सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम् ।
प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः
sampūjyāthābhyanujñāto maharṣervacanātparam |
pratyuvācānupūrvyeṇa dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि षष्ठोऽध्यायः ॥
19 verses · 6 of 103
Yudhishthira answers that he tries, as far as he can, to walk the path of the old kings, though he cannot match their self-restraint. Then, with Narada resting among the kings, he asks the sage who roams all the worlds whether he has ever seen a hall like this one or a finer. Narada smiles and says that among men he has neither seen nor heard of a jewelled sabha like Yudhishthira's. He offers to describe the halls of Yama, Varuna, Indra and Kubera of Kailasa, and the divine hall of Brahma. Yudhishthira and his brothers, with folded hands, ask to hear what each is made of, how large it is, and who attends Brahma, Indra, Yama, Varuna and Kubera there.
वैशमापायन उवाच
सम्पूज्याथाभ्यनुज्ञातो महर्षेर्वचनात्परम् ।
प्रत्युवाचानुपूर्व्येण धर्मराजो युधिष्ठिरः
sampūjyāthābhyanujñāto maharṣervacanātparam |
pratyuvācānupūrvyeṇa dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
भगवत्याय्यमाहैतं यथावद्धर्मनिश्चयम् ।
यथाशक्ति यथान्यायं क्रियतेऽयं विधिर्मया
bhagavatyāyyamāhaitaṃ yathāvaddharmaniścayam |
yathāśakti yathānyāyaṃ kriyate'yaṃ vidhirmayā
राजभिर्यद्यथा कार्यं, पुरा वै तन्न संशयः ।
यथान्यायोपनीतार्थं कृतं हेतुमदर्थवत्
rājabhiryadyathā kāryaṃ, purā vai tanna saṃśayaḥ |
yathānyāyopanītārthaṃ kṛtaṃ hetumadarthavat
वयं तु सत्पथं तेषां यातुमिच्छामहे प्रभो ।
न तु शक्यं तथा गन्तुं यथा तैर्नियतात्मभिः
vayaṃ tu satpathaṃ teṣāṃ yātumicchāmahe prabho |
na tu śakyaṃ tathā gantuṃ yathā tairniyatātmabhiḥ
वैशम्पायन उवाच
एकमुक्त्वा स धर्मात्मा वाक्यं तदभिपूज्य च ।
तं तु विश्रान्तमासीनं देवर्षिममितद्युतिम् ॥
मुहूर्तात्प्राप्तकालं च दृष्ट्वा लोकचरं मुनिम्
ekamuktvā sa dharmātmā vākyaṃ tadabhipūjya ca |
taṃ tu viśrāntamāsīnaṃ devarṣimamitadyutim ||
muhūrtātprāptakālaṃ ca dṛṣṭvā lokacaraṃ munim
नादरदं सुस्थमासीनमुपासीनो युधिष्ठिरः ।
अपृच्छत्पाण्डवस्तत्र राजमध्ये माहद्युतिः
nādaradaṃ susthamāsīnamupāsīno yudhiṣṭhiraḥ |
apṛcchatpāṇḍavastatra rājamadhye māhadyutiḥ
भवात्सञ्चरते लोकान्सदा नानाविधान्बहून् ।
ब्रह्मणा निर्मितान्पूर्वं प्रेक्षमाणो मनोजवः ।
bhavātsañcarate lokānsadā nānāvidhānbahūn |
brahmaṇā nirmitānpūrvaṃ prekṣamāṇo manojavaḥ |
ईदृशी भविता काचिद्दृष्टपूर्वा सभा क्वचित् ।
इतो वा श्रेयसी ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥
वैशम्पायन उवाच ।
īdṛśī bhavitā kāciddṛṣṭapūrvā sabhā kvacit |
ito vā śreyasī brahmaṃstanmamācakṣva pṛcchataḥ ||
vaiśampāyana uvāca |
तच्छ्रुत्वा नारदस्तस्य धर्मराजस्य भाषितम् ।
पाण्डवं प्रत्युवाचेदं स्मयन्मधुरया गिरा
tacchrutvā nāradastasya dharmarājasya bhāṣitam |
pāṇḍavaṃ pratyuvācedaṃ smayanmadhurayā girā
नारद उवाच
मानुषेषु न मे तात दृष्टपूर्वा न च श्रुता ।
सभा मणिमयी राजन्यथेयं तव भारत
mānuṣeṣu na me tāta dṛṣṭapūrvā na ca śrutā |
sabhā maṇimayī rājanyatheyaṃ tava bhārata
सभां तु पितृराजस्य वरुणस्य च धीमतः ।
कथयिष्ये तथेन्द्रस्य कैलासनिलयस्य च
sabhāṃ tu pitṛrājasya varuṇasya ca dhīmataḥ |
kathayiṣye tathendrasya kailāsanilayasya ca
ब्रह्मणश्च सभां दिव्यां कथयिष्ये गतक्लमाम् ।
दिव्यादिव्यैरभिप्रायैरुपेतां विश्वरूपिणीम्
brahmaṇaśca sabhāṃ divyāṃ kathayiṣye gataklamām |
divyādivyairabhiprāyairupetāṃ viśvarūpiṇīm
देवैः पितृगणैः साध्यैर्यज्वभिर्नियतात्मभिः ।
जुष्टां मुनिगणैः शान्तैर्वेदयज्ञैः सदक्षिणैः ॥
यदि ते श्रवणे बुद्धिर्वर्तते भरतर्षभ
devaiḥ pitṛgaṇaiḥ sādhyairyajvabhirniyatātmabhiḥ |
juṣṭāṃ munigaṇaiḥ śāntairvedayajñaiḥ sadakṣiṇaiḥ ||
yadi te śravaṇe buddhirvartate bharatarṣabha
नारदेनैवमुक्तस्तु धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
प्राञ्जलिर्भ्रातृभिः सार्धं तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः
nāradenaivamuktastu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
prāñjalirbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ taiśca sarvairdvijottamaiḥ
नारदं प्रत्यवाचेदं धर्मराजो महामनाः ।
सभाः कथय ताः सर्वाः श्रोतुमिच्छामहे वयम्
nāradaṃ pratyavācedaṃ dharmarājo mahāmanāḥ |
sabhāḥ kathaya tāḥ sarvāḥ śrotumicchāmahe vayam
किन्द्रव्यास्ताः सभा ब्रह्मन्किंविस्ताराः किमायताः ।
पितामहं च के तस्यां सभायां पर्युपासते
kindravyāstāḥ sabhā brahmankiṃvistārāḥ kimāyatāḥ |
pitāmahaṃ ca ke tasyāṃ sabhāyāṃ paryupāsate
वासवं देवराजं च यमं वैवस्वतं च के ।
वरुणं च कुबेरं च सभायां पर्युपासते
vāsavaṃ devarājaṃ ca yamaṃ vaivasvataṃ ca ke |
varuṇaṃ ca kuberaṃ ca sabhāyāṃ paryupāsate
एतत्सर्वं यथान्यायं ब्रह्मर्षे वदतस्तव ।
श्रोतुमिच्छाम सहिताः परं कौतूहलं हि नः
etatsarvaṃ yathānyāyaṃ brahmarṣe vadatastava |
śrotumicchāma sahitāḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ
एवमुक्तः पाण्डवेन नारदः प्रत्यभाषत ।
क्रमेण राजन्दिव्यास्ताः श्रूयन्तामिह नः सभाः
evamuktaḥ pāṇḍavena nāradaḥ pratyabhāṣata |
krameṇa rājandivyāstāḥ śrūyantāmiha naḥ sabhāḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)