पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु
pitāmaha mahāprājña keśavasya mahātmanaḥ |
vaktumarhasi tattvena māhātmyaṃ punareva tu
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि नवाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
78 verses · 209 of 372
Yudhishthira asks again. Bhishma tells what Narada once told him. Narada meditated on Himavat for a hundred divine years without food or breath. A bodiless voice said, 'I am Ananta, the greatest,' but would not describe itself, having no mouth or senses. Narada went seeking the greatest. Earth sent him to water, water to taste, then fire, form, wind, touch, space, sound and the Veda, each saying, 'I am not the greatest; ask my cause.' The Veda sent him to Brahma, who said the greatest was Vishnu, living as a cowherd boy in Nanda's village. Narada found Shri Krishna playing among the calves and bowed. Krishna said nothing is beyond him, his maya is hard to cross, and only single-minded bhakti knows him.
* युधिष्ठिर उवाच
पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः ।
वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु
pitāmaha mahāprājña keśavasya mahātmanaḥ |
vaktumarhasi tattvena māhātmyaṃ punareva tu
न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत ।
एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे
na tṛpyāmyahamapyenaṃ paśyañśṛṇvaṃśca bhārata |
evaṃ kṛṣṇaṃ mahābāho tasmādetadbravīhi me
भीष्म उवाच
शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम् ।
नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम्
śṛṇu rājankathāmetāṃ vaiṣṇavīṃ pāpanāśanīm |
nārado māṃ purā prāha yāmahaṃ te vadāmi tām
देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः ।
इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम्
devarṣirnāradaḥ pūrvaṃ tatvaṃ vetsyāmi vai hareḥ |
iti saṃcintya manasā dadhyau brahma sanātanam
हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल ।
अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः
himālaye śubhe divye divyaṃ varṣaśataṃ kila |
anucchvasannirāhāraḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ
ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति ।
मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी
tato'ntarikṣe vāgāsīttaṃ munipravaraṃ prati |
meghagambhīranirghoṣā divyā vāhyā'śarīriṇī
किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम ।
अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम्
kimarthaṃ tvaṃ samāpanno dhyānaṃ munivarottama |
ahaṃ dadāmi te jñānaṃ dharmādyaṃ vā vṛṇīṣva mām
तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः ।
किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति
tacchrutvā munirālocya saṃbhramāviṣṭamānasaḥ |
kiṃnu syāditi saṃcintya vākyamāhāparaṃ prati
कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये
समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम् ।
न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै
ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि
kastvaṃ bhavānaṇḍaṃ bibheda madhye
samāsthito vākyamudīrayanmām |
na rūpamanyattava dṛśyate vai
īdṛgvidhastvaṃ samadhiṣṭhito'si
पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत
punastamāha sa munimananto'haṃ bṛhattaraḥ |
na māṃ mūḍhā vijānanti jñānino māṃ vidantyuta
तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे
taṃ pratyāha muniḥ śrīmānpraṇato vinayānvitaḥ |
bhavantaṃ jñātumicchāmi tava tatvaṃ bravīhi me
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः ।
ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते
tasya tadvacanaṃ śrutvā nāradaṃ prāha lokapaḥ |
jñānena māṃ vijānīhi nānyathā śaktirasti te
नारद उवाच
कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम् ।
अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम्
kīdṛgvidhaṃ tu tajjñānaṃ yena jānāmi te tanum |
ananta tanme brūhi tvaṃ yadyanugrahavānaham
लोकपाल उवाच
विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम् ।
ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने
vikalpahīnaṃ vipulaṃ tasya cūraṃ śivaṃ param |
jñānaṃ tattena jānāsi sādhanaṃ prati te mune
अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम
atrāvṛtya sthitaṃ hyetattacchuddhamitaranmṛṣā |
etatte sarvamākhyātaṃ saṃkṣepānmunisattama
नारद उवाच
त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम ।
भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
tvameva tava yattatvaṃ brūhi lokaguro mama |
bhavantaṃ jñātumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च
tataḥ prahasya bhagavānmeghagambhīrayā girā |
prāheśaḥ sarvabhūtānāṃ na me cāsyaṃ śrutirna ca
न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने ।
कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम्
na ghrāṇajihve dṛkcaiva tvacā nāsti tathā mune |
kathaṃ vakṣyāmi cātmānamaśarīrastathāpyaham
तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम् ।
येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम्
tajjñātvā vismayāviṣṭo munirāha praṇamya tam |
yena tvaṃ pūrvamātmānamananto'haṃ bṛhattaraḥ |
śato'hamiti māṃ prītaḥ proktavānasi tatkatham
पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै ।
त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद
punastamāha bhagavāṃstavāpyakṣāṇi santi vai |
tvamenaṃ brūhi cātmānaṃ yadi śaknoṣi nārada
आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति ।
मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः ।
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन
ātmā yathā tava mune viditastu bhaviṣyati |
māṃ ca jānāsi tena tvamekaṃ sādhanamāvayoḥ |
ityuktvā bhagavāndevastato novāca kiṃcana
नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः ।
स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः
nārado'pyutsmayankhinnaḥ kva gato'sāviti prabhuḥ |
sthitvā sa dīrghakālaṃ ca munirvyāmūḍhamānasaḥ
आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः ।
तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः
āha māṃ bhagavāndevastvananto'haṃ bṛhattaraḥ |
tenāhamiti sarvasya ko vānanto bṛhattaraḥ
केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा ।
यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः ।
एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम्
keyamurvī hyanantākhyā bṛhatī nūnameva sā |
yasyāṃ jānanti bhūtāni vilīnāni tatastataḥ |
enāṃ pṛcchāmi taruṇīṃ saiṣā nūnamuvāca mām
इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्
ityevaṃ sa muniḥ śrīmānkṛtvā niścayamātmanaḥ |
sa bhūtalaṃ samāviśya praṇipatyedamabravīt
आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे ।
त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने
āścaryāsi ca dhanyāsi vṛhatī tvaṃ vasundhare |
tvāmatra vettumicchāmi yāgdṛbhūtā'si śobhane
तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम् ।
नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम
tacchrutvā dharaṇī devī smayamānā'bravīdidam |
nāhaṃ hi bṛhatī vipra na cānantā ca sattama
कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम् ।
ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत्
kāraṇaṃ mama yo gandho gandhātmānaṃ bravīhi tam |
tato munistaddhi tatvaṃ praṇipatyedamabravīt
कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत्
kāraṇaṃ me jalaṃ matto bṛhattaratamaṃ hi tat
स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः
sa samudraṃ munirgatvā praṇipatyedamabravīt |
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय ।
तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत्
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastyamavyaya |
tacchrutvā saritānāthaḥ samudro munimabravīt
कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम् ।
ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम
kāraṇaṃ me'tra saṃpṛccha rasātmānaṃ bṛhattaram |
tato bṛhattaraṃ vidvaṃstvaṃ pṛccha munisattama
ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत् ।
जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः
tato muniryathāyogaṃ jalaṃ tatvamavekṣya tat |
jalātmānaṃ praṇamyāha jalatatvasthito muniḥ
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ śrotumicchāmikīdṛgbhūtastvamavyaya
ततो रसात्म--मुनिमाह पुनः पुनः ।
ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम्
tato rasātma--munimāha punaḥ punaḥ |
mamāpi kāraṇaṃ pṛccha tejorūpaṃ vibhāvasum |
nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattam
ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः ।
यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम्
tato'gniṃ praṇipatyāha munirvismitamānasaḥ |
yajñātmānaṃ mahāvāsaṃ sarvabhūtanamaskṛtam
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantaśca bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम
tataḥ prahasya bhagavānmuniṃ sviṣṭakṛdabravīt |
nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama |
kāraṇaṃ mama rūpaṃ yattaṃ pṛccha munisattama
ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः ।
रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः
tato yogakrameṇaiva pratītaṃ taṃ praviśya saḥ |
rūpātmānaṃ praṇamyāha nārado vadatāṃvaraḥ
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह ।
वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम ।
मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम्
utsmayitvā tu rūpātmā taṃ muniṃ pratyuvāca ha |
vāyurme kāraṇaṃ brahmaṃstaṃ pṛccha munisattama |
matto bahutaraḥ śrīmānanantaśca mahāvilam
स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः ।
योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः
sa mārutaṃ praṇamyāha bhagavānmunisattamaḥ |
yogasiddho mahāyogī jñānavijñānapāragaḥ
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम् ।
कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै
tato vāyurhi saṃprāha nāradaṃ munisattamam |
kāraṇaṃ pṛccha bhagavansparśātmānaṃ mamādya vai
मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः ।
ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः
matto bṛhattaraḥ śrīmānanantaśca tathaiva saḥ |
tatosya vacanaṃ śrutvā sparśātmānamuvāca saḥ
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत् ।
नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम
tasya tadvacanaṃ śrutvā sparśātmā munimabravīt |
nāhaṃ vṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama
कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम् ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम्
kāraṇaṃ mama caivemamākāśaṃ ca bṛhattaram |
taṃ pṛccha muniśārdūla sarvavyāpinamavyayam
तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः ।
आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः
tacchrutvā nāradaḥ śrīmānvākyaṃ vākyaviśāradaḥ |
ākāśaṃ samupāgamya praṇamyāha kṛtāñjaliḥ
आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi na dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम् ।
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः
ākāśastamuvācedaṃ prahasanmunisattamam |
nāhaṃ bṛhattaro brahmañśabdo vai kāraṇaṃ mama |
taṃ pṛccha muniśārdūla sa vai matto bṛhattaraḥ
ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह ।
स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम् ।
वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम्
tato hyāviśya cākāśaṃ śabdātmānamuvāca ha |
svaravyañjanasaṃyuktaṃ nānāhetuvibhūṣitam |
vedākhyaṃ paramaṃ guhyaṃ vedakāraṇamacyutam
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ śrotumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम् ।
मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः
vedātmā pratyuvācedaṃ nāradaṃ munipuṅgavam |
mayā kāraṇabhūtena sarvavettā pitāmahaḥ
ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने ।
तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम्
brahmaṇo buddhisaṃsthānamāsthito'haṃ mahāmune |
tasmādvṛhattaro mattaḥ padmayonirmahāmatiḥ |
taṃ pṛccha muniśārdūla sarvakāraṇakāraṇam
ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः ।
सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः
brahmalokaṃ tato gatvā nārado munipuṅgavaiḥ |
sevyamānaṃ mahātmānaṃ lokapālairmarudgaṇaiḥ
समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा
samudraiśca saridbhiśca bhūtatatvaiḥ sabhūdharaiḥ |
gandharvairapsarobhiśca jyotiṣāṃ ca gaṇaistathā
स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः ।
उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम्
stutistomagrahastobhaistathā vedairmunīśvaraiḥ |
upāsyamānaṃ brahmāṇaṃ lokanāthaṃ parātparam
हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः
hiraṇyagarbhaṃ viśveśaṃ caturvakreṇa bhūṣitam |
praṇamya prāñjaliḥ prahvastamāha munipuṅgavaḥ
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः ।
भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय
āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ |
bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ।
उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम्
tacchrutvā bhagavānbrahmā sarvalokapitāmahaḥ |
utsmayanmunimāhedaṃ karmamūlasya lopakam
नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम ।
लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः
nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama |
lokānāṃ mama sarveṣāṃ nāthabhūto bṛhattaraḥ
नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः ।
समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः
nandagopakule gopakumāraiḥ parivāritaḥ |
samastajagatāṃ goptā gopaveṣeṇa saṃsthitaḥ
मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः ।
ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च
madrūpaṃ ca samāsthāya jagatsṛṣṭiṃ karoti saḥ |
aiśānamāsthitaḥ śrīmānhanti nityaṃ hi pāti ca
विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम ।
तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः
viṣṇuḥ svarūparūpo'sau kāraṇaṃ sa harirmama |
taṃ pṛccha muniśārdūla sa cānanto bṛhattaraḥ
ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः ।
नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम्
tato'vatīrya bhagavānbrahmalokānmahāmuniḥ |
nandagopakule viṣṇumenaṃ kṛṣṇaṃ jagatpatim
बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम् ।
पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम्
bālakrīḍanakāsaktaṃ vatsajālavibhūṣitam |
pāyayitvātha badhnantaṃ dhūlidhūmrānanaṃ param
गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः ।
पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः
gāhamānairhasadbhiśca nṛtyadbhiśca samantataḥ |
pāṇivādanakaiścaiva saṃvṛtaṃ veṇuvādakaiḥ
प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः ।
आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः ।
वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम्
praṇipatyābravīdenaṃ nārado bhagavānmuniḥ |
āścaryosi ca dhanyosi hyanantaśca bṛhattaraḥ |
vettā'si cāvyayaścāsi vettumicchāmi yādṛśam
ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह ।
मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम्
tataḥ prahasya bhagavānnāradaṃ pratyuvāca ha |
mattaḥ parataraṃ nāsti mattaḥ sarvaṃ pratiṣṭhitam
मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः ।
आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते
mato bṛhattaraṃ nānyadahameva bṛhattaraḥ |
ākāśe ca sthitaḥ pūrvamuktavānahameva te
न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया ।
भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः
na māṃ vetti janaḥ kaścinmāyā mama duratyayā |
bhaktyā tvananyayā yuktā māṃ vijānanti yoginaḥ
प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय ।
ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि
priyosi mama bhaktosi mama tatvaṃ vilokaya |
dadāmi tava tajjñānaṃ yena tatvaṃ prapaśyasi
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि
anyeṣāṃ caiva bhaktānāṃ mama yogaratātmanām |
dadāmi divyaṃ jñānaṃ ca yena tatvaṃ prapaśyasi
अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम् ।
ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम्
anyeṣāṃ caiva bhaktānāṃ mama yogaratātmanām |
dadāmi divyaṃ jñānaṃ ca tena te yānti matpadam
एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः
evamuktvā yayau kṛṣṇo nandagopagṛhaṃ hariḥ
भीष्म उवाच
एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम् ।
भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम
etatte kathitaṃ rājanviṣṇutatvamanuttamam |
bhajasvainaṃ viśālākṣaṃ japankṛṣṇeti sattama
मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान् ।
धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा
mohayanmāṃ tathā tvāṃ ca śṛṇotyeṣa mayeritān |
dharmātmā ca mahābāho bhaktānrakṣati nānyathā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)