Chapter 48: Shri Krishna tells the deeds of Parashurama

शृणु कौन्तेय रामस्य प्रभावो यो मया श्रुतः ।
महर्षीणां कथयतां कारणं तस्य जन्म च

śṛṇu kaunteya rāmasya prabhāvo yo mayā śrutaḥ |
maharṣīṇāṃ kathayatāṃ kāraṇaṃ tasya janma ca

यथा च जामदग्न्येन कोटिशः क्षत्रिया हताः ।
उद्भूता राजवंशेषु ये भूयो भारते हताः

yathā ca jāmadagnyena koṭiśaḥ kṣatriyā hatāḥ |
udbhūtā rājavaṃśeṣu ye bhūyo bhārate hatāḥ

जह्नोरजस्तु तनयो बलाकाश्चस्तु तत्सुतः ।
कुशिको नाम धर्मज्ञस्तस्य पुत्रो महीपते

jahnorajastu tanayo balākāścastu tatsutaḥ |
kuśiko nāma dharmajñastasya putro mahīpate

अग्र्यं तपः समातिष्ठत्सहस्राक्षसमो भुवि ।
पुत्रं लभेयमजितं त्रिलोकेश्वरमित्युत

agryaṃ tapaḥ samātiṣṭhatsahasrākṣasamo bhuvi |
putraṃ labheyamajitaṃ trilokeśvaramityuta

तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरंदरः ।
समर्थं पुत्रजनने स्वयमेवैत्य भारत

tamugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |
samarthaṃ putrajanane svayamevaitya bhārata

पुत्रत्वमगमद्राजंस्तस्य लोकेश्वरेश्वरः ।
गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः

putratvamagamadrājaṃstasya lokeśvareśvaraḥ |
gādhirnāmābhavatputraḥ kauśikaḥ pākaśāsanaḥ

तस्य कन्याऽभवद्राजन्नाम्ना सत्यवती प्रभो ।
तां गाधिर्भृगुपुत्राय ऋचीकाय ददौ प्रभुः

tasya kanyā'bhavadrājannāmnā satyavatī prabho |
tāṃ gādhirbhṛguputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ

ततस्तया हि कौन्तेय भार्गवः कुरुनदनः ।
पुत्रार्थं श्रपयामास चरुं गाधेस्तथैव च

tatastayā hi kaunteya bhārgavaḥ kurunadanaḥ |
putrārthaṃ śrapayāmāsa caruṃ gādhestathaiva ca

आहूय चाह तां भार्यामृचीको भार्गवस्तदा ।
उपयोज्यश्चरुरयं त्वया मात्राऽप्ययं तव

āhūya cāha tāṃ bhāryāmṛcīko bhārgavastadā |
upayojyaścarurayaṃ tvayā mātrā'pyayaṃ tava

तस्या जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान्क्षत्रियर्षभः ।
अजय्यः क्षत्रियैर्लोके क्षत्रियर्षभसूदनः

tasyā janiṣyate putro dīptimānkṣatriyarṣabhaḥ |
ajayyaḥ kṣatriyairloke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ

तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं शमात्मकम् ।
तपोन्वितं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति

tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ śamātmakam |
taponvitaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carureṣa vidhāsyati

इत्येवमुक्त्वा तां भार्यां सर्चीको भृगुनन्दनः ।
तपस्यभिरतः श्रीमाञ्जगामारण्यमेव हि

ityevamuktvā tāṃ bhāryāṃ sarcīko bhṛgunandanaḥ |
tapasyabhirataḥ śrīmāñjagāmāraṇyameva hi

एतस्मिन्नेव काले तु तीर्थयात्रापरो नृपः ।
गाधिः सदारः संप्राप्त ऋचीकस्याश्रमं प्रति

etasminneva kāle tu tīrthayātrāparo nṛpaḥ |
gādhiḥ sadāraḥ saṃprāpta ṛcīkasyāśramaṃ prati

चरुद्वयं गृहीत्वा तु राजन्सत्यवती तदा ।
भर्त्रा दत्तं प्रसन्नेन मात्रे हृष्टा न्यवेदयत्

carudvayaṃ gṛhītvā tu rājansatyavatī tadā |
bhartrā dattaṃ prasannena mātre hṛṣṭā nyavedayat

माता तु तस्याः कौन्तेय दुहित्रे स्वं चरुं ददौ ।
तस्याश्ररुमथाज्ञातमात्मसंस्थं चकार ह

mātā tu tasyāḥ kaunteya duhitre svaṃ caruṃ dadau |
tasyāśrarumathājñātamātmasaṃsthaṃ cakāra ha

अथ सत्यवती गर्भं क्षत्रियान्तकरं तदा ।
धारयामास दीप्तेन वपुषा घोरदर्शनम्

atha satyavatī garbhaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā |
dhārayāmāsa dīptena vapuṣā ghoradarśanam

तामृचीकस्तदा दृष्ट्वा ध्यानयोगेन भारत ।
अब्रवीद्भृगुशार्दूलः स्वां भार्यां देवरूपिणीम्

tāmṛcīkastadā dṛṣṭvā dhyānayogena bhārata |
abravīdbhṛguśārdūlaḥ svāṃ bhāryāṃ devarūpiṇīm

मात्राऽसि व्यंसिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना ।
तस्माज्जनिष्यते पुत्रः क्रूरकर्माऽत्यमर्षणः ।
जनयिष्यति माता ते ब्रह्मभूतं तपोधनम्

mātrā'si vyaṃsitā bhadre caruvyatyāsahetunā |
tasmājjaniṣyate putraḥ krūrakarmā'tyamarṣaṇaḥ |
janayiṣyati mātā te brahmabhūtaṃ tapodhanam

विश्वं हि ब्रह्म सुमहच्चरौ तव समाहितम् ।
क्षत्रवीर्यं च सकलं तव मात्रे समर्पितम्

viśvaṃ hi brahma sumahaccarau tava samāhitam |
kṣatravīryaṃ ca sakalaṃ tava mātre samarpitam

विपर्ययेण ते भद्रे नैतदेवं भविष्यति ।
मातुस्ते ब्राह्मणो भूयात्तव च क्षत्रियः सुतः

viparyayeṇa te bhadre naitadevaṃ bhaviṣyati |
mātuste brāhmaṇo bhūyāttava ca kṣatriyaḥ sutaḥ

सैवमुक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा ।
पपात शिरसा तस्मै वेपन्ती चाब्रवीदिदम्

saivamuktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā |
papāta śirasā tasmai vepantī cābravīdidam

नार्होऽसि भगवन्नद्य वक्तुमेवंविधं वचः ।
ब्राह्मणापशदं पुत्रं प्राप्स्यसीति हि मां प्रभो

nārho'si bhagavannadya vaktumevaṃvidhaṃ vacaḥ |
brāhmaṇāpaśadaṃ putraṃ prāpsyasīti hi māṃ prabho

नैष संकल्पितः कामो मया भद्रे तथा त्वयि ।
उग्रकर्मा भवेत्पुत्रश्चरुव्यत्यासहेतुना

naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathā tvayi |
ugrakarmā bhavetputraścaruvyatyāsahetunā

इच्छँल्लोकानपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम् ।
शमात्मकमृजुं पुत्रं दातुमर्हसि मे प्रभो

iccham̐llokānapi mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam |
śamātmakamṛjuṃ putraṃ dātumarhasi me prabho

नोक्तपूर्वं मया भद्रे स्वैरेष्वप्यनृतं वचः ।
किमुताग्निं समाधाय मन्त्रवच्चरुसाधने

noktapūrvaṃ mayā bhadre svaireṣvapyanṛtaṃ vacaḥ |
kimutāgniṃ samādhāya mantravaccarusādhane

[दृष्टमेतत्पुरा भद्रे ज्ञातं च तपसा मया ।
ब्रह्मभूतं हि सकलं पितुस्तव कुलं भवेत् ॥]

[dṛṣṭametatpurā bhadre jñātaṃ ca tapasā mayā |
brahmabhūtaṃ hi sakalaṃ pitustava kulaṃ bhavet ||]

काममेवं भवेत्पौत्रो मामैवं तनयः प्रभो ।
शमात्मकमृजुं पुत्रं लभेयं जपतां वर

kāmamevaṃ bhavetpautro māmaivaṃ tanayaḥ prabho |
śamātmakamṛjuṃ putraṃ labheyaṃ japatāṃ vara

पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे च वरवर्णिनि ।
यथा त्वयोक्तं वचनं तथा भद्रे भविष्यति

putre nāsti viśeṣo me pautre ca varavarṇini |
yathā tvayoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati

ततः सत्यवती पुत्रं जनयामास भार्गवम् ।
तपस्यभिरतं शान्तं जमदग्निं यतव्रतम्

tataḥ satyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam |
tapasyabhirataṃ śāntaṃ jamadagniṃ yatavratam

विश्वामित्रं च दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः ।
प्राप ब्रह्मर्षिसमितं विश्वेन ब्रह्मणा युतम्

viśvāmitraṃ ca dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ |
prāpa brahmarṣisamitaṃ viśvena brahmaṇā yutam

ऋचीको जनयामास जमदग्निं तपोनिधिम् ।
सोऽपि पुत्रं ह्यजनयज्जमदग्निः सुदारुणम्

ṛcīko janayāmāsa jamadagniṃ taponidhim |
so'pi putraṃ hyajanayajjamadagniḥ sudāruṇam

सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम् ।
रामं क्षत्रियहन्तारं प्रदीप्तमिव पावकम्

sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam |
rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptamiva pāvakam

[तेषयित्वा महादेवं पर्वते गन्धमादने ।
अस्त्राणि वरयामास परशुं चातितेजसम्

[teṣayitvā mahādevaṃ parvate gandhamādane |
astrāṇi varayāmāsa paraśuṃ cātitejasam

स तेनाकुण्ठधारेण ज्वलितानलवर्चसा ।
कुठारेणाप्रमेयेण लोकेष्वप्रतिमोऽभवत् ॥]

sa tenākuṇṭhadhāreṇa jvalitānalavarcasā |
kuṭhāreṇāprameyeṇa lokeṣvapratimo'bhavat ||]

एतस्मिन्नेव काले तु कृतवीर्यात्मजो बली ।
अर्जुनो नाम तेजस्वी क्षत्रियो हैहयाधिपः

etasminneva kāle tu kṛtavīryātmajo balī |
arjuno nāma tejasvī kṣatriyo haihayādhipaḥ

दत्तात्रेयप्रसादेन राजा बाहुसहस्रवान् ।
चक्रवर्ती महातेजा विप्राणामाश्वमेधिके

dattātreyaprasādena rājā bāhusahasravān |
cakravartī mahātejā viprāṇāmāśvamedhike

ददौ स पृथिवीं सर्वां सप्तद्वीपां सपर्वताम् ।
सबाह्वस्त्रबलेनाजौ जित्वा परमधर्मवित्

dadau sa pṛthivīṃ sarvāṃ saptadvīpāṃ saparvatām |
sabāhvastrabalenājau jitvā paramadharmavit

तृषितेन च कौन्तेय भिक्षितश्चित्रभानुना ।
सहस्त्रबाहुर्विक्रान्तः प्रादाद्भिक्षामथाग्नये

tṛṣitena ca kaunteya bhikṣitaścitrabhānunā |
sahastrabāhurvikrāntaḥ prādādbhikṣāmathāgnaye

ग्रामान्पुराणि राष्ट्राणि घोषांश्चैव तु वीर्यवान् ।
जज्वाल तस्य वाणेद्धचित्रभानुर्दिधक्षया

grāmānpurāṇi rāṣṭrāṇi ghoṣāṃścaiva tu vīryavān |
jajvāla tasya vāṇeddhacitrabhānurdidhakṣayā

स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रभावेण महौजसः ।
ददाह कार्तवीर्यस्य शैलानपि धरामपि

sa tasya puruṣendrasya prabhāveṇa mahaujasaḥ |
dadāha kārtavīryasya śailānapi dharāmapi

स शून्यमाश्रमारण्यमापवस्य महात्मनः ।
ददाह पवनेनेद्धश्चित्रभानुः सहैहयः

sa śūnyamāśramāraṇyamāpavasya mahātmanaḥ |
dadāha pavaneneddhaścitrabhānuḥ sahaihayaḥ

आपवस्तं ततो रोषाच्छशापार्जुनमच्युत ।
दग्धे श्रमे महाबाहो कार्तवीर्येण वीर्यवान्

āpavastaṃ tato roṣācchaśāpārjunamacyuta |
dagdhe śrame mahābāho kārtavīryeṇa vīryavān

त्वया न वर्जितं यस्मान्ममेदं हि महद्वनम् ।
दग्धं तस्माद्रणे रामो बाहूंस्ते च्छेत्स्यतेऽर्जुन

tvayā na varjitaṃ yasmānmamedaṃ hi mahadvanam |
dagdhaṃ tasmādraṇe rāmo bāhūṃste cchetsyate'rjuna

अर्जुनस्तु महातेजा बली नित्यं शमात्मकः ।
ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दाता शूरश्च भारत ।
नाचिन्तयत्तदा शापं तेन दत्तं महात्मना

arjunastu mahātejā balī nityaṃ śamātmakaḥ |
brahmaṇyaśca śaraṇyaśca dātā śūraśca bhārata |
nācintayattadā śāpaṃ tena dattaṃ mahātmanā

तस्य पुत्राः सुबलिनः शापेनासन्पितुर्वधे ।
निमित्तमवलिप्ता वै नृशंसाश्चैव नित्यदा

tasya putrāḥ subalinaḥ śāpenāsanpiturvadhe |
nimittamavaliptā vai nṛśaṃsāścaiva nityadā

जमदग्नेस्तु धेन्वास्ते वत्समानिन्युरच्युत ।
अज्ञातं कार्तवीर्यस्य हैहयेन्द्रस्य धीमतः

jamadagnestu dhenvāste vatsamāninyuracyuta |
ajñātaṃ kārtavīryasya haihayendrasya dhīmataḥ

तन्निमित्तमभूद्युद्धं जामदग्नेर्महात्मनः ।
ततोऽर्जुनस्य बाहून्स चिच्छेद रुषितोऽनघ

tannimittamabhūdyuddhaṃ jāmadagnermahātmanaḥ |
tato'rjunasya bāhūnsa ciccheda ruṣito'nagha

तं भ्रमन्तं ततो वत्सं जामदग्न्यः स्वमाश्रमम् ।
प्रत्यानयत राजेन्द्र तेषामन्तः पुरात्प्रभुः

taṃ bhramantaṃ tato vatsaṃ jāmadagnyaḥ svamāśramam |
pratyānayata rājendra teṣāmantaḥ purātprabhuḥ

अर्जुनस्य सुतास्ते तु संभूयाबुद्धयस्तदा ।
गत्वाऽऽश्रममसंबुद्धा जमदग्नेर्महात्मनः ।
अपातयन्त भल्लाग्रैः शिरः कायान्नराधिप

arjunasya sutāste tu saṃbhūyābuddhayastadā |
gatvā''śramamasaṃbuddhā jamadagnermahātmanaḥ |
apātayanta bhallāgraiḥ śiraḥ kāyānnarādhipa

समित्कुशार्थं रामस्य निर्यातस्य यशस्विनः ।
प्रत्यक्षं राममातुश्च तथैवाश्रमवासिनाम्

samitkuśārthaṃ rāmasya niryātasya yaśasvinaḥ |
pratyakṣaṃ rāmamātuśca tathaivāśramavāsinām

श्रुत्वा रामस्तमर्थं च क्रुद्धः कालानलोपमः ।
धनुर्वेदेऽद्वितीयो हि दिव्यास्त्रैः समलंकृतः

śrutvā rāmastamarthaṃ ca kruddhaḥ kālānalopamaḥ |
dhanurvede'dvitīyo hi divyāstraiḥ samalaṃkṛtaḥ

चन्द्रबिम्बार्धसंकाशं परशुं गृह्य भार्गवः ।
ततः पितृवधामर्षाद्रामः परममन्युमान् ।
निःक्षत्रियां प्रतिश्रुत्य महीं शस्त्रमगृह्णत

candrabimbārdhasaṃkāśaṃ paraśuṃ gṛhya bhārgavaḥ |
tataḥ pitṛvadhāmarṣādrāmaḥ paramamanyumān |
niḥkṣatriyāṃ pratiśrutya mahīṃ śastramagṛhṇata

ततः स भृगुशार्दूलः कार्तवीर्यस्य वीर्यवान् ।
विक्रम्य निजघानाशु पुत्रान्पौत्रांश्च सर्वशः

tataḥ sa bhṛguśārdūlaḥ kārtavīryasya vīryavān |
vikramya nijaghānāśu putrānpautrāṃśca sarvaśaḥ

स हैहयसहस्राणि हत्वा परममन्युमान् ।
महीं सागरपर्यन्तां चकार रुधिरोक्षिताम्

sa haihayasahasrāṇi hatvā paramamanyumān |
mahīṃ sāgaraparyantāṃ cakāra rudhirokṣitām

स तथा सुमहातेजाः कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् ।
कृपया परयाऽऽविष्टो वनमेव जगाम ह

sa tathā sumahātejāḥ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ mahīm |
kṛpayā parayā''viṣṭo vanameva jagāma ha

ततो वर्षसहस्रेषु समतीतेषु केषुचित् ।
कोपं संप्राप्तवांस्तत्र प्रकृत्या कोपनः प्रभुः

tato varṣasahasreṣu samatīteṣu keṣucit |
kopaṃ saṃprāptavāṃstatra prakṛtyā kopanaḥ prabhuḥ

विश्वामित्रस्य पौत्रस्तु रैभ्यपुत्रो महातपाः ।
परावसुर्महाराज क्षिप्त्वाऽऽह जनसंसदि

viśvāmitrasya pautrastu raibhyaputro mahātapāḥ |
parāvasurmahārāja kṣiptvā''ha janasaṃsadi

ये ते ययातिपतने यज्ञे सन्तः समागताः ।
प्रतर्दनप्रभृतयो राम किं क्षत्रिया न ते

ye te yayātipatane yajñe santaḥ samāgatāḥ |
pratardanaprabhṛtayo rāma kiṃ kṣatriyā na te

मिथ्याप्रतिज्ञो राम त्वं कत्थसे जनसंसदि ।
भयात्क्षत्रियवीराणां पर्वतं समुपाश्रितः

mithyāpratijño rāma tvaṃ katthase janasaṃsadi |
bhayātkṣatriyavīrāṇāṃ parvataṃ samupāśritaḥ

सा पुनः क्षत्रियशतैः पृथिवी सर्वतः स्तृता ।
परावसोर्वचः श्रुत्वा शस्त्रं जग्राह भार्गवः

sā punaḥ kṣatriyaśataiḥ pṛthivī sarvataḥ stṛtā |
parāvasorvacaḥ śrutvā śastraṃ jagrāha bhārgavaḥ

ततो ये क्षत्रिया राजञ्शतशस्तेन वर्जिताः ।
ते विवृद्धा महावीर्याः पृथिवीपतयोऽभवन्

tato ye kṣatriyā rājañśataśastena varjitāḥ |
te vivṛddhā mahāvīryāḥ pṛthivīpatayo'bhavan

स पुनस्ताञ्जघानाशु बालानपि नराधिप ।
गर्भस्थैस्तु मही व्याप्ता पुनरेवाभवत्तदा

sa punastāñjaghānāśu bālānapi narādhipa |
garbhasthaistu mahī vyāptā punarevābhavattadā

जातंजातं स गर्भं तु पुनरेव जघान ह ।
अरक्षंश्च सुतान्कांश्चित्तदा क्षत्रिययोषितः

jātaṃjātaṃ sa garbhaṃ tu punareva jaghāna ha |
arakṣaṃśca sutānkāṃścittadā kṣatriyayoṣitaḥ

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः ।
दक्षिणामश्वमेधान्ते कश्यपायाददत्ततः

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ prabhuḥ |
dakṣiṇāmaśvamedhānte kaśyapāyādadattataḥ

स क्षत्रियाणां शेषार्थं करेणोद्दिश्य कश्यपः ।
स्रुक्प्रग्रहवता राजंस्ततो वाक्यमथाब्रवीत्

sa kṣatriyāṇāṃ śeṣārthaṃ kareṇoddiśya kaśyapaḥ |
srukpragrahavatā rājaṃstato vākyamathābravīt

गच्छ पारं समुद्रस्य दक्षिणस्य महामुने ।
न ते मद्विषये राम वस्तव्यमिह कर्हिचित्

gaccha pāraṃ samudrasya dakṣiṇasya mahāmune |
na te madviṣaye rāma vastavyamiha karhicit

पृथिवी दक्षिणा दत्ता वाजिमेधे मम त्वया ।
पुनरस्याः पृथिव्या हि दत्त्वा दातुमनीश्वरः

pṛthivī dakṣiṇā dattā vājimedhe mama tvayā |
punarasyāḥ pṛthivyā hi dattvā dātumanīśvaraḥ

ततः शूर्पाकरं देशं सागरस्तस्य निर्ममे ।
संत्रासाज्जामदग्न्यस्य सोऽपरान्तमहीतलम्

tataḥ śūrpākaraṃ deśaṃ sāgarastasya nirmame |
saṃtrāsājjāmadagnyasya so'parāntamahītalam

कश्यपस्तां महाराज प्रतिगृह्य वसुंधराम् ।
कृत्वा ब्राह्मणसंस्थां वै प्रविष्टः सुमहद्वनम्

kaśyapastāṃ mahārāja pratigṛhya vasuṃdharām |
kṛtvā brāhmaṇasaṃsthāṃ vai praviṣṭaḥ sumahadvanam

ततः शूद्राश्च वैश्याश्च यथा स्वैरप्रचारिणः ।
अवर्तन्त द्विजाग्र्याणां दारेषु भरतर्षभ

tataḥ śūdrāśca vaiśyāśca yathā svairapracāriṇaḥ |
avartanta dvijāgryāṇāṃ dāreṣu bharatarṣabha

अराजके जीवलोके दुर्बला बलवत्तरैः ।
वध्यन्ते न हि वित्तेषु प्रभुत्वं कस्यचित्तदा

arājake jīvaloke durbalā balavattaraiḥ |
vadhyante na hi vitteṣu prabhutvaṃ kasyacittadā

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शृद्राश्चोत्पथगामिनः ।
परस्परं समाश्रित्य घातयन्त्यपथस्थिताः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śṛdrāścotpathagāminaḥ |
parasparaṃ samāśritya ghātayantyapathasthitāḥ

स्वधर्मं ब्राह्मणास्त्यक्त्वा पाषण्‍डत्वं समाश्रिताः ।
चौरिकानृतमायाश्च सर्वे चैव प्रकुर्वते

svadharmaṃ brāhmaṇāstyaktvā pāṣaṇ‍ḍatvaṃ samāśritāḥ |
caurikānṛtamāyāśca sarve caiva prakurvate

स्वधर्मस्थान्द्विजान्हत्वा तथाऽऽश्रमनिवासिनः ।
वैश्याः सत्पथसंस्थाश्च शूद्रा ये चैव धार्मिकाः

svadharmasthāndvijānhatvā tathā''śramanivāsinaḥ |
vaiśyāḥ satpathasaṃsthāśca śūdrā ye caiva dhārmikāḥ

तान्सर्वान्घातयन्ति स्म दुराचाराः सुनिर्भयाः ।
यज्ञाध्ययनशीलांश्च आश्रमस्थांस्तपस्विनिः

tānsarvānghātayanti sma durācārāḥ sunirbhayāḥ |
yajñādhyayanaśīlāṃśca āśramasthāṃstapasviniḥ

गोबालवृद्धनारीणां नाशं कुर्वन्ति चापरे ।
आन्वीक्षकी त्रयी वार्ता न च नीतिः प्रवर्तते

gobālavṛddhanārīṇāṃ nāśaṃ kurvanti cāpare |
ānvīkṣakī trayī vārtā na ca nītiḥ pravartate

व्रात्यतां समनुप्राप्ता बहवो हि द्विजातयः ।
अधरोत्तरापचारेण म्लेच्छभूताश्च सर्वशः

vrātyatāṃ samanuprāptā bahavo hi dvijātayaḥ |
adharottarāpacāreṇa mlecchabhūtāśca sarvaśaḥ

ततः कालेन पृथिवी पीड्यमाना दुरात्मभिः ।
विपर्ययेण तेनाशु प्रविवेश पसातलम् ।
अरक्ष्यमाणा विधिवत्क्षत्रियैर्धर्मरक्षिभिः

tataḥ kālena pṛthivī pīḍyamānā durātmabhiḥ |
viparyayeṇa tenāśu praviveśa pasātalam |
arakṣyamāṇā vidhivatkṣatriyairdharmarakṣibhiḥ

तां दृष्ट्वा द्रवतीं तत्र संत्रासात्स महामनाः ।
ऊरुणा धारयामास कश्यपः पृथिवीं ततः ।
निमज्जन्तीं ततो राजंस्तेनोर्वीति मही स्मृता

tāṃ dṛṣṭvā dravatīṃ tatra saṃtrāsātsa mahāmanāḥ |
ūruṇā dhārayāmāsa kaśyapaḥ pṛthivīṃ tataḥ |
nimajjantīṃ tato rājaṃstenorvīti mahī smṛtā

रक्षणार्थं समुद्दिश्य ययाचे पृथिवी तदा ।
प्रसाद्य कश्यपं देवी क्षत्रियान्बाहुशालिनः

rakṣaṇārthaṃ samuddiśya yayāce pṛthivī tadā |
prasādya kaśyapaṃ devī kṣatriyānbāhuśālinaḥ

सन्ति ब्रह्मन्मया गुप्ताः स्त्रीषु क्षत्रियपुङ्गवाः ।
हैहयानां कुले जातास्ते संरक्षन्तु मां मुने

santi brahmanmayā guptāḥ strīṣu kṣatriyapuṅgavāḥ |
haihayānāṃ kule jātāste saṃrakṣantu māṃ mune

अस्ति पौरवदायादो विदूरथसुतः प्रभो ।
ऋक्षैः संवर्धितो विप्र ऋक्षवत्यथ पर्वते

asti pauravadāyādo vidūrathasutaḥ prabho |
ṛkṣaiḥ saṃvardhito vipra ṛkṣavatyatha parvate

तथाऽनुकम्पमानेन यज्वनाथामितौजसा ।
पराशरेण दायादः सौदासस्याभिरक्षितः

tathā'nukampamānena yajvanāthāmitaujasā |
parāśareṇa dāyādaḥ saudāsasyābhirakṣitaḥ

सर्वकर्माणि कुरुते शूद्रवत्तस्य स द्विजः ।
सर्वकर्मेत्यभिख्यातः स मां रक्षतु पार्थिवः

sarvakarmāṇi kurute śūdravattasya sa dvijaḥ |
sarvakarmetyabhikhyātaḥ sa māṃ rakṣatu pārthivaḥ

शिबिपुत्रो महातेजा गोपतिर्नाम नामतः ।
वने संवर्धितो गोभिः सोऽभिरक्षतु मां मुने

śibiputro mahātejā gopatirnāma nāmataḥ |
vane saṃvardhito gobhiḥ so'bhirakṣatu māṃ mune

प्रतर्दनस्य पुत्रस्तु वत्सो नाम महाबलः ।
वत्सैः संवर्धितो गोष्ठे स मां रक्षतु पार्थिवः

pratardanasya putrastu vatso nāma mahābalaḥ |
vatsaiḥ saṃvardhito goṣṭhe sa māṃ rakṣatu pārthivaḥ

दधिवाहनपुत्रस्तु पौत्रो दिविरथस्य च ।
अङ्गः स गौतमेनासीद्गङ्गाकूलेऽभिरक्षितः

dadhivāhanaputrastu pautro divirathasya ca |
aṅgaḥ sa gautamenāsīdgaṅgākūle'bhirakṣitaḥ

बृहद्रथो महातेजा भूरिभूतिपरिष्कृतः ।
गोलाङ्गूलैर्महाभागो गृध्रकूटेऽभिरक्षितः

bṛhadratho mahātejā bhūribhūtipariṣkṛtaḥ |
golāṅgūlairmahābhāgo gṛdhrakūṭe'bhirakṣitaḥ

मरुत्तस्यान्ववाये च रक्षिताः क्षत्रियात्मजाः ।
मरुत्पतिसमा वीर्ये समुद्रेणाभिरक्षिताः

maruttasyānvavāye ca rakṣitāḥ kṣatriyātmajāḥ |
marutpatisamā vīrye samudreṇābhirakṣitāḥ

एते क्षत्रियदायादास्तत्रतत्र परिश्रुताः ।
व्योकारहेमकारादिजातिं नित्यं समाश्रिताः

ete kṣatriyadāyādāstatratatra pariśrutāḥ |
vyokārahemakārādijātiṃ nityaṃ samāśritāḥ

यदि मामभिरक्षन्ति ततः स्थास्यामि निश्चला ।
एतेषां पितरश्चैव तथैव च पितामहाः

yadi māmabhirakṣanti tataḥ sthāsyāmi niścalā |
eteṣāṃ pitaraścaiva tathaiva ca pitāmahāḥ

मदर्थं निहता युद्धे रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
तेषामपचितिश्चैव मया कार्या महामुने

madarthaṃ nihatā yuddhe rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
teṣāmapacitiścaiva mayā kāryā mahāmune

न ह्यहं कामये नित्यमतिक्रान्तेन रक्षणम् ।
वर्तमानेन वर्तेयं तत्क्षिप्रं संविधीयताम्

na hyahaṃ kāmaye nityamatikrāntena rakṣaṇam |
vartamānena varteyaṃ tatkṣipraṃ saṃvidhīyatām

ततः पृथिव्या निर्दिष्टांस्तान्समानीय कश्यपः ।
अभ्यषिञ्चन्महीपालान्क्षत्रियान्वीर्यसंमतान्

tataḥ pṛthivyā nirdiṣṭāṃstānsamānīya kaśyapaḥ |
abhyaṣiñcanmahīpālānkṣatriyānvīryasaṃmatān

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः ।
एवमेतत्पुरावृत्तं यन्मां पृच्छसि पाण्‍डव

teṣāṃ putrāśca pautrāśca yeṣāṃ vaṃśāḥ pratiṣṭhitāḥ |
evametatpurāvṛttaṃ yanmāṃ pṛcchasi pāṇ‍ḍava

एवं ब्रुवंस्तं च यदुप्रवीरो
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम् ।
रथेन तेनाशु ययौ यथाऽर्को
विशन्प्रभाभिर्भगवांस्त्रिलोकीम्

evaṃ bruvaṃstaṃ ca yadupravīro
yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham |
rathena tenāśu yayau yathā'rko
viśanprabhābhirbhagavāṃstrilokīm