ययातिं नाहुषं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं जित्वा ससमुद्रां सपर्वताम्
yayātiṃ nāhuṣaṃ caiva mṛtaṃ sṛñjaya śuśruma |
ya imāṃ pṛthivīṃ jitvā sasamudrāṃ saparvatām
Drona Parva
Chapter 63: Yayati, son of Nahusha
इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥
13 verses · 63 of 203
What happens in this chapter
Yayati, son of Nahusha
Narada speaks of Yayati, son of Nahusha, who conquered the earth with its seas and mountains and circled it with sacrificial altars set a peg's throw apart. He performed a hundred rajasuyas, a hundred ashvamedhas, a thousand pundarikas and many other rites, and gave to the brahmanas all the wealth on earth that was not theirs. The Sarasvati, the seas and the mountains yielded ghee and milk for him. He helped the devas in their war with the asuras and divided the earth among his four sons. Finding no peace in desire, he sang the verse that all the rice, barley, gold, cattle and women on earth are not enough for one man, set Puru on the throne and went to the forest. The refrain follows.
नारद उवाच
शम्याप्रासेन निर्माय वेदीः सन्नतदक्षिणाः ।
ईजानः क्रतुभिः पुण्यैः पर्यगच्छत्प्रदक्षिणम्
śamyāprāsena nirmāya vedīḥ sannatadakṣiṇāḥ |
ījānaḥ kratubhiḥ puṇyaiḥ paryagacchatpradakṣiṇam
राजसूयशतैरिष्ट्वा सोऽश्वमेधशतेन च ।
पुण्डरीकसहस्रेण वाजपेयशतैस्तथा
rājasūyaśatairiṣṭvā so'śvamedhaśatena ca |
puṇḍarīkasahasreṇa vājapeyaśataistathā
अतिरात्रसहस्रेण चातुर्मास्यैश्च कामतः ।
अग्निष्टोमैश्च विविधैः सत्रैश्च प्राज्यदक्षिणैः
atirātrasahasreṇa cāturmāsyaiśca kāmataḥ |
agniṣṭomaiśca vividhaiḥ satraiśca prājyadakṣiṇaiḥ
अब्राह्मणानां यद्वित्तं पृथिव्यामस्ति किञ्चन ।
तत्सर्वं परिसङ्ख्याय ततो ब्राह्मणसात्करोत्
abrāhmaṇānāṃ yadvittaṃ pṛthivyāmasti kiñcana |
tatsarvaṃ parisaṅkhyāya tato brāhmaṇasātkarot
सरस्वती पुण्यतमा नदीनां
तथा समुद्राः सरितः साद्रयश्च ।
ईजानाय पुण्यतमाय राज्ञे
घृतं पयो दुदुहुर्नाहुषाय
sarasvatī puṇyatamā nadīnāṃ
tathā samudrāḥ saritaḥ sādrayaśca |
ījānāya puṇyatamāya rājñe
ghṛtaṃ payo duduhurnāhuṣāya
व्यूढे देवासुरे युद्धे कृत्वा देवसहायताम् ।
चतुर्धा व्यभजत्सर्वां चतुर्भ्यः पृथिवीमिमाम्
vyūḍhe devāsure yuddhe kṛtvā devasahāyatām |
caturdhā vyabhajatsarvāṃ caturbhyaḥ pṛthivīmimām
यज्ञैर्नानाविधैरिष्ट्वा प्रजामुत्पाद्य चोत्तमाम् ।
देवयान्यां चौशनस्यां शर्मिष्ठायां च धर्मतः
yajñairnānāvidhairiṣṭvā prajāmutpādya cottamām |
devayānyāṃ cauśanasyāṃ śarmiṣṭhāyāṃ ca dharmataḥ
देवारण्येषु सर्वेषु विजहारामरोपमः ।
आत्मनः कामचारेण द्वितीय इव वारावः
devāraṇyeṣu sarveṣu vijahārāmaropamaḥ |
ātmanaḥ kāmacāreṇa dvitīya iva vārāvaḥ
यदा नाभ्यगमच्छान्तिं कामानां सर्ववेदवित् ।
ततो गाथामिमां गीत्वा सदारः प्राविशद्वनम्
yadā nābhyagamacchāntiṃ kāmānāṃ sarvavedavit |
tato gāthāmimāṃ gītvā sadāraḥ prāviśadvanam
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
नालमेकस्य तत्सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्
yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ |
nālamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet
एवं कामान्परित्यज्य ययातिर्धृतिमेत्य च ।
पूरुं राज्ये प्रतिष्ठाप्य प्रयातो वनमीश्वरः
evaṃ kāmānparityajya yayātirdhṛtimetya ca |
pūruṃ rājye pratiṣṭhāpya prayāto vanamīśvaraḥ
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्
sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā |
putrātpuṇyatarastubhyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ayajvānamadakṣiṇyamabhi śvaityetyudāharat
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)