जहि क्रोधमिमं साधो न कुप्यन्ति भवद्विधाः ।
परस्य पत्नी सा देवी प्रसीदस्व सुरेश्वर

jahi krodhamimaṃ sādho na kupyanti bhavadvidhāḥ |
parasya patnī sā devī prasīdasva sureśvara

निवर्तय मनः पापात्परदाराभिमर्शनात् ।
देवराजोऽसि भद्रं ते प्रजा धर्मेण पालय

nivartaya manaḥ pāpātparadārābhimarśanāt |
devarājo'si bhadraṃ te prajā dharmeṇa pālaya

एवमुक्तो न जग्राह तद्वचः काममोहितः ।
अथ देवानुवाचेदमिन्द्रं प्रति सुराधिपः

evamukto na jagrāha tadvacaḥ kāmamohitaḥ |
atha devānuvācedamindraṃ prati surādhipaḥ

अहल्या धर्षिता पूर्वमृषिपत्नी यशस्विनी ।
जीवतो भर्तुरिन्द्रेण स वः किं न निवारितः

ahalyā dharṣitā pūrvamṛṣipatnī yaśasvinī |
jīvato bharturindreṇa sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ

बहूनि च नृशंसानि कृतानीन्द्रेण वै पुरा ।
वैधर्म्याण्युपधाश्चैव स वः किं न निवारितः

bahūni ca nṛśaṃsāni kṛtānīndreṇa vai purā |
vaidharmyāṇyupadhāścaiva sa vaḥ kiṃ na nivāritaḥ

उपतिष्ठतु देवी मामेतदस्या हितं परम् ।
युष्माकं च सदा देवाः शिवमेवं भविष्यति

upatiṣṭhatu devī māmetadasyā hitaṃ param |
yuṣmākaṃ ca sadā devāḥ śivamevaṃ bhaviṣyati

इन्द्राणीमानयिष्यामो यथेच्छसि दिवस्पते ।
जहि क्रोधमिमं वीर प्रीतो भव सुरेश्वर

indrāṇīmānayiṣyāmo yathecchasi divaspate |
jahi krodhamimaṃ vīra prīto bhava sureśvara

इत्युक्त्वा तं तदा देवा ऋषिभिः सह भारत ।
तग्मुर्बृहस्पतिं वक्तुमिन्द्राणीं चाशुभं वचः

ityuktvā taṃ tadā devā ṛṣibhiḥ saha bhārata |
tagmurbṛhaspatiṃ vaktumindrāṇīṃ cāśubhaṃ vacaḥ

जानीमः शरणं प्राप्तामिन्द्राणीं तव वेश्मनि ।
दत्ताभयां च विप्रेन्द्र त्वया देवर्षिसत्तम

jānīmaḥ śaraṇaṃ prāptāmindrāṇīṃ tava veśmani |
dattābhayāṃ ca viprendra tvayā devarṣisattama

ते त्वां देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च महाद्युते ।
प्रसादयन्ति चेन्द्राणी नहुषाय प्रदीयताम्

te tvāṃ devāḥ sagandharvā ṛṣayaśca mahādyute |
prasādayanti cendrāṇī nahuṣāya pradīyatām

इन्द्राद्विशिष्टो नहुषो देवराजो महाद्युतिः ।
वृणोत्विमं वरारोहा भर्तृत्वे वरवर्णिनी

indrādviśiṣṭo nahuṣo devarājo mahādyutiḥ |
vṛṇotvimaṃ varārohā bhartṛtve varavarṇinī

एवमुक्ते तु सा देवी बाष्पमुत्सृज्य सस्वनम् ।
उवाच रुदती दीना बृहस्पतिमिदं वचः

evamukte tu sā devī bāṣpamutsṛjya sasvanam |
uvāca rudatī dīnā bṛhaspatimidaṃ vacaḥ

नाहमिच्छामि नहुषं पतिं देवर्षिसत्तम ।
शरणागतास्मि ते ब्रहंस्त्रायस्व महतो भयात्

nāhamicchāmi nahuṣaṃ patiṃ devarṣisattama |
śaraṇāgatāsmi te brahaṃstrāyasva mahato bhayāt

शरणागतं न त्यजेयमिन्द्राणि मम निश्चयः ।
धर्मज्ञां सत्यशीलां च न त्यजेयमनिन्दिते

śaraṇāgataṃ na tyajeyamindrāṇi mama niścayaḥ |
dharmajñāṃ satyaśīlāṃ ca na tyajeyamanindite

नाकार्यं कर्तुमिच्छामि ब्राह्मणः सन्विशेषतः ।
श्रुतधर्मा सत्यशीलो जानन्धर्मानुशासनम्

nākāryaṃ kartumicchāmi brāhmaṇaḥ sanviśeṣataḥ |
śrutadharmā satyaśīlo jānandharmānuśāsanam

नाहमेतत्करिष्यामि गच्छध्वं वै सुरोत्तमाः ।
अस्मिंश्चार्थे पुरा गीतं ब्रह्मणा श्रूयतामिदम्

nāhametatkariṣyāmi gacchadhvaṃ vai surottamāḥ |
asmiṃścārthe purā gītaṃ brahmaṇā śrūyatāmidam

न तस्य बीजं रोहति रोहकाले
न तस्य वर्षं वर्षति वर्षकाले ।
भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे
न स त्रातारं लभते त्राणमिच्छन्

na tasya bījaṃ rohati rohakāle
na tasya varṣaṃ varṣati varṣakāle |
bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave
na sa trātāraṃ labhate trāṇamicchan

मोघमन्नं विन्दति चाप्यचेताः
स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति नष्टचेष्टः ।
भीतं प्रपन्नं प्रददाति यो वै
न तस्य हव्यं प्रतिगृह्णन्ति देवाः

moghamannaṃ vindati cāpyacetāḥ
svargāllokāddhaśyati naṣṭaceṣṭaḥ |
bhītaṃ prapannaṃ pradadāti yo vai
na tasya havyaṃ pratigṛhṇanti devāḥ

प्रमीयते चास्य प्रजा ह्यकाले
सदा विवासं पितरोऽस्य कुर्वते ।
भीतं प्रपन्नं प्रददाति शत्रवे
सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम्

pramīyate cāsya prajā hyakāle
sadā vivāsaṃ pitaro'sya kurvate |
bhītaṃ prapannaṃ pradadāti śatrave
sendrā devāḥ praharantyasya vajram

एतदेवं विजानन्वै न दास्यामि शचीमिमाम् ।
इन्द्राणीं विश्रुतां लोके शक्रस्य महिषीं प्रियां

etadevaṃ vijānanvai na dāsyāmi śacīmimām |
indrāṇīṃ viśrutāṃ loke śakrasya mahiṣīṃ priyāṃ

अस्या हितं भवेद्यच्च मम चापि हितं भवेत् ।
क्रियतां तत्सुरश्रेष्ठा नहि दास्याम्यहं शचीम्

asyā hitaṃ bhavedyacca mama cāpi hitaṃ bhavet |
kriyatāṃ tatsuraśreṣṭhā nahi dāsyāmyahaṃ śacīm

अथ देवाः सगन्धर्वा गुरुमाहुरिदं वचः ।
कथं सुनीतं नु भवेन्मन्त्रयस्व बृहस्पते

atha devāḥ sagandharvā gurumāhuridaṃ vacaḥ |
kathaṃ sunītaṃ nu bhavenmantrayasva bṛhaspate

नहुषं याचतां देवी किंचित्कालान्तरं शुभा ।
इन्द्राणि हितमेतद्धि तथाऽस्माकं भविष्यति

nahuṣaṃ yācatāṃ devī kiṃcitkālāntaraṃ śubhā |
indrāṇi hitametaddhi tathā'smākaṃ bhaviṣyati

बहुविघ्नः सुराः कालः कालः कालं नयिष्यति ।
गर्वितो बलवांश्चापि नहुषो वरसंश्रयात्

bahuvighnaḥ surāḥ kālaḥ kālaḥ kālaṃ nayiṣyati |
garvito balavāṃścāpi nahuṣo varasaṃśrayāt

ततस्तेन तथोक्ते तु प्रीता देवास्तथाब्रुवन् ।
ब्रह्मन्साध्विदमुक्तं ते हितं सर्वं दिवौकसाम्

tatastena tathokte tu prītā devāstathābruvan |
brahmansādhvidamuktaṃ te hitaṃ sarvaṃ divaukasām

एवमेतद्द्विजश्रेष्ठ देवी चेयं प्रसाद्यताम् ।
ततः समस्ता इन्द्राणीं देवाश्चाग्निपुरोगमाः

evametaddvijaśreṣṭha devī ceyaṃ prasādyatām |
tataḥ samastā indrāṇīṃ devāścāgnipurogamāḥ

ऊचुर्वचनमव्यग्रा लोकानां हितकाम्यया ।
(देवा ऊचुः)
त्वया जगदिदं सर्वं धृतं स्थावरजङ्गमम् ।
एकपत्न्यसि सत्या च गच्छस्व नहुषं प्रति

ūcurvacanamavyagrā lokānāṃ hitakāmyayā |
(devā ūcuḥ)
tvayā jagadidaṃ sarvaṃ dhṛtaṃ sthāvarajaṅgamam |
ekapatnyasi satyā ca gacchasva nahuṣaṃ prati

क्षिप्रं त्वामभिकामश्च विनशिष्यति पापकृत् ।
नहुषो देवि शक्रश्च सुरैश्वर्यमवाप्स्यति

kṣipraṃ tvāmabhikāmaśca vinaśiṣyati pāpakṛt |
nahuṣo devi śakraśca suraiśvaryamavāpsyati

एवं विनिश्चयं कृत्वा इन्द्राणी कार्यसिद्धये ।
अभ्यगच्छत सव्रीडा नहुषं घोरदर्शनम्

evaṃ viniścayaṃ kṛtvā indrāṇī kāryasiddhaye |
abhyagacchata savrīḍā nahuṣaṃ ghoradarśanam

दृष्ट्वा तां नहुषश्चापि वयोरूपसमन्विताम् ।
समहृष्यत दुष्टात्मा कामोपहतचेतनः

dṛṣṭvā tāṃ nahuṣaścāpi vayorūpasamanvitām |
samahṛṣyata duṣṭātmā kāmopahatacetanaḥ