Karna Parva

Chapter 92: Brahma and Ishana declare Arjuna's victory

इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे द्विनवतितमोऽध्यायः ॥

31 verses · 92 of 101

What happens in this chapter

Brahma and Ishana declare Arjuna's victory

Prajapati, fearing the whole world may perish in this contest, asks Svayambhu Brahma to grant equal victory to both heroes. Then Indra, the thousand-eyed, pleads for Arjuna: he is learned, strong and rich in tapas, has suffered long in the forest, and this is the work of the devas. Arjuna and Krishna are Nara and Narayana, the ancient rishis, creators and controllers of the world; if angered they could overturn fate itself. Let Karna win the worlds of the virtuous, live with the Vasus and Maruts and be honoured beside Drona and Bhishma in svarga, but let victory go to Nara. Brahma and Ishana agree that victory belongs to Arjuna. Indra announces it to all beings, who rejoice and shower flowers.

सञ्जय उवाच

92.1

प्रजापतिस्तु तं दृष्ट्वा देवभागं समागतम् ।
अब्रवीत्तु ततो राजन्पश्यतो वै स्वयंभुवः

prajāpatistu taṃ dṛṣṭvā devabhāgaṃ samāgatam |
abravīttu tato rājanpaśyato vai svayaṃbhuvaḥ

92.2

उभावतिरथौ शूरावुभौ दृढपराक्रमौ ।
उभौ सदृशकर्माणौ वज्रिचक्रायुधौपमौ

ubhāvatirathau śūrāvubhau dṛḍhaparākramau |
ubhau sadṛśakarmāṇau vajricakrāyudhaupamau

92.3

अहो बत महद्युद्धं कर्णार्जुनसमागमे ।
भविष्यति महाघोरं वृत्रवासवयोरिव

aho bata mahadyuddhaṃ karṇārjunasamāgame |
bhaviṣyati mahāghoraṃ vṛtravāsavayoriva

92.4

प्रजापतिरथोक्त्वैवं स्वयम्भुवमचोदयत् ।
समोऽस्तु विजयः काममुभयोर्नरसिंहयोः

prajāpatirathoktvaivaṃ svayambhuvamacodayat |
samo'stu vijayaḥ kāmamubhayornarasiṃhayoḥ

92.5

कर्णार्जुनविवादेन मा नश्येदखिलं जगत् ।
स्वयंभो ब्रूहि तद्वाक्यं समोऽस्तु विजयोऽनयोः

karṇārjunavivādena mā naśyedakhilaṃ jagat |
svayaṃbho brūhi tadvākyaṃ samo'stu vijayo'nayoḥ

92.6

एवमुक्तस्तु भगवाञ्जये ताभ्यामनिश्चिते ।
इत्यब्रवीन्महाराज महाब्रह्मा प्रजापतिम्

evamuktastu bhagavāñjaye tābhyāmaniścite |
ityabravīnmahārāja mahābrahmā prajāpatim

92.7

द्वावप्येतौ हि कृतिनौ द्वावप्यतिबलोत्कटौ ।
भविष्यत्यनयोर्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयावहम्

dvāvapyetau hi kṛtinau dvāvapyatibalotkaṭau |
bhaviṣyatyanayoryuddhaṃ trailokyasya bhayāvaham

92.8

ततः प्रजापतिं तत्र सहस्राक्षोऽभ्यचोदयत् ।
विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः

tataḥ prajāpatiṃ tatra sahasrākṣo'bhyacodayat |
vijayo dhruva evāstu pāṇḍavasya mahātmanaḥ

92.9

मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतविद्यस्तपोधनः ।
विभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः

manasvī balavāñśūraḥ kṛtavidyastapodhanaḥ |
vibharti ca mahātejā dhanurvedamaśeṣataḥ

92.10

पार्थः सर्वगुणोपेतो देवकार्यमिदं यतः ।
क्लिश्यन्ते पाण्डवा नित्यं वनवासादिभिर्भृशं

pārthaḥ sarvaguṇopeto devakāryamidaṃ yataḥ |
kliśyante pāṇḍavā nityaṃ vanavāsādibhirbhṛśaṃ

92.11

सम्पन्नस्तपसा चैव पर्याप्तः पुरुषर्षभः ।
अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन्

sampannastapasā caiva paryāptaḥ puruṣarṣabhaḥ |
atikrāmecca māhātmyāddiṣṭamapyavicārayan

92.12

अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत् ।
नावस्थानं च पश्यामि क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित्

atikrame ca lokānāmabhāvo niyato bhavet |
nāvasthānaṃ ca paśyāmi kruddhayoḥ kṛṣṇayoḥ kvacit

92.13

स्रष्टारौ जगतश्चैतौ ततश्च पुरुषर्षभौ ।
नरनारायणावेतौ पुराणावृषिसत्तमौ

sraṣṭārau jagataścaitau tataśca puruṣarṣabhau |
naranārāyaṇāvetau purāṇāvṛṣisattamau

92.14

अनियम्यौ नियन्तारौ जगतः पुरुषर्षभौ ।
[नैतयोस्तु समः कश्चिद्दिवि वा मानुषेषु वा

aniyamyau niyantārau jagataḥ puruṣarṣabhau |
[naitayostu samaḥ kaściddivi vā mānuṣeṣu vā

92.15

अनुगम्यास्त्रयो लोकाः सह देवर्षिचारणैः ।
सर्वदेवगणाश्चापि सर्वभूतानि यानि च ।
अनयोस्तु प्रभावेन वर्तते निखिलं जगत् ॥]

anugamyāstrayo lokāḥ saha devarṣicāraṇaiḥ |
sarvadevagaṇāścāpi sarvabhūtāni yāni ca |
anayostu prabhāvena vartate nikhilaṃ jagat ||]

92.16

कामं तु सुकृताँल्लोकानाप्नोतु पुरुषर्षभः ।
कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्त्वस्तु कृष्णयोः

kāmaṃ tu sukṛtām̐llokānāpnotu puruṣarṣabhaḥ |
karṇo vaikartanaḥ śūro vijayastvastu kṛṣṇayoḥ

92.17

वसूनां समलोकत्वं मरुतां वासमाप्नुयात् ।
सहितो द्रोणभीष्माभ्यां नाकपृष्ठे महीयताम्

vasūnāṃ samalokatvaṃ marutāṃ vāsamāpnuyāt |
sahito droṇabhīṣmābhyāṃ nākapṛṣṭhe mahīyatām

92.18

क्लेशितो हि वने पार्थो दिर्घकालं पितामह ।
तस्मादेष जयेद्युद्धे तपसाऽभ्यधिकोऽर्जुनः

kleśito hi vane pārtho dirghakālaṃ pitāmaha |
tasmādeṣa jayedyuddhe tapasā'bhyadhiko'rjunaḥ

92.19

पूर्वं भगवता प्रोक्तः कृष्णयोर्विजयो ध्रुवः ।
तत्तथास्तु नमस्तेऽस्तु प्रमो ब्रूहि पितामह

pūrvaṃ bhagavatā proktaḥ kṛṣṇayorvijayo dhruvaḥ |
tattathāstu namaste'stu pramo brūhi pitāmaha

92.20

तत्सहस्राक्षवचनं निशम्य भगवान्प्रभुः ।
नोवाच तज्जयं तुल्यं तयोः कर्णकिरीटिनोः

tatsahasrākṣavacanaṃ niśamya bhagavānprabhuḥ |
novāca tajjayaṃ tulyaṃ tayoḥ karṇakirīṭinoḥ

92.21

तस्मादाशां गतः शक्रस्तूष्णीम्भूते पितामहे ।
विजयः पाण्डवेयस्य कर्णस्य च वधो भवेत्

tasmādāśāṃ gataḥ śakrastūṣṇīmbhūte pitāmahe |
vijayaḥ pāṇḍaveyasya karṇasya ca vadho bhavet

92.22

ब्रह्मेशानौ ततो वाक्यमूचतुर्भुवनेश्वरम् ।
विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः

brahmeśānau tato vākyamūcaturbhuvaneśvaram |
vijayo dhruva evāstu pāṇḍavasya mahātmanaḥ

92.23

मनस्वी जयतां शूरः कृतविद्यस्तपोधनः ।
बिभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः

manasvī jayatāṃ śūraḥ kṛtavidyastapodhanaḥ |
bibharti ca mahātejā dhanurvedamaśeṣataḥ

92.24

अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन् ।
अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत्

atikrāmecca māhātmyāddiṣṭamapyavicārayan |
atikrame ca lokānāmabhāvo niyato bhavet

92.25

न च विद्म ह्यवस्थानं क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित् ।
स्रष्टारौ जगतश्चैव सतश्च पुरुषर्षभौ

na ca vidma hyavasthānaṃ kruddhayoḥ kṛṣṇayoḥ kvacit |
sraṣṭārau jagataścaiva sataśca puruṣarṣabhau

92.26

कामं तु सुकृताँल्लोकान्प्राप्नोत्वेष परन्तपः ।
कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्तु नरे ध्रुवः

kāmaṃ tu sukṛtām̐llokānprāpnotveṣa parantapaḥ |
karṇo vaikartanaḥ śūro vijayastu nare dhruvaḥ

92.27

तथोक्ते देवदेवाभ्यां सहस्राक्षोऽब्रवीद्वचः ।
आमन्त्र्य सर्वभूतानि ब्रह्मेशानानुशासनात्

tathokte devadevābhyāṃ sahasrākṣo'bravīdvacaḥ |
āmantrya sarvabhūtāni brahmeśānānuśāsanāt

92.28

श्रुतं भवद्भिर्यत्प्रोक्तं भगवद्भ्यां जगद्धितम् ।
तत्तथा व्येतु ते रोगः शमाप्नुत विमन्यवः

śrutaṃ bhavadbhiryatproktaṃ bhagavadbhyāṃ jagaddhitam |
tattathā vyetu te rogaḥ śamāpnuta vimanyavaḥ

92.29

इति श्रुत्वेन्द्रवचनं सर्वभूतानि मानिष ।
विस्मितान्यभवन्राजन्पूजयाञ्चक्रिरे तदा ।
नोचुस्तदा जयं तुल्यं तयोः पुरुषसिंहयोः

iti śrutvendravacanaṃ sarvabhūtāni māniṣa |
vismitānyabhavanrājanpūjayāñcakrire tadā |
nocustadā jayaṃ tulyaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ

92.30

व्यसृजंश्च सुगन्धीनि पुष्पवर्षाणि हर्षिताः ।
नानारूपाणि विबुधा देवतूर्याण्यवादयन्

vyasṛjaṃśca sugandhīni puṣpavarṣāṇi harṣitāḥ |
nānārūpāṇi vibudhā devatūryāṇyavādayan

92.31

दिदृक्षवश्चाप्रतिमं द्वैरथं नरसिंहयोः ।
विस्मयोत्फुल्लनयना नान्या बुबुधिरे क्रियाः

didṛkṣavaścāpratimaṃ dvairathaṃ narasiṃhayoḥ |
vismayotphullanayanā nānyā bubudhire kriyāḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)