अध्याय 10: सात्यकि विन्द और अनुविन्द भाइयों का वध करते हैं

ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
जघान समरे शूरः सन्नतपर्वभिः

tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāmanīkinīm |
jaghāna samare śūraḥ sannataparvabhiḥ

तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ।
कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथाः

tathaiva pāṇḍavā rājaṃstava putrasya vāhinīm |
karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnuste mahārathāḥ

कर्णोऽपि राजन्समरे व्यहनत्पाण्डवीं चमूम् ।
नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः

karṇo'pi rājansamare vyahanatpāṇḍavīṃ camūm |
nārācairarkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ

तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजाः ।
नेदुः सेदुश्च मम्लुश्च बभ्रुमुश्च दिशो दश

tatra bhārata karṇena nārācaistāḍitā gajāḥ |
neduḥ seduśca mamluśca babhrumuśca diśo daśa

वध्यमाने बले तस्मिन्सूतपुत्रेण मारिष ।
नकुलोऽभ्यद्रवत्तूर्णं सूतपुत्रं महारणे

vadhyamāne bale tasminsūtaputreṇa māriṣa |
nakulo'bhyadravattūrṇaṃ sūtaputraṃ mahāraṇe

भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् ।
विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत्

bhīmasenastathā drauṇiṃ kurvāṇaṃ karma duṣkaram |
vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayat

श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपतिः ।
प्रतिविन्ध्यस्तथा चित्रं चित्रकेतनकार्मुकम्

śrutakarmāṇamāyāntaṃ citraseno mahīpatiḥ |
prativindhyastathā citraṃ citraketanakārmukam

दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
संशप्तकगणा हृष्टा ह्यभ्यधावन्धनञ्जयम्

duryodhanastu rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram |
saṃśaptakagaṇā hṛṣṭā hyabhyadhāvandhanañjayam

धृष्टद्युम्नः कृपं चापि तस्मिन्वीरवरक्षये ।
शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम्

dhṛṣṭadyumnaḥ kṛpaṃ cāpi tasminvīravarakṣaye |
śikhaṇḍī kṛtavarmāṇaṃ samāsādayadacyutam

श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव ।
दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान्

śrutakīrtistathā śalyaṃ mādrīputraḥ sutaṃ tava |
duḥśāsanaṃ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān

कैकेयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता ।
सात्यकिः केकयौ चापि च्छादयामास भारत

kaikeyau sātyakiṃ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā |
sātyakiḥ kekayau cāpi cchādayāmāsa bhārata

तावेनं भ्रातरौ वीरौ जघ्नतुर्हृदये भृशम् ।
विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महावने

tāvenaṃ bhrātarau vīrau jaghnaturhṛdaye bhṛśam |
viṣāṇābhyāṃ yathā nāgau pratināgaṃ mahāvane

शरसम्बिन्नवर्माणौ तावुभौ भ्रातरौ रणे ।
सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्विव्यधतुः शरैः

śarasambinnavarmāṇau tāvubhau bhrātarau raṇe |
sātyakiṃ satyakarmāṇaṃ rājanvivyadhatuḥ śaraiḥ

तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्सर्वतोदिशः ।
छादयञ्छरवर्षेण वारयामास भारत

tau sātyakirmahārāja prahasansarvatodiśaḥ |
chādayañcharavarṣeṇa vārayāmāsa bhārata

वार्यमाणौ ततस्तौ हि शैनेयशरवृष्टिभिः ।
शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः

vāryamāṇau tatastau hi śaineyaśaravṛṣṭibhiḥ |
śaineyasya rathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsatuḥ śaraiḥ

तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महायशाः ।
अथ तौ सायकैस्तीक्ष्णैर्वारयामास सात्यकिः

tayostu dhanuṣī citre chittvā śaurirmahāyaśāḥ |
atha tau sāyakaistīkṣṇairvārayāmāsa sātyakiḥ

अथान्ये धनुषी चित्रे प्रगृह्य च महाशरान् ।
सात्यकिं छादयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्ठु च

athānye dhanuṣī citre pragṛhya ca mahāśarān |
sātyakiṃ chādayantau tau ceraturlaghu suṣṭhu ca

ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः ।
द्योतयन्तो दिशः सर्वाः सम्पेतुः स्वर्णभूषणाः

tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ |
dyotayanto diśaḥ sarvāḥ sampetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ

बाणान्धकारमभवत्तयो राजन्महामृधे ।
अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथाः

bāṇāndhakāramabhavattayo rājanmahāmṛdhe |
anyonyasya dhanuścaiva cicchiduste mahārathāḥ

ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः ।
धनुरन्यत्समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे

tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ |
dhanuranyatsamādāya sajyaṃ kṛtvā ca saṃyuge

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन ह्यनुविन्दशिरोऽहरत् ।
अपतत्तच्छिरो राजन्कुण्‍डलोपचितं महत्

kṣurapreṇa sutīkṣṇena hyanuvindaśiro'harat |
apatattacchiro rājankuṇ‍ḍalopacitaṃ mahat

शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे ।
शोचयन्केकयान्सर्वाञ्जगामाशु वसुन्धराम्

śambarasya śiro yadvannihatasya mahāraṇe |
śocayankekayānsarvāñjagāmāśu vasundharām

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः ।
सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा शैनेयं पर्यवारयत्

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātā tasya mahārathaḥ |
sajyamanyaddhanuḥ kṛtvā śaineyaṃ paryavārayat

स षष्ट्या सात्यकिं विद्व्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
ननाद बलवन्नादं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्

sa ṣaṣṭyā sātyakiṃ vidvvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
nanāda balavannādaṃ tiṣṭhatiṣṭheti cābravīt

सात्यकिं च ततस्तूर्णं केकयानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्रैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्

sātyakiṃ ca tatastūrṇaṃ kekayānāṃ mahārathaḥ |
śarairanekasāhasrairbāhvorurasi cārpayat

स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
रराज समरे राजन्सपुष्प इव किंशुकः

sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ |
rarāja samare rājansapuṣpa iva kiṃśukaḥ

सात्यकिः समरे विद्वः कैकेयेन महात्मना ।
कैकेयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्निव

sātyakiḥ samare vidvaḥ kaikeyena mahātmanā |
kaikeyaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha prahasanniva

तावन्योन्यस्य समरे सञ्छिद्य धनुषी शुभे ।
हत्वा च सारथी तूर्णं हयांश्च रथिनां वरौ

tāvanyonyasya samare sañchidya dhanuṣī śubhe |
hatvā ca sārathī tūrṇaṃ hayāṃśca rathināṃ varau

विरथावसियुद्धाय समाजग्मतुराहवे ।
शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तथा

virathāvasiyuddhāya samājagmaturāhave |
śatacandracite gṛhya carmaṇī subhujau tathā

विरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशबरधारिणौ ।
यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ

virocetāṃ mahāraṅge nistriṃśabaradhāriṇau |
yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau

मण्डलानि ततस्तौ तु विचन्तौ महारणे ।
अन्योन्यमभितस्तूर्णं समाजग्मतुराहवे

maṇḍalāni tatastau tu vicantau mahāraṇe |
anyonyamabhitastūrṇaṃ samājagmaturāhave

अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम् ।
कैकेयस्य द्विधा चर्म ततश्चिच्छेद सात्वतः

anyonyasya vadhe caiva cakraturyatnamuttamam |
kaikeyasya dvidhā carma tataściccheda sātvataḥ

सात्यकेस्तु तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिवः ।
चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम् ।
चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च

sātyakestu tathaivāsau carma ciccheda pārthivaḥ |
carma cchittvā tu kaikeyastārāgaṇaśatairvṛtam |
cacāra maṇḍalānyeva gatapratyāgatāni ca

तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयाऽन्वितः

taṃ carantaṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇam |
apahastena ciccheda śaineyastvarayā'nvitaḥ

सवर्मा केकयो राजन्द्विधा च्छिन्नो महारणे ।
निपपात महेष्वासो वज्राहत इवात्वलः

savarmā kekayo rājandvidhā cchinno mahāraṇe |
nipapāta maheṣvāso vajrāhata ivātvalaḥ

तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः ।
युधामन्युरथं तूर्णमारुरोह परन्तपः

taṃ nihatya raṇe śūraḥ śaineyo rathasattamaḥ |
yudhāmanyurathaṃ tūrṇamāruroha parantapaḥ

ततोऽन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
केकयानां महत्सैन्यं व्यधमत्सात्यकिः शरैः

tato'nyaṃ rathamāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ |
kekayānāṃ mahatsainyaṃ vyadhamatsātyakiḥ śaraiḥ

सा वध्यमाना समरे केकयानां महाचमूः ।
तमुत्सृज्य रणे शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश

sā vadhyamānā samare kekayānāṃ mahācamūḥ |
tamutsṛjya raṇe śatruṃ pradudrāva diśo daśa