अथाब्रवीद्वासुदेवो महात्मा
राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम् ।
धर्मे हि बद्धा सततं हि पार्था--
स्तेभ्यस्ततो वृद्धिसौ ददाति
athābravīdvāsudevo mahātmā
rādheya diṣṭyā smarasīha dharmam |
dharme hi baddhā satataṃ hi pārthā--
stebhyastato vṛddhisau dadāti
इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे अष्टनवतितमोऽध्यायः ॥
72 verses · 98 of 101
Shri Krishna answers Karna's appeal to dharma with questions. Where was his dharma when Yudhishthira was won at dice, when Bhima was given poison and snakes, when Draupadi in her season was mocked in the sabha and told to choose another husband, when many chariot-warriors surrounded the boy Abhimanyu? Karna bows his head in silence. He fights on, and his arrow pierces Arjuna's chest so that he reels. Karna strains at the wheel but cannot free it. Arjuna cuts down his elephant-rope banner, and Kaurava hearts fall with it. Then he takes the Anjalika arrow, invokes the merit of his tapas and service to his gurus, and cuts off Karna's head in the afternoon. The Pandavas blow conchs, and the setting sun goes slowly home, looking back at his son.
सञ्जय उवाच
अथाब्रवीद्वासुदेवो महात्मा
राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम् ।
धर्मे हि बद्धा सततं हि पार्था--
स्तेभ्यस्ततो वृद्धिसौ ददाति
athābravīdvāsudevo mahātmā
rādheya diṣṭyā smarasīha dharmam |
dharme hi baddhā satataṃ hi pārthā--
stebhyastato vṛddhisau dadāti
धर्मादपेताः परिपन्थिनस्ते
तस्माद्गता वै कुरवो विनाशम् ।
प्रायेण नीचा व्यसनेषु मग्ना
निन्दन्ति दैवं न तु दुष्कृतं स्वम्
dharmādapetāḥ paripanthinaste
tasmādgatā vai kuravo vināśam |
prāyeṇa nīcā vyasaneṣu magnā
nindanti daivaṃ na tu duṣkṛtaṃ svam
कृष्णां सभां कर्ण यदेकवस्त्रा--
मानीतवांस्त्वं च सुयोधनश्च ।
दुःशासनः शकुनिः सौबलश्च ।
धर्मस्तदा ते रुचितो न कस्मात्
kṛṣṇāṃ sabhāṃ karṇa yadekavastrā--
mānītavāṃstvaṃ ca suyodhanaśca |
duḥśāsanaḥ śakuniḥ saubalaśca |
dharmastadā te rucito na kasmāt
यदा सभायां राजानमनक्षज्ञं युधिष्ठिरम् ।
आनीय जितवन्तो वै क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadā sabhāyāṃ rājānamanakṣajñaṃ yudhiṣṭhiram |
ānīya jitavanto vai kva te dharmastadā gataḥ
वनवासे व्यतीते च कर्ण वर्षे त्रयोदशे ।
न प्रयच्छसि यद्राज्यं क्व ते धर्मस्तदा गतः
vanavāse vyatīte ca karṇa varṣe trayodaśe |
na prayacchasi yadrājyaṃ kva te dharmastadā gataḥ
यद्भीमसेनं सर्पैश्च विषयुक्तैश्च भोजनैः ।
आचरत्त्वन्मते राजा क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadbhīmasenaṃ sarpaiśca viṣayuktaiśca bhojanaiḥ |
ācarattvanmate rājā kva te dharmastadā gataḥ
यद्वारणावते पार्थान्सुप्ताञ्जतुगृहे तदा ।
हन्तुकामास्तदा यूयं क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadvāraṇāvate pārthānsuptāñjatugṛhe tadā |
hantukāmāstadā yūyaṃ kva te dharmastadā gataḥ
यदा रजस्वलां कृष्णां दुःशासनवशे स्थिताम् ।
सभायां प्राहसः कर्ण क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadā rajasvalāṃ kṛṣṇāṃ duḥśāsanavaśe sthitām |
sabhāyāṃ prāhasaḥ karṇa kva te dharmastadā gataḥ
यदनार्यैः पुरा कृष्णां क्लिश्यमानामनागसम् ।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadanāryaiḥ purā kṛṣṇāṃ kliśyamānāmanāgasam |
upaprekṣasi rādheya kva te dharmastadā gataḥ
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः ।
पतिमन्यं वृणीष्वेति वदंस्त्वं गजगामिनीम् ।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः
vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥ |
patimanyaṃ vṛṇīṣveti vadaṃstvaṃ gajagāminīm |
upaprekṣasi rādheya kva te dharmastadā gataḥ
राज्यलुब्धः पुनः कर्ण समाह्वयसि पाण्डवान् ।
यदा शकुनिमाश्रित्य क्व ते धर्मस्तदा गतः
rājyalubdhaḥ punaḥ karṇa samāhvayasi pāṇḍavān |
yadā śakunimāśritya kva te dharmastadā gataḥ
यदाऽभिमन्युं बहवो युद्धे जघ्नुर्महारथाः ।
परिवार्य रणे बालं क्व ते धर्मस्तदा गतः
yadā'bhimanyuṃ bahavo yuddhe jaghnurmahārathāḥ |
parivārya raṇe bālaṃ kva te dharmastadā gataḥ
[यद्येष धर्मस्तत्र न विद्यते हि
किं सर्वथा तालुविशोषणेन ।
अद्येह धर्म्याणि विधत्स्व सूत
तथापि जीवन्न विमोक्ष्यसे हि
[yadyeṣa dharmastatra na vidyate hi
kiṃ sarvathā tāluviśoṣaṇena |
adyeha dharmyāṇi vidhatsva sūta
tathāpi jīvanna vimokṣyase hi
नलो ह्यक्षैर्निर्जितः पुष्करेण
पुनर्यशो राज्यमवाप वीर्यात् ।
प्राप्तास्तथा पाण्डवा बाहुवीर्या--
त्सर्वैः समेताः परिवृत्तलोभाः
nalo hyakṣairnirjitaḥ puṣkareṇa
punaryaśo rājyamavāpa vīryāt |
prāptāstathā pāṇḍavā bāhuvīryā--
tsarvaiḥ sametāḥ parivṛttalobhāḥ
निहत्य शत्रून्समरे प्रवृद्धा--
न्ससोमका राज्यमवाप्नुयुस्ते ।
तथा गता धार्तराष्ट्रा विनाशं
धर्माभिगुप्तैः सततं नृसिंहैः]
nihatya śatrūnsamare pravṛddhā--
nsasomakā rājyamavāpnuyuste |
tathā gatā dhārtarāṣṭrā vināśaṃ
dharmābhiguptaiḥ satataṃ nṛsiṃhaiḥ]
एवमुक्तस्तदा कर्णो वासुदेवेन भारत ।
लज्जयावनतो भूत्वा नोत्तरं किञ्चिदुक्तवान्
evamuktastadā karṇo vāsudevena bhārata |
lajjayāvanato bhūtvā nottaraṃ kiñciduktavān
क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठो धनुरुद्यम्य भारत ।
योधयामास वै पार्थं महावेगपराक्रमः
krodhātprasphuramāṇauṣṭho dhanurudyamya bhārata |
yodhayāmāsa vai pārthaṃ mahāvegaparākramaḥ
ततोऽब्रवीद्वासुदेवः फल्गुनं पुरुषर्षभम् ।
दिव्यास्त्रेणैव निर्भिद्य पातयस्व महाबल
tato'bravīdvāsudevaḥ phalgunaṃ puruṣarṣabham |
divyāstreṇaiva nirbhidya pātayasva mahābala
एवमुक्तस्तु देवेन क्रोधमागात्तदाऽर्जुनः ।
मन्युमभ्याविशद्धोरं स्मृत्वा तत्तु धनञ्जयः
evamuktastu devena krodhamāgāttadā'rjunaḥ |
manyumabhyāviśaddhoraṃ smṛtvā tattu dhanañjayaḥ
तस्य क्रुद्धस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
प्रादुरासंस्तदा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्
tasya kruddhasya sarvebhyaḥ srotobhyastejaso'rciṣaḥ |
prādurāsaṃstadā rājaṃstadadbhutamivābhavat
तत्समीक्ष्य ततः कर्णो ब्रह्मास्त्रेण धनञ्जयम् ।
अभ्यवर्षत्पुनर्यत्नमकरोद्रथसर्जने
tatsamīkṣya tataḥ karṇo brahmāstreṇa dhanañjayam |
abhyavarṣatpunaryatnamakarodrathasarjane
ब्रह्मास्त्रेणव तं पार्थो कवर्ष शरवृष्टिभिः ।
तदस्त्रमस्त्रेणावार्य प्रजहार च पाण्डवः
brahmāstreṇava taṃ pārtho kavarṣa śaravṛṣṭibhiḥ |
tadastramastreṇāvārya prajahāra ca pāṇḍavaḥ
ततोऽन्यदस्त्रं कौन्तेयो दयितं जातवेदसः ।
मुमोच कर्णमुद्दिश्य तत्प्रजज्वाल तेजसा
tato'nyadastraṃ kaunteyo dayitaṃ jātavedasaḥ |
mumoca karṇamuddiśya tatprajajvāla tejasā
वारुणेन ततः कर्णः शमयामास पावक्रम् ।
जीमूतैश्च दिशः सर्वाश्चक्रे तिमिरदुर्दिनाः
vāruṇena tataḥ karṇaḥ śamayāmāsa pāvakram |
jīmūtaiśca diśaḥ sarvāścakre timiradurdināḥ
पाण्डवेयस्त्वसम्भ्रान्तो वायव्यास्त्रेण वीर्यवान् ।
अपोवाह तदाऽभ्राणि राधेयस्य प्रपश्यतः
pāṇḍaveyastvasambhrānto vāyavyāstreṇa vīryavān |
apovāha tadā'bhrāṇi rādheyasya prapaśyataḥ
[ततः शरं महाघोरं ज्वलन्तिमिव पावकम् ।
आददे पाण्डुपुत्रस्य सूतपुत्रो जिघांसया
[tataḥ śaraṃ mahāghoraṃ jvalantimiva pāvakam |
ādade pāṇḍuputrasya sūtaputro jighāṃsayā
योज्यमाने ततस्तस्मिन्बाणे धनुषि पूजिते ।
चचाल पृथिवी राजन्सशैलवनकानना
yojyamāne tatastasminbāṇe dhanuṣi pūjite |
cacāla pṛthivī rājansaśailavanakānanā
ववौ सशर्करो वायुर्दिशश्च रजसा वृताः ।
हाहाकारश्च संवज्ञे सुराणां दिवि भारत
vavau saśarkaro vāyurdiśaśca rajasā vṛtāḥ |
hāhākāraśca saṃvajñe surāṇāṃ divi bhārata
तमिगुं सन्धितं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
विषादं परमं जग्मुः पाण्डवा दीनचेतसः
tamiguṃ sandhitaṃ dṛṣṭvā sūtaputreṇa māriṣa |
viṣādaṃ paramaṃ jagmuḥ pāṇḍavā dīnacetasaḥ
स सायकः कर्णभुजप्रमुक्तः
शक्राशनिग्रख्यरुचिः शिताग्रः ।
मुलान्तरं प्राप्य धनञ्जयस्य
विवेश वल्मीकमिवोरमोत्तमः
sa sāyakaḥ karṇabhujapramuktaḥ
śakrāśanigrakhyaruciḥ śitāgraḥ |
mulāntaraṃ prāpya dhanañjayasya
viveśa valmīkamivoramottamaḥ
स राढविद्धः समरे महात्मा
विधूर्णमानः श्लथहस्तगाण्डिवः ।
चचाल वीभत्सुरमित्रमर्दनः
क्षितेः प्रकम्पे च यथाऽचलोत्तमः
sa rāḍhaviddhaḥ samare mahātmā
vidhūrṇamānaḥ ślathahastagāṇḍivaḥ |
cacāla vībhatsuramitramardanaḥ
kṣiteḥ prakampe ca yathā'calottamaḥ
तदन्तरं प्राप्य वृषो महारथो
रथाङ्गसुर्वीगतमुज्जिहीर्षुः ।
रथादवप्लुत्य निगृह्य दोर्भ्यां
शशाक दैवान्न महाबलोऽपि
tadantaraṃ prāpya vṛṣo mahāratho
rathāṅgasurvīgatamujjihīrṣuḥ |
rathādavaplutya nigṛhya dorbhyāṃ
śaśāka daivānna mahābalo'pi
ततः किरीटि प्रतिलभ्य संज्ञां
जग्राह बाणं यमदण्डकल्पम् ।
ततोऽर्जुनः प्राञ्जलिकं महात्मा
ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽपि पार्थम्
tataḥ kirīṭi pratilabhya saṃjñāṃ
jagrāha bāṇaṃ yamadaṇḍakalpam |
tato'rjunaḥ prāñjalikaṃ mahātmā
tato'bravīdvāsudevo'pi pārtham
महारथे रथचक्रे विमग्ने
mahārathe rathacakre vimagne
तं हस्तिकक्षाप्रवरं सुकेतुं
सुवर्णमुक्तामणिवज्रजुष्टम् ।
कलाप्रकृष्टोत्तमशिल्पियत्नैः
कृतं सुरूपं तपनीयचित्रम्
taṃ hastikakṣāpravaraṃ suketuṃ
suvarṇamuktāmaṇivajrajuṣṭam |
kalāprakṛṣṭottamaśilpiyatnaiḥ
kṛtaṃ surūpaṃ tapanīyacitram
जयास्पदं तव सैन्यस्य नित्य---
ममित्रवित्रासनमीड्यरूपम् ।
विख्यातमादित्यसुतस्य लोके
त्विषा समं पावकभानुचन्द्रैः
jayāspadaṃ tava sainyasya nitya---
mamitravitrāsanamīḍyarūpam |
vikhyātamādityasutasya loke
tviṣā samaṃ pāvakabhānucandraiḥ
ततः क्षुरप्रेण सुसंशितेन
सुवर्णपुङ्खेन हुताग्निवर्चसा ।
श्रिया ज्वलन्तं ध्वजमुन्ममाथ
महारथस्याधिरथेः किरीटी
tataḥ kṣurapreṇa susaṃśitena
suvarṇapuṅkhena hutāgnivarcasā |
śriyā jvalantaṃ dhvajamunmamātha
mahārathasyādhiratheḥ kirīṭī
यशश्च दर्पश्च तथा प्रियाणि
सर्वाणि कार्याणि च तेन केतुना ।
साकं कुरूणां हृदयानि चापतन्
बभूव हाहेति च निःस्वनो महान्
yaśaśca darpaśca tathā priyāṇi
sarvāṇi kāryāṇi ca tena ketunā |
sākaṃ kurūṇāṃ hṛdayāni cāpatan
babhūva hāheti ca niḥsvano mahān
द्वष्ट्वा ध्वजं पातितमाशुकारिणा
कुरुप्रवीरेण निकृत्तमाहवे ।
नाशंसिरे सूतपुत्रस्य सर्वे
जयं तदा भारत ये त्वदीयाः
dvaṣṭvā dhvajaṃ pātitamāśukāriṇā
kurupravīreṇa nikṛttamāhave |
nāśaṃsire sūtaputrasya sarve
jayaṃ tadā bhārata ye tvadīyāḥ
अथ त्वरन्कर्णवधाय पार्थो
महेद्रवज्रानलदण्डसन्निभम् ।
आदत्त चाथाञ्जलिकं निषङ्गा--
त्सहस्ररश्मेरिव रश्मिमुत्तमम्
atha tvarankarṇavadhāya pārtho
mahedravajrānaladaṇḍasannibham |
ādatta cāthāñjalikaṃ niṣaṅgā--
tsahasraraśmeriva raśmimuttamam
मर्मच्छिदं शोणितमांसदिग्धं
वैश्वानरार्कप्रतिमं महार्हम् ।
नराश्वनागासुहरं त्र्यरत्निं
षड्वाजमञ्जोगतिमुग्रवेगम्
marmacchidaṃ śoṇitamāṃsadigdhaṃ
vaiśvānarārkapratimaṃ mahārham |
narāśvanāgāsuharaṃ tryaratniṃ
ṣaḍvājamañjogatimugravegam
सहस्रनेत्राशनितुल्यवीर्यं
कालानलं व्यात्तमिवातिघोरम् ।
पिनाकनारायणचक्रसन्निभं
भयङ्करं प्राणभृतां विनाशनम्
sahasranetrāśanitulyavīryaṃ
kālānalaṃ vyāttamivātighoram |
pinākanārāyaṇacakrasannibhaṃ
bhayaṅkaraṃ prāṇabhṛtāṃ vināśanam
जग्राह पार्थः स शरं प्रहृष्टो
यो देवसङ्घैरपि दुर्निवार्यः ।
सम्पूजितो यः सततं महात्मा
देवासुरान्यो विजयेन्महेषुः
jagrāha pārthaḥ sa śaraṃ prahṛṣṭo
yo devasaṅghairapi durnivāryaḥ |
sampūjito yaḥ satataṃ mahātmā
devāsurānyo vijayenmaheṣuḥ
तं वै प्रमृष्टं प्रसमीक्ष्य युद्धे
चचाल सर्वं सचराचरं जगत् ।
कृत्स्नं जगत्स्वस्त्यृषयोऽभिचक्रु--
स्तमुद्यतं प्रेक्ष्य महाहवेषुम्
taṃ vai pramṛṣṭaṃ prasamīkṣya yuddhe
cacāla sarvaṃ sacarācaraṃ jagat |
kṛtsnaṃ jagatsvastyṛṣayo'bhicakru--
stamudyataṃ prekṣya mahāhaveṣum
ततस्तु तं वै शरमप्रमेयं
गाण्डीवधन्वा धनुषि व्ययोजयत् ।
युक्त्वा महास्त्रेण परेण चापं
विकृष्य गाण्डीवमुवाच सत्वरम्
tatastu taṃ vai śaramaprameyaṃ
gāṇḍīvadhanvā dhanuṣi vyayojayat |
yuktvā mahāstreṇa pareṇa cāpaṃ
vikṛṣya gāṇḍīvamuvāca satvaram
अयं हास्त्रप्रहितो महाशरः
शरीरहृच्चासुहरश्च दुर्हृदः ।
तपोऽस्ति तप्तं गुरवश्च तोषिता
मया यदीष्टं सुहुतं यदि श्रुतम्
ayaṃ hāstraprahito mahāśaraḥ
śarīrahṛccāsuharaśca durhṛdaḥ |
tapo'sti taptaṃ guravaśca toṣitā
mayā yadīṣṭaṃ suhutaṃ yadi śrutam
अनेन सत्येन निहन्त्वयं शरः
सुसंहितः कर्णमरिं ममोर्जितम् ।
इत्यूचिवांस्तं प्रमुमोच बाणं
धनञ्जयः कर्णवधाय घोरम्
anena satyena nihantvayaṃ śaraḥ
susaṃhitaḥ karṇamariṃ mamorjitam |
ityūcivāṃstaṃ pramumoca bāṇaṃ
dhanañjayaḥ karṇavadhāya ghoram
कृत्या ह्यथर्वाङ्गिरसी प्रचोदिता
यथा तथा त्वं जहि शात्रवं मम ।
ब्रुवन्किरीटी तमतिप्रहृष्टो--
ऽसृजद्देवानां जयहेतुं महेषुम्
kṛtyā hyatharvāṅgirasī pracoditā
yathā tathā tvaṃ jahi śātravaṃ mama |
bruvankirīṭī tamatiprahṛṣṭo--
'sṛjaddevānāṃ jayahetuṃ maheṣum
जिघांसुरर्केन्दुसमप्रभावः
कर्णं वशी पाण्डवः क्षिप्रकारी ।
ततो विमुक्तो बलिना महेषुः
प्रज्वालयामास नभो दिशश्च
jighāṃsurarkendusamaprabhāvaḥ
karṇaṃ vaśī pāṇḍavaḥ kṣiprakārī |
tato vimukto balinā maheṣuḥ
prajvālayāmāsa nabho diśaśca
सैन्यान्यनेकानि च विप्रमोह्य
गाण्डीवमुक्तेन ततो महात्मा ।
तेनार्जुनस्तन्महनीयमस्य
शिरोऽहरत्सूतपुत्रस्य राजन्
sainyānyanekāni ca vipramohya
gāṇḍīvamuktena tato mahātmā |
tenārjunastanmahanīyamasya
śiro'haratsūtaputrasya rājan
कायश्च पश्चाद्धरणीं जगाम
kāyaśca paścāddharaṇīṃ jagāma
तदुद्यतादित्यसमानतेजसं
शरन्नभोमध्यगभास्करोपमम् ।
वराङ्गमुर्व्यामपतच्चमुमूखे
दिवाकरोऽस्तादिव रक्तमण्डलः
tadudyatādityasamānatejasaṃ
śarannabhomadhyagabhāskaropamam |
varāṅgamurvyāmapataccamumūkhe
divākaro'stādiva raktamaṇḍalaḥ
ततोऽस्य देहं सततं सुखैधितं
सुरूपमत्यर्थसुखं सुगन्धि च ।
परेण कृच्छ्रेण शिरः समत्यज--
द्गृहं महर्धीन्निवसन्निवेश्वरः
tato'sya dehaṃ satataṃ sukhaidhitaṃ
surūpamatyarthasukhaṃ sugandhi ca |
pareṇa kṛcchreṇa śiraḥ samatyaja--
dgṛhaṃ mahardhīnnivasanniveśvaraḥ
शरैर्विभिन्नं व्यसु तत्सुवर्चसः
पपात कर्णस्य शरीमुच्छ्रितम् ।
स्रवद्व्रणं गैरिकतोयविस्रवं
गिरेर्यथा वज्रहतं महाशिरः
śarairvibhinnaṃ vyasu tatsuvarcasaḥ
papāta karṇasya śarīmucchritam |
sravadvraṇaṃ gairikatoyavisravaṃ
gireryathā vajrahataṃ mahāśiraḥ
देहाच्च कर्णस्य निपातितस्य
तेजः सूर्यं खं वितत्याविवेश ।
तदद्भुतं सर्वमनुष्ययोधाः
संदृष्टवन्तो निहते स्म कर्णे
dehācca karṇasya nipātitasya
tejaḥ sūryaṃ khaṃ vitatyāviveśa |
tadadbhutaṃ sarvamanuṣyayodhāḥ
saṃdṛṣṭavanto nihate sma karṇe
ततः शङ्खान्पाण्डवा दध्मुरुच्चै--
र्दृष्ट्वा कर्णं पातितं फल्गुनेन ।
तथैव कृष्णश्च धनञ्जयश्च
हष्टौ यमौ दध्मतुर्वारिजातौ
tataḥ śaṅkhānpāṇḍavā dadhmuruccai--
rdṛṣṭvā karṇaṃ pātitaṃ phalgunena |
tathaiva kṛṣṇaśca dhanañjayaśca
haṣṭau yamau dadhmaturvārijātau
तं सोमकाः प्रेक्ष्य हतं शयानं
सैन्यैः सार्धं सिंहनादान्प्रचक्रुः ।
तूर्याणि सञ्जघ्नुरतीव हृष्टा
वासांसि चैवादुधुवुर्भुजांश्च
taṃ somakāḥ prekṣya hataṃ śayānaṃ
sainyaiḥ sārdhaṃ siṃhanādānpracakruḥ |
tūryāṇi sañjaghnuratīva hṛṣṭā
vāsāṃsi caivādudhuvurbhujāṃśca
संवर्धयन्तश्च नरेन्द्र योधाः
पार्थं समाजग्मुरतीव हृष्टाः ।
बलान्विताश्चापरे ह्यप्यनृत्य--
न्नन्योन्यमाश्लिष्य नदन्त ऊचुः
saṃvardhayantaśca narendra yodhāḥ
pārthaṃ samājagmuratīva hṛṣṭāḥ |
balānvitāścāpare hyapyanṛtya--
nnanyonyamāśliṣya nadanta ūcuḥ
दृष्ट्वा तु कर्णं भुवि वा विपन्नं
कृत्तं रथात्सायकैरर्जुनस्य ।
महानिलेनाद्रिमिवापविद्वं
यज्ञावसानेऽग्निमिव प्रशान्तम्
dṛṣṭvā tu karṇaṃ bhuvi vā vipannaṃ
kṛttaṃ rathātsāyakairarjunasya |
mahānilenādrimivāpavidvaṃ
yajñāvasāne'gnimiva praśāntam
तदाननं सूर्यसुतस्य राज--
न्विभ्राजते पद्मिवावनालम् ।
रराज कर्णस्य शिरो निकृत्त--
मस्तंगतं भास्करस्येव बिम्बम्
tadānanaṃ sūryasutasya rāja--
nvibhrājate padmivāvanālam |
rarāja karṇasya śiro nikṛtta--
mastaṃgataṃ bhāskarasyeva bimbam
शरैराचितसर्वाङ्गः शोणितौघपरिप्लुतः ।
रराज देहः कर्णस्य स्वरश्मिभिरिवांशुमान्
śarairācitasarvāṅgaḥ śoṇitaughapariplutaḥ |
rarāja dehaḥ karṇasya svaraśmibhirivāṃśumān
प्रताप्य सेनामामित्रीं दीप्तैः शरगभस्तिभिः ।
बलिनार्जुनकालेन नीतोऽस्तं कर्णभास्करः
pratāpya senāmāmitrīṃ dīptaiḥ śaragabhastibhiḥ |
balinārjunakālena nīto'staṃ karṇabhāskaraḥ
अस्तं गच्छन्यथाऽदित्यः प्रभामादाय गच्छति ।
तथा जीवितमाहाय कर्णस्येषुर्जगाम सः
astaṃ gacchanyathā'dityaḥ prabhāmādāya gacchati |
tathā jīvitamāhāya karṇasyeṣurjagāma saḥ
अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतपुत्रस्य मारिष ।
छिन्नमञ्जलिकेनाजौ सोत्सेधमपतच्छिरः
aparāhṇe'parāhṇasya sūtaputrasya māriṣa |
chinnamañjalikenājau sotsedhamapatacchiraḥ
उपर्युपरि सैन्यानां विनिघ्नन्नितराञ्जनान् ।
शिरः कर्णस्य सोऽत्सेधमिषुः सोप्यहरद्द्रुतम्
uparyupari sainyānāṃ vinighnannitarāñjanān |
śiraḥ karṇasya so'tsedhamiṣuḥ sopyaharaddrutam
कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां
शराचितं शोणितदिग्धगात्रम् ।
दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराज--
श्छिन्नध्वजेनाथ ययौ रथेन
karṇaṃ tu śūraṃ patitaṃ pṛthivyāṃ
śarācitaṃ śoṇitadigdhagātram |
dṛṣṭvā śayānaṃ bhuvi madrarāja--
śchinnadhvajenātha yayau rathena
हते कर्णे कुरवः प्राद्रवन्त
भयार्दिता गाढविद्धाश्च सङ्ख्ये ।
अवेक्षमाणा मुहुरर्जुनस्य
ध्वजं महान्तं वपुषा ज्वलन्तम्
hate karṇe kuravaḥ prādravanta
bhayārditā gāḍhaviddhāśca saṅkhye |
avekṣamāṇā muhurarjunasya
dhvajaṃ mahāntaṃ vapuṣā jvalantam
तच्छिरो भरतश्रेष्ठ शोभयामास मेदिनीम् ।
यदृच्छयेव पतितं मण्डलं चाण्डदीधितेः
tacchiro bharataśreṣṭha śobhayāmāsa medinīm |
yadṛcchayeva patitaṃ maṇḍalaṃ cāṇḍadīdhiteḥ
तं दृष्ट्वा समरविमर्द (बद्ध) लब्धनिद्रं
दष्टोष्ठं रुधिरपीरतकातराक्षम् ।
राधेयं रथवरपृष्ठसन्निषण्णं
हीनांशुर्दिवसकरो मुहूर्तमासीत्
taṃ dṛṣṭvā samaravimarda (baddha) labdhanidraṃ
daṣṭoṣṭhaṃ rudhirapīratakātarākṣam |
rādheyaṃ rathavarapṛṣṭhasanniṣaṇṇaṃ
hīnāṃśurdivasakaro muhūrtamāsīt
निःशब्दतूर्यं हतयोधमुख्यं
प्रशान्तदर्पं धृतराष्ट्रसैन्यम् ।
न शोभते सूर्यसुतेन हीनं
वृन्दं ग्रहाणामिव चन्द्रहीनम्
niḥśabdatūryaṃ hatayodhamukhyaṃ
praśāntadarpaṃ dhṛtarāṣṭrasainyam |
na śobhate sūryasutena hīnaṃ
vṛndaṃ grahāṇāmiva candrahīnam
सहस्रनेत्रप्रतिमानकर्मणः
सहस्रपत्रप्रतिमाननं शुभम् ।
सहस्ररश्मिर्दिवसक्षये यथा
तथाऽपतत्कर्णशिरो वसुन्धराम्
sahasranetrapratimānakarmaṇaḥ
sahasrapatrapratimānanaṃ śubham |
sahasraraśmirdivasakṣaye yathā
tathā'patatkarṇaśiro vasundharām
व्यूढोरस्कं कमलवदनं तप्तहेमावभासं
कर्णं दृष्ट्वा भुवि निपतितं पार्थबाणाभितप्तम् ।
पांसुग्रस्तं मलिनमसकृत्पुत्रमन्वीक्षमाणो
मन्दम्मन्दं व्रजति सविता मन्दिरं मन्दरश्मिः
vyūḍhoraskaṃ kamalavadanaṃ taptahemāvabhāsaṃ
karṇaṃ dṛṣṭvā bhuvi nipatitaṃ pārthabāṇābhitaptam |
pāṃsugrastaṃ malinamasakṛtputramanvīkṣamāṇo
mandammandaṃ vrajati savitā mandiraṃ mandaraśmiḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)