ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
जघान समरे शूरः सन्नतपर्वभिः
tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāmanīkinīm |
jaghāna samare śūraḥ sannataparvabhiḥ
इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि षोडशदिवसयुद्धे दशमोऽध्यायः ॥
38 verses · 10 of 101
Karna presses the Pandava host with sun-bright iron shafts, and elephants struck by them reel in all directions. Single combats form across the field: Nakula against Karna, Bhima against Ashvatthama, Satyaki against the brothers Vinda and Anuvinda, called Kekayas here, Chitrasena against Shrutakarma, Prativindhya against Chitra, Duryodhana against Yudhishthira, the Samshaptakas against Arjuna, Dhrishtadyumna against Kripa, Shikhandi against Kritavarma, Shrutakirti against Shalya, Sahadeva against Duhshasana. Satyaki and the two brothers cover each other with arrows and cut each other's bows. Satyaki takes off Anuvinda's head with a razor-headed arrow. The other brother fights on until both lose chariots, then they duel with sword and shield. Satyaki cuts him in two, mounts Yudhamanyu's chariot, and scatters the Kekaya army.
सञ्चय उवाच
ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
जघान समरे शूरः सन्नतपर्वभिः
tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāmanīkinīm |
jaghāna samare śūraḥ sannataparvabhiḥ
तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ।
कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथाः
tathaiva pāṇḍavā rājaṃstava putrasya vāhinīm |
karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnuste mahārathāḥ
कर्णोऽपि राजन्समरे व्यहनत्पाण्डवीं चमूम् ।
नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः
karṇo'pi rājansamare vyahanatpāṇḍavīṃ camūm |
nārācairarkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ
तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजाः ।
नेदुः सेदुश्च मम्लुश्च बभ्रुमुश्च दिशो दश
tatra bhārata karṇena nārācaistāḍitā gajāḥ |
neduḥ seduśca mamluśca babhrumuśca diśo daśa
वध्यमाने बले तस्मिन्सूतपुत्रेण मारिष ।
नकुलोऽभ्यद्रवत्तूर्णं सूतपुत्रं महारणे
vadhyamāne bale tasminsūtaputreṇa māriṣa |
nakulo'bhyadravattūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe
भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् ।
विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत्
bhīmasenastathā drauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkaram |
vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayat
श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपतिः ।
प्रतिविन्ध्यस्तथा चित्रं चित्रकेतनकार्मुकम्
śrutakarmāṇamāyāntaṃ citraseno mahīpatiḥ |
prativindhyastathā citraṃ citraketanakārmukam
दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
संशप्तकगणा हृष्टा ह्यभ्यधावन्धनञ्जयम्
duryodhanastu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |
saṃśaptakagaṇā hṛṣṭā hyabhyadhāvandhanañjayam
धृष्टद्युम्नः कृपं चापि तस्मिन्वीरवरक्षये ।
शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम्
dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cāpi tasminvīravarakṣaye |
śikhaṇḍī kṛtavarmāṇaṃ samāsādayadacyutam
श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव ।
दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान्
śrutakīrtistathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava |
duḥśāsanaṃ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān
कैकेयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता ।
सात्यकिः केकयौ चापि च्छादयामास भारत
kaikeyau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā |
sātyakiḥ kekayau cāpi cchādayāmāsa bhārata
तावेनं भ्रातरौ वीरौ जघ्नतुर्हृदये भृशम् ।
विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महावने
tāvenaṃ bhrātarau vīrau jaghnaturhṛdaye bhṛśam |
viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau pratināgaṃ mahāvane
शरसम्बिन्नवर्माणौ तावुभौ भ्रातरौ रणे ।
सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्विव्यधतुः शरैः
śarasambinnavarmāṇau tāvubhau bhrātarau raṇe |
sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājanvivyadhatuḥ śaraiḥ
तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्सर्वतोदिशः ।
छादयञ्छरवर्षेण वारयामास भारत
tau sātyakirmahārāja prahasansarvatodiśaḥ |
chādayañcharavarṣeṇa vārayāmāsa bhārata
वार्यमाणौ ततस्तौ हि शैनेयशरवृष्टिभिः ।
शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः
vāryamāṇau tatastau hi śaineyaśaravṛṣṭibhiḥ |
śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsatuḥ śaraiḥ
तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महायशाः ।
अथ तौ सायकैस्तीक्ष्णैर्वारयामास सात्यकिः
tayostu dhanuṣī citre chittvā śaurirmahāyaśāḥ |
atha tau sāyakaistīkṣṇairvārayāmāsa sātyakiḥ
अथान्ये धनुषी चित्रे प्रगृह्य च महाशरान् ।
सात्यकिं छादयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्ठु च
athānye dhanuṣī citre pragṛhya ca mahāśarān |
sātyakiṃ chādayantau tau ceraturlaghu suṣṭhu ca
ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः ।
द्योतयन्तो दिशः सर्वाः सम्पेतुः स्वर्णभूषणाः
tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ |
dyotayanto diśaḥ sarvāḥ sampetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ
बाणान्धकारमभवत्तयो राजन्महामृधे ।
अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथाः
bāṇāndhakāramabhavattayo rājanmahāmṛdhe |
anyonyasya dhanuścaiva cicchiduste mahārathāḥ
ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः ।
धनुरन्यत्समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे
tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ |
dhanuranyatsamādāya sajyaṃ kṛtvā ca saṃyuge
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन ह्यनुविन्दशिरोऽहरत् ।
अपतत्तच्छिरो राजन्कुण्डलोपचितं महत्
kṣurapreṇa sutīkṣṇena hyanuvindaśiro'harat |
apatattacchiro rājankuṇḍalopacitaṃ mahat
शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे ।
शोचयन्केकयान्सर्वाञ्जगामाशु वसुन्धराम्
śambarasya śiro yadvannihatasya mahāraṇe |
śocayankekayānsarvāñjagāmāśu vasundharām
तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः ।
सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा शैनेयं पर्यवारयत्
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātā tasya mahārathaḥ |
sajyamanyaddhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ paryavārayat
स षष्ट्या सात्यकिं विद्व्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
ननाद बलवन्नादं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
sa ṣaṣṭyā sātyakiṃ vidvvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
nanāda balavannādaṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt
सात्यकिं च ततस्तूर्णं केकयानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्रैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्
sātyakiṃ ca tatastūrṇaṃ kekayānāṃ mahārathaḥ |
śarairanekasāhasrairbāhvorurasi cārpayat
स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
रराज समरे राजन्सपुष्प इव किंशुकः
sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ |
rarāja samare rājansapuṣpa iva kiṃśukaḥ
सात्यकिः समरे विद्वः कैकेयेन महात्मना ।
कैकेयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्निव
sātyakiḥ samare vidvaḥ kaikeyena mahātmanā |
kaikeyaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha prahasanniva
तावन्योन्यस्य समरे सञ्छिद्य धनुषी शुभे ।
हत्वा च सारथी तूर्णं हयांश्च रथिनां वरौ
tāvanyonyasya samare sañchidya dhanuṣī śubhe |
hatvā ca sārathī tūrṇaṃ hayāṃśca rathināṃ varau
विरथावसियुद्धाय समाजग्मतुराहवे ।
शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तथा
virathāvasiyuddhāya samājagmaturāhave |
śatacandracite gṛhya carmaṇī subhujau tathā
विरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशबरधारिणौ ।
यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ
virocetāṃ mahāraṅge nistriṃśabaradhāriṇau |
yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau
मण्डलानि ततस्तौ तु विचन्तौ महारणे ।
अन्योन्यमभितस्तूर्णं समाजग्मतुराहवे
maṇḍalāni tatastau tu vicantau mahāraṇe |
anyonyamabhitastūrṇaṃ samājagmaturāhave
अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम् ।
कैकेयस्य द्विधा चर्म ततश्चिच्छेद सात्वतः
anyonyasya vadhe caiva cakraturyatnamuttamam |
kaikeyasya dvidhā carma tataściccheda sātvataḥ
सात्यकेस्तु तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिवः ।
चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम् ।
चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च
sātyakestu tathaivāsau carma ciccheda pārthivaḥ |
carma cchittvā tu kaikeyastārāgaṇaśatairvṛtam |
cacāra maṇḍalānyeva gatapratyāgatāni ca
तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयाऽन्वितः
taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇam |
apahastena ciccheda śaineyastvarayā'nvitaḥ
सवर्मा केकयो राजन्द्विधा च्छिन्नो महारणे ।
निपपात महेष्वासो वज्राहत इवात्वलः
savarmā kekayo rājandvidhā cchinno mahāraṇe |
nipapāta maheṣvāso vajrāhata ivātvalaḥ
तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः ।
युधामन्युरथं तूर्णमारुरोह परन्तपः
taṃ nihatya raṇe śūraḥ śaineyo rathasattamaḥ |
yudhāmanyurathaṃ tūrṇamāruroha parantapaḥ
ततोऽन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
केकयानां महत्सैन्यं व्यधमत्सात्यकिः शरैः
tato'nyaṃ rathamāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ |
kekayānāṃ mahatsainyaṃ vyadhamatsātyakiḥ śaraiḥ
सा वध्यमाना समरे केकयानां महाचमूः ।
तमुत्सृज्य रणे शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश
sā vadhyamānā samare kekayānāṃ mahācamūḥ |
tamutsṛjya raṇe śatruṃ pradudrāva diśo daśa
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)