एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनोऽपि वीर्यवान् ।
धर्मराजमनुज्ञाप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति ॥ 5
etasminneva kāle tu bhīmaseno'pi vīryavān |
dharmarājamanujñāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati || 5
Sabha Parva
Chapter 30: Bhima marches east and meets Shishupala
इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि दिग्विजयपर्वणि त्रिंशोऽध्यायः ॥
16 verses · 30 of 103
What happens in this chapter
Bhima marches east and meets Shishupala
At the same time Bhima, with Yudhishthira's leave, marches east with a great army. He wins over the Panchalas by gentle means and takes some tribute, then subdues the Gandakas and Videhas. Among the Dasharnas King Sudharma fights him a hair-raising bare-handed battle, and Bhima, admiring his valour, makes him commander of his vanguard. He defeats Rochamana, lord of Ashvamedha, and conquers the eastern country without harshness. Turning south, he takes the great city of the Pulindas with Sukumara and King Sumitra. At Yudhishthira's command he then goes to Shishupala of Chedi. Shishupala comes out of his city to receive him and when Bhima explains the king's purpose, Shishupala gives his kingdom's tribute. Bhima stays thirty nights as his honoured guest.
वैशम्पायन उवाच
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ।
हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् ।
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hastyaśvarathapūrṇena daṃśitena pratāpavān |
वृतो भरतशार्दूलो द्विषच्छोकविवर्धनः ।
स गत्वा नरशार्दूलः पञ्चालानां पुरं महत्
vṛto bharataśārdūlo dviṣacchokavivardhanaḥ |
sa gatvā naraśārdūlaḥ pañcālānāṃ puraṃ mahat
पञ्चालान्विविधोपायैः सान्त्वयामास पाण्डवः ।
किञ्चित्करं समादाय विदेहानां पुरं ययौ ॥
ततः स गण्डकाञ्शूरो विदेहान्भरतर्षभः
pañcālānvividhopāyaiḥ sāntvayāmāsa pāṇḍavaḥ |
kiñcitkaraṃ samādāya videhānāṃ puraṃ yayau ||
tataḥ sa gaṇḍakāñśūro videhānbharatarṣabhaḥ
विजित्याल्पेन कालेन दशार्णानजयत्प्रभुः ।
तत्र दाशार्णको राजा सुधर्मा रोमहर्षणम् ।
कृतवान्भीमसेनेम महद्युद्धं निरायुधम् ।
vijityālpena kālena daśārṇānajayatprabhuḥ |
tatra dāśārṇako rājā sudharmā romaharṣaṇam |
kṛtavānbhīmasenema mahadyuddhaṃ nirāyudham |
भीमसेनस्तु तद्दृष्ट्वा तस्य कर्म महात्मनः ।
अधिसेनापतिं चक्रे सुधर्माणं महाबलम्
bhīmasenastu taddṛṣṭvā tasya karma mahātmanaḥ |
adhisenāpatiṃ cakre sudharmāṇaṃ mahābalam
ततः प्राचीं दिशं भीमो ययौ भीमपराक्रमः ।
सैन्येन महता राजन्कम्पयन्निव मेदिनीम्
tataḥ prācīṃ diśaṃ bhīmo yayau bhīmaparākramaḥ |
sainyena mahatā rājankampayanniva medinīm
सोऽश्वमेधेश्वरं राजन्रोचमानं सहानुगम् ।
जिगाय समरे वीरो बलेन बलिनां वरः
so'śvamedheśvaraṃ rājanrocamānaṃ sahānugam |
jigāya samare vīro balena balināṃ varaḥ
स तं निर्जित्य कौन्तेयो नातितीव्रेण कर्मणा ।
पूर्वदेशं महावीर्यं विजिग्ये कुरनन्दनः
sa taṃ nirjitya kaunteyo nātitīvreṇa karmaṇā |
pūrvadeśaṃ mahāvīryaṃ vijigye kuranandanaḥ
ततो दक्षिणमागम्य पुलिन्दनगरं महत् ।
सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम्
tato dakṣiṇamāgamya pulindanagaraṃ mahat |
sukumāraṃ vaśe cakre sumitraṃ ca narādhipam
ततस्तु धर्मराजस्य शासनाद्भरतर्षभः ।
शिशुपालं महावीर्यमभ्यगाज्जनमेजय
tatastu dharmarājasya śāsanādbharatarṣabhaḥ |
śiśupālaṃ mahāvīryamabhyagājjanamejaya
चेदिराजोऽपि तच्छ्रुत्वा पाण्डवस्य चिकीर्षितम् ।
उपनिष्कम्य नगरात्प्रत्यगृह्णात्परन्तप
cedirājo'pi tacchrutvā pāṇḍavasya cikīrṣitam |
upaniṣkamya nagarātpratyagṛhṇātparantapa
तौ समेत्य महाराज कुरुचेदिवृषौ तदा ।
उभयोरात्मकुलयोः कौशलं पर्यपृच्छताम्
tau sametya mahārāja kurucedivṛṣau tadā |
ubhayorātmakulayoḥ kauśalaṃ paryapṛcchatām
ततो निवेद्य तद्राष्ट्रं चेदिराजो विशाम्पते ।
उवाच भीमं प्रहसन्किमिदं कुरुषेऽनघ ।
tato nivedya tadrāṣṭraṃ cedirājo viśāmpate |
uvāca bhīmaṃ prahasankimidaṃ kuruṣe'nagha |
तस्य भीमस्तदाचख्यौ धर्मराजचिकीर्षितम् ।
स च तं प्रतिगृह्यैव तथा चक्रे नराधिपः
tasya bhīmastadācakhyau dharmarājacikīrṣitam |
sa ca taṃ pratigṛhyaiva tathā cakre narādhipaḥ
ततो भीमस्तत्र राजन्निषित्वा त्रिदशाः क्षपाः ।
सत्कृतः शिशुपालेन ययौ सबलवाहनः
tato bhīmastatra rājanniṣitvā tridaśāḥ kṣapāḥ |
satkṛtaḥ śiśupālena yayau sabalavāhanaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)