Chapter 75: Brothers reconciled; Arjuna rides out against Karna

इति स्म कृष्णवचनात्प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम् ।
बभूव विमनाः पार्थः किञ्चित्कृत्वेव पातकम्

iti sma kṛṣṇavacanātpratyuccārya yudhiṣṭhiram |
babhūva vimanāḥ pārthaḥ kiñcitkṛtveva pātakam

ततोऽब्रवीद्वासुदेवः प्रहसन्निव पाण्डवम् ।
कथं नाम भवेदेतद्यदि त्वं पार्थ धर्मजम्

tato'bravīdvāsudevaḥ prahasanniva pāṇḍavam |
kathaṃ nāma bhavedetadyadi tvaṃ pārtha dharmajam

असिना तीक्ष्णधारणे हन्या धर्मे व्यस्थितम् ।
त्वमित्युक्त्वाथ राजानमेवं कश्मलमाविशः

asinā tīkṣṇadhāraṇe hanyā dharme vyasthitam |
tvamityuktvātha rājānamevaṃ kaśmalamāviśaḥ

हत्वा तु नृपतिं पार्थ करिष्यसि किमुत्तरम् ।
एवं हि दुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर्विशेषतः

hatvā tu nṛpatiṃ pārtha kariṣyasi kimuttaram |
evaṃ hi durvido dharmo mandaprajñairviśeṣataḥ

स भवान्धर्मभीरुत्वाद्धवं यायान्महत्तमः ।
नरकं घोररूपं च भ्रातुर्ज्येतुस्य वै वथात्

sa bhavāndharmabhīrutvāddhavaṃ yāyānmahattamaḥ |
narakaṃ ghorarūpaṃ ca bhrāturjyetusya vai vathāt

स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम् ।
प्रसादय कुरुश्रेष्ठमेतदत्र मतं मम

sa tvaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ rājānaṃ dharmasaṃhitam |
prasādaya kuruśreṣṭhametadatra mataṃ mama

प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीते चैव युधिष्ठिरे ।
प्रयावस्त्वरितौ योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति

prasādya bhaktyā rājānaṃ prīte caiva yudhiṣṭhire |
prayāvastvaritau yoddhuṃ sūtaputrarathaṃ prati

हत्वा तु समरे कर्णं त्वमद्य निशितैः शरैः ।
विपुलां प्रीतिमाधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद

hatvā tu samare karṇaṃ tvamadya niśitaiḥ śaraiḥ |
vipulāṃ prītimādhatsva dharmaputrasya mānada

एतदत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं मम ।
एवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति

etadatra mahābāho prāptakālaṃ mataṃ mama |
evaṃ kṛte kṛtaṃ caiva tava kāryaṃ bhaviṣyati

ततोऽर्जुनो महाराज लज्जपा वै समन्वितः ।
धर्तराजस्य चरणौ प्रपद्य शिरसा नतः

tato'rjuno mahārāja lajjapā vai samanvitaḥ |
dhartarājasya caraṇau prapadya śirasā nataḥ

उवाच भरतश्रेष्ठं प्रसीदेति पुनः पुनः ।
क्षमस्व राजन्यत्प्रोक्तस्त्वं मया धर्मभीरुणा

uvāca bharataśreṣṭhaṃ prasīdeti punaḥ punaḥ |
kṣamasva rājanyatproktastvaṃ mayā dharmabhīruṇā

पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
धनञ्जयममित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभम्

pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
dhanañjayamamitraghnaṃ rudantaṃ bharatarṣabham

उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनञ्जयम् ।
समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः

utthāpya bhrātaraṃ rājā dharmarājo dhanañjayam |
samāśliṣya ca sasnehaṃ praruroda mahīpatiḥ

रुदित्वा सुचिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युती ।
कृतशौचौ महाराज प्रीतिमन्तौ बभूवतुः

ruditvā suciraṃ kālaṃ bhrātarau sumahādyutī |
kṛtaśaucau mahārāja prītimantau babhūvatuḥ

तत आश्लिष्य तं प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवः ।
प्रीत्या परमया युक्तो विस्मयंश्च पुनःपुनः ।
अब्रवीत्तं महेष्वासं धर्मराजो धनञ्जयम्

tata āśliṣya taṃ premṇā mūrdhni cāghrāya pāṇḍavaḥ |
prītyā paramayā yukto vismayaṃśca punaḥpunaḥ |
abravīttaṃ maheṣvāsaṃ dharmarājo dhanañjayam

कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतः ।
कवचं च ध्वजं चैव धनुः शक्तिर्हयाः शराः ।
शरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे

karṇena me mahābāho sarvasainyasya paśyataḥ |
kavacaṃ ca dhvajaṃ caiva dhanuḥ śaktirhayāḥ śarāḥ |
śaraiḥ kṛttā maheṣvāsa yatamānasya saṃyuge

सोऽहं दृष्ट्वा रणे तस्य कर्ण कर्णस्य फल्गुन ।
व्यवसीदामि दुःखेन न तु मे जीवितं प्रियम्

so'haṃ dṛṣṭvā raṇe tasya karṇa karṇasya phalguna |
vyavasīdāmi duḥkhena na tu me jīvitaṃ priyam

न चेदद्य हि तं वीरं निहनिष्यसि संयुगे ।
प्राणानेव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम

na cedadya hi taṃ vīraṃ nihaniṣyasi saṃyuge |
prāṇāneva parityakṣye jīvitārtho hi ko mama

एवमुक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभ

evamuktaḥ pratyuvāca vijayo bharatarṣabha

सत्येन ते शपे राजंस्त्वत्पादेन तथैव च ।
भीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते

satyena te śape rājaṃstvatpādena tathaiva ca |
bhīmena ca naraśreṣṭha yamābhyāṃ ca mahīpate

अहमेनं नरश्रेष्ठ सामात्यं च महीपते ।
यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतोपि वा ।
महीतले पतिष्यामि सत्येनायुधमालभे

ahamenaṃ naraśreṣṭha sāmātyaṃ ca mahīpate |
yathādya samare karṇaṃ haniṣyāmi hatopi vā |
mahītale patiṣyāmi satyenāyudhamālabhe

एवमाभाष्य राजानमब्रवीन्माधवं वचः ।
अद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयः ।
त्वमनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः

evamābhāṣya rājānamabravīnmādhavaṃ vacaḥ |
adya karṇaṃ raṇe kṛṣṇa sūdayiṣye na saṃśayaḥ |
tvamanudhyāhi bhadraṃ te vadhaṃ tasya durātmanaḥ

एवमुक्तोऽब्रवीत्पार्थं केशवो राजसत्तम ।
शक्तोऽसि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यदात्थ माम्

evamukto'bravītpārthaṃ keśavo rājasattama |
śakto'si bharataśreṣṭha yatnaṃ kartuṃ yadāttha mām

एष चापि हि मे कामो नित्यमेव महारथ ।
कथं भवान्रणे कर्णं निहन्यादिति सत्तम

eṣa cāpi hi me kāmo nityameva mahāratha |
kathaṃ bhavānraṇe karṇaṃ nihanyāditi sattama

एवमुक्तस्ततो राजन्पार्थो वचनमब्रवीत् ।
हन्यते द्वैरथे भूयो युज्यन्तां वै रथोत्तमे

evamuktastato rājanpārtho vacanamabravīt |
hanyate dvairathe bhūyo yujyantāṃ vai rathottame

उपावृत्ताश्च तुरगाः शिक्षिताश्चाश्वसादिभिः ।
रथोपकरणैः सर्वैः सत्वरं यातु मे रथः

upāvṛttāśca turagāḥ śikṣitāścāśvasādibhiḥ |
rathopakaraṇaiḥ sarvaiḥ satvaraṃ yātu me rathaḥ

एवमुक्तो महाराज फल्गुनेन महात्मना ।
उवाच दारुकं कृष्णः कुरु सर्वं यदब्रवीत् ।
अर्जुनो भारतश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्

evamukto mahārāja phalgunena mahātmanā |
uvāca dārukaṃ kṛṣṇaḥ kuru sarvaṃ yadabravīt |
arjuno bhārataśreṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām

आज्ञप्तस्त्वथ कृष्णेन दारुको राजसत्तम ।
योजयामास च रथं वैयाघ्नं शत्रुतापनम् ।
सज्जं निवेदयामास पाण्डवस्य महात्मनः

ājñaptastvatha kṛṣṇena dāruko rājasattama |
yojayāmāsa ca rathaṃ vaiyāghnaṃ śatrutāpanam |
sajjaṃ nivedayāmāsa pāṇḍavasya mahātmanaḥ

युक्तं तु रथमास्थाय दारुकेण महात्मना ।
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा पद्मनाभो रणान्तकृत् ।
भूयश्चोवाच मतिमान्माधवो धर्मनन्दनम्

yuktaṃ tu rathamāsthāya dārukeṇa mahātmanā |
upasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvā padmanābho raṇāntakṛt |
bhūyaścovāca matimānmādhavo dharmanandanam

युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुमर्हसि ।
अनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः

yudhiṣṭhiremaṃ bībhatsuṃ tvaṃ sāntvayitumarhasi |
anujñātuṃ ca karṇasya vadhāyādya durātmanaḥ

श्रुत्वा ह्यावां महासंख्ये त्वां कर्णशरपीडितम् ।
प्रवृत्तिं ज्ञातुमायाताविहावां पाण्डुनन्दन

śrutvā hyāvāṃ mahāsaṃkhye tvāṃ karṇaśarapīḍitam |
pravṛttiṃ jñātumāyātāvihāvāṃ pāṇḍunandana

दिष्ट्यासि राजन्विरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतः ।
परिसान्त्वय बीभत्सुं जयमाशाधि चानघ

diṣṭyāsi rājanvirujo diṣṭyā na grahaṇaṃ gataḥ |
parisāntvaya bībhatsuṃ jayamāśādhi cānagha

एह्येहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डव ।
वक्तव्यमुक्तोस्म्यहितं त्वया क्षान्तं च तन्मया

ehyehi pārtha bībhatso māṃ pariṣvaja pāṇḍava |
vaktavyamuktosmyahitaṃ tvayā kṣāntaṃ ca tanmayā

अहं त्वामनुजानामि जहि कर्णं धनञ्जय ।
मन्युं च मा कृथाः पार्थ यन्मयोक्तोऽसि दारुणं

ahaṃ tvāmanujānāmi jahi karṇaṃ dhanañjaya |
manyuṃ ca mā kṛthāḥ pārtha yanmayokto'si dāruṇaṃ

ततो धनञ्जयो राजञ्शिरसा प्रणतस्तदा ।
पादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर्ज्येष्ठस्य मारिष

tato dhanañjayo rājañśirasā praṇatastadā |
pādau jagrāha pāṇibhyāṃ bhrāturjyeṣṭhasya māriṣa

तमुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम् ।
मूर्ध्नुपाघ्राय चैवैनमिदं पुनरुवाच ह

tamutthāpya tato rājā pariṣvajya ca pīḍitam |
mūrdhnupāghrāya caivainamidaṃ punaruvāca ha

धनञ्जय महाबाहो मानितोऽस्मि दृढं त्वया ।
माहात्म्यं विजयं चैवं भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम्

dhanañjaya mahābāho mānito'smi dṛḍhaṃ tvayā |
māhātmyaṃ vijayaṃ caivaṃ bhūyaḥ prāpnuhi śāśvatam

अद्य तं पापकर्माणं सानुबन्धं रणे शरैः ।
नयाम्यन्तं समासाद्य राधेयं बलगर्वितम्

adya taṃ pāpakarmāṇaṃ sānubandhaṃ raṇe śaraiḥ |
nayāmyantaṃ samāsādya rādheyaṃ balagarvitam

येन त्वं पीडितो बाणैर्दृढमायम्य कार्मुकम् ।
तस्याद्य कर्मणः कर्णः फलमाप्स्यति दारुणम्

yena tvaṃ pīḍito bāṇairdṛḍhamāyamya kārmukam |
tasyādya karmaṇaḥ karṇaḥ phalamāpsyati dāruṇam

अद्य त्वामुपयास्यामि कर्णं हत्वा महीपते ।
सभाजये त्वामाक्रन्दादिति सत्यं ब्रवीमि ते

adya tvāmupayāsyāmi karṇaṃ hatvā mahīpate |
sabhājaye tvāmākrandāditi satyaṃ bravīmi te

नाहत्वा विनिषर्तिष्ये कर्णमद्य रणाजिरात् ।
इति सत्येन ते पादौ स्पृशामि जगतीपते

nāhatvā viniṣartiṣye karṇamadya raṇājirāt |
iti satyena te pādau spṛśāmi jagatīpate

इति ब्रुवाणं सुमनाः किरीटिनं
युधिष्ठिरः प्राह वचो बृहत्तरम् ।
यशोऽक्षयं जीवितमीप्सितं ते
जयं सदा वीर्यमरिक्षयं तदा

iti bruvāṇaṃ sumanāḥ kirīṭinaṃ
yudhiṣṭhiraḥ prāha vaco bṛhattaram |
yaśo'kṣayaṃ jīvitamīpsitaṃ te
jayaṃ sadā vīryamarikṣayaṃ tadā

प्रयाहि वृद्धिं च दिशन्तु देवता
यथाहमिच्छामि तवास्तु तत्तथा ।
प्रयाहि शीघ्रं जहि कर्णमाहवे
पुरन्दरो वृत्रमिवात्मवृद्वये

prayāhi vṛddhiṃ ca diśantu devatā
yathāhamicchāmi tavāstu tattathā |
prayāhi śīghraṃ jahi karṇamāhave
purandaro vṛtramivātmavṛdvaye