Chapter 74: Yudhishthira resolves to leave; Krishna pacifies him

एतच्छ्रुत्वा पाण्डवो धर्मराजो
भ्रातुर्वाक्यं परुषं फल्गुनस्य ।
उत्थाय तस्माच्छयनादुवाच
पार्थं ततो दुःखपरीतचेताः

etacchrutvā pāṇḍavo dharmarājo
bhrāturvākyaṃ paruṣaṃ phalgunasya |
utthāya tasmācchayanāduvāca
pārthaṃ tato duḥkhaparītacetāḥ

कृतं मया पार्थं न साधुकर्म
येन प्राप्तं व्यसनं वः सुघोरम् ।
तस्माच्छिरश्छिन्धि ममैतदद्य
कुलान्तकस्याधमपूरुषस्य

kṛtaṃ mayā pārthaṃ na sādhukarma
yena prāptaṃ vyasanaṃ vaḥ sughoram |
tasmācchiraśchindhi mamaitadadya
kulāntakasyādhamapūruṣasya

पापस्य पाप्मोहतस्य वीर
विमूढबुद्धेरलसस्य भीरोः ।
वृद्धावमन्सुः परुषत्य चैव
किं ते चिरं मामनुसृज्य रूक्षम्

pāpasya pāpmohatasya vīra
vimūḍhabuddheralasasya bhīroḥ |
vṛddhāvamansuḥ paruṣatya caiva
kiṃ te ciraṃ māmanusṛjya rūkṣam

गच्छाम्यहं वनमद्यैव पापः
सुखं भवान्वर्ततां मद्विहीनः ।
योग्यो राजा भीमसेनो महात्मा
क्लीबस्य किं वा मम राज्यकृत्यम्

gacchāmyahaṃ vanamadyaiva pāpaḥ
sukhaṃ bhavānvartatāṃ madvihīnaḥ |
yogyo rājā bhīmaseno mahātmā
klībasya kiṃ vā mama rājyakṛtyam

न चापि शक्तः परुषाणि सोढुं
पुनस्तवेमानि रुषान्वितस्य ।
भीमोऽस्तु राजा मम जीवितेन
न कार्यमद्यावमतस्य वीर

na cāpi śaktaḥ paruṣāṇi soḍhuṃ
punastavemāni ruṣānvitasya |
bhīmo'stu rājā mama jīvitena
na kāryamadyāvamatasya vīra

इत्येवमुक्त्वा सहसोत्पपात
रुषान्वितस्तच्छयनं विहाय ।
इयेष निर्गन्तुमथो वनाय
तं वासुदेवः प्रणतोऽभ्युवाच

ityevamuktvā sahasotpapāta
ruṣānvitastacchayanaṃ vihāya |
iyeṣa nirgantumatho vanāya
taṃ vāsudevaḥ praṇato'bhyuvāca

न राजन्विदितं तत्ते यथा गाण्डीवधन्वनः ।
प्रतिज्ञा सत्यसन्धस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता

na rājanviditaṃ tatte yathā gāṇḍīvadhanvanaḥ |
pratijñā satyasandhasya gāṇḍīvaṃ prati viśrutā

ब्रूयाद्य एनं गाण्डीवं देह्यन्यस्मै त्वमित्युत ।
वध्योऽस्य स पुमाँल्लोके त्वया चोक्तोयमीदृशम्

brūyādya enaṃ gāṇḍīvaṃ dehyanyasmai tvamityuta |
vadhyo'sya sa pumām̐lloke tvayā coktoyamīdṛśam

ततः सत्यां प्रतिज्ञां तां पार्थेन प्रतिरक्षता ।
मच्छन्दादवमानोऽयं कृतस्तव महीपते

tataḥ satyāṃ pratijñāṃ tāṃ pārthena pratirakṣatā |
macchandādavamāno'yaṃ kṛtastava mahīpate

गुरूणामवमानो हि वध इत्यभिधीयते ।
तस्मात्क्षम महाबाहो मम पार्थस्य चोभयोः

gurūṇāmavamāno hi vadha ityabhidhīyate |
tasmātkṣama mahābāho mama pārthasya cobhayoḥ

व्यतिक्रममिमं राजन्सत्यसंरक्षणं प्रति ।
शरणं त्वां महाराज प्रतिपन्नावुभावपि

vyatikramamimaṃ rājansatyasaṃrakṣaṇaṃ prati |
śaraṇaṃ tvāṃ mahārāja pratipannāvubhāvapi

क्षन्तुमर्हसि मे राजन्प्रणतस्याभियाचतः ।
राधेयस्याद्य पापस्य भूमिः पास्यति शोणितम्

kṣantumarhasi me rājanpraṇatasyābhiyācataḥ |
rādheyasyādya pāpasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam

सत्यं ते प्रतिजानामि हतं विद्व्यद्य सूतजम् ।
यस्येच्छसि वधं तस्य गतमेवाद्य जिवीतम्

satyaṃ te pratijānāmi hataṃ vidvyadya sūtajam |
yasyecchasi vadhaṃ tasya gatamevādya jivītam

इति कृष्णवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
ससम्भ्रमं हृषीकेशमुत्थाप्य प्रणतं तदा ।
कृताञ्जलिमुवाचेदं वाक्यं यत्समनन्तरम्

iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
sasambhramaṃ hṛṣīkeśamutthāpya praṇataṃ tadā |
kṛtāñjalimuvācedaṃ vākyaṃ yatsamanantaram

एवमेव यथात्थ त्वमस्त्येषोऽतिक्रमो मम ।
अनुनीतोऽस्मि गोविन्द तारितश्चास्मि माधव

evameva yathāttha tvamastyeṣo'tikramo mama |
anunīto'smi govinda tāritaścāsmi mādhava

मोचिता व्यसनाद्धोराद्वयमद्य त्वयाच्युत ।
भवन्तं नावमासाद्य ह्यावां व्यसनसागरात् ।
घोरादद्य समुत्तीर्णावुभावज्ञानमोहितौ

mocitā vyasanāddhorādvayamadya tvayācyuta |
bhavantaṃ nāvamāsādya hyāvāṃ vyasanasāgarāt |
ghorādadya samuttīrṇāvubhāvajñānamohitau

त्वद्बुद्धिप्लवमासाद्य दुःखशोकार्णवाद्वयम् ।
समुत्तीर्णाः सहामात्याः सनाथाः स्म त्वयाच्युत

tvadbuddhiplavamāsādya duḥkhaśokārṇavādvayam |
samuttīrṇāḥ sahāmātyāḥ sanāthāḥ sma tvayācyuta