बालमत्यन्तसुखिनं स्वबाहुबलदर्पितम् ।
युद्धेष्वकुशलं वीरं कुलपुत्रं तनुत्यजम्
bālamatyantasukhinaṃ svabāhubaladarpitam |
yuddheṣvakuśalaṃ vīraṃ kulaputraṃ tanutyajam
इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि त्रयोदशदिवसयुद्धे द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ॥
24 verses · 42 of 203
Dhritarashtra grieves for the boy, raised in comfort and proud of his arms, and asks whether anyone followed him in. Sanjaya says Yudhishthira, Bhima, Shikhandi, Satyaki, the twins, Dhrishtadyumna, Virata, Drupada and the Kekayas charged in his track, but Jayadratha, king of Sindhu, held them all back. Amazed, Dhritarashtra asks what japa, homa or tapas gave him such strength. Sanjaya explains: humbled by Bhima after he tried to carry off Draupadi, Jayadratha did fierce tapas, withdrawing his senses and enduring hunger and thirst until his veins stood out, worshipping Bhagwan Shiva. Mahadev, kind to his devotees, appeared in a dream and granted that for one day he would hold back all the Pandavas except Arjuna. By that boon he now stood alone against the whole Pandava host.
धृतराष्ट्र उवाच
बालमत्यन्तसुखिनं स्वबाहुबलदर्पितम् ।
युद्धेष्वकुशलं वीरं कुलपुत्रं तनुत्यजम्
bālamatyantasukhinaṃ svabāhubaladarpitam |
yuddheṣvakuśalaṃ vīraṃ kulaputraṃ tanutyajam
गाहमानमनीकानि सदश्वैश्च त्रिहायनैः ।
अपि यौधिष्ठिरात्सैन्यात्कश्चिदन्वपतद्बली
gāhamānamanīkāni sadaśvaiśca trihāyanaiḥ |
api yaudhiṣṭhirātsainyātkaścidanvapatadbalī
सञ्जय उवाच
युधिष्ठिरो भीमसेनः शिखण्डी सात्यकिर्यमौ ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च द्रुपदश्च सङ्केकयः
yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ śikhaṇḍī sātyakiryamau |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca drupadaśca saṅkekayaḥ
धृष्टकेतुश्च संरब्धो मात्स्याश्चाभ्यपतन्रणे ।
तेनैव तु पथा यान्तः पितरो मातुलैः सह
dhṛṣṭaketuśca saṃrabdho mātsyāścābhyapatanraṇe |
tenaiva tu pathā yāntaḥ pitaro mātulaiḥ saha
अभ्यद्रवन्परीप्सन्तो व्यूढानीकाः प्रहारिणः ।
तान्दृष्ट्वा द्रवतः शूरांस्त्वदीया विमुखाऽभवन्
abhyadravanparīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
tāndṛṣṭvā dravataḥ śūrāṃstvadīyā vimukhā'bhavan
ततस्तद्विमुखं दृष्ट्वा तव सूनोर्महद्बलम् ।
जामाता तव तेजस्वी संस्तम्भयिषुराद्रवत्
tatastadvimukhaṃ dṛṣṭvā tava sūnormahadbalam |
jāmātā tava tejasvī saṃstambhayiṣurādravat
सैन्धवस्य महाराज पुत्रो राजा जयद्रथः ।
स पुत्रगृद्धिनः पार्थान्सहसैन्यानवारयत्
saindhavasya mahārāja putro rājā jayadrathaḥ |
sa putragṛddhinaḥ pārthānsahasainyānavārayat
उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ।
वार्धक्षत्रिरुपासेधत्प्रवणादिव कुञ्जरः
ugradhanvā maheṣvāso divyamastramudīrayan |
vārdhakṣatrirupāsedhatpravaṇādiva kuñjaraḥ
धृतराष्ट्र उवाच
कतिभारमहं मन्ये सैन्धवे सञ्जयाहितम् ।
यदेकः पाण्डवान्क्रुद्धान्पुप्रेप्सूनवारयत्
katibhāramahaṃ manye saindhave sañjayāhitam |
yadekaḥ pāṇḍavānkruddhānpuprepsūnavārayat
अत्यद्भुतमहं मन्ये बलं शौर्यं च सैन्धवे ।
तस्य प्रब्रूहि मे वीर्यं कर्म चाग्र्यं महात्मनः
atyadbhutamahaṃ manye balaṃ śauryaṃ ca saindhave |
tasya prabrūhi me vīryaṃ karma cāgryaṃ mahātmanaḥ
किं जप्तं हुतमिष्टं वा किं सुतप्तमथो तपः ।
दमो वा ब्रह्मचर्यं वा सूत यच्चास्य सत्तम
kiṃ japtaṃ hutamiṣṭaṃ vā kiṃ sutaptamatho tapaḥ |
damo vā brahmacaryaṃ vā sūta yaccāsya sattama
देवं कतममाराध्य विष्णुमीशानमब्जजम् ।
सिन्धुराट् तनये सक्तान्क्रुद्धान्पार्थानवारयत्
devaṃ katamamārādhya viṣṇumīśānamabjajam |
sindhurāṭ tanaye saktānkruddhānpārthānavārayat
नैवं कृतं महत्कर्म भीष्मेणाज्ञासिषं तथा ।
सिन्धुराजो हि येनैकः पाण्डवान्समवारयत्
naivaṃ kṛtaṃ mahatkarma bhīṣmeṇājñāsiṣaṃ tathā |
sindhurājo hi yenaikaḥ pāṇḍavānsamavārayat
सञ्जय उवाच
द्रौपदीहरणे यत्तद्भीमसेनेन निर्जितः ।
मानात्स तप्तवान्राजा वरार्थी सुमहत्तपः
draupadīharaṇe yattadbhīmasenena nirjitaḥ |
mānātsa taptavānrājā varārthī sumahattapaḥ
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रियेभ्यः सन्निवर्त्य सः ।
क्षुत्पिपासातकपसहः कृशो धमनिसन्ततः
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ priyebhyaḥ sannivartya saḥ |
kṣutpipāsātakapasahaḥ kṛśo dhamanisantataḥ
देवमाराधयच्छर्वं गृणन्ब्रह्म सनातनम् ।
भक्तानुकम्पी भगवांस्तस्य चक्रे ततो दयाम्
devamārādhayaccharvaṃ gṛṇanbrahma sanātanam |
bhaktānukampī bhagavāṃstasya cakre tato dayām
स्वप्नान्तेऽप्यथ चैवाह हरः सिन्धुपतेः सुतम् ।
वरं वृणीष्व प्रीतोऽस्मि जयद्रथ किमिच्छसि
svapnānte'pyatha caivāha haraḥ sindhupateḥ sutam |
varaṃ vṛṇīṣva prīto'smi jayadratha kimicchasi
एवमुक्तस्तु शर्वेण सिन्धुराजो जयद्रथः ।
उवाच प्रणतो रुद्रं प्राञ्जलिर्नियतात्मवान्
evamuktastu śarveṇa sindhurājo jayadrathaḥ |
uvāca praṇato rudraṃ prāñjalirniyatātmavān
पाण्डवेयानहं सङ्ख्ये भीमवीर्यपराक्रमान् ।
वारयेयं रथेनैकः समस्तानिति भारत
pāṇḍaveyānahaṃ saṅkhye bhīmavīryaparākramān |
vārayeyaṃ rathenaikaḥ samastāniti bhārata
एवमुक्तस्तु देवेशो जयद्रथमथाब्रवीत् ।
ददामि ते वरं सौम्य विना पार्थं धनञ्जयम् ।
वारयिष्यसि सङ्ग्रामे चतुरः पाण्डुनन्दनान्
evamuktastu deveśo jayadrathamathābravīt |
dadāmi te varaṃ saumya vinā pārthaṃ dhanañjayam |
vārayiṣyasi saṅgrāme caturaḥ pāṇḍunandanān
एकाहमिति राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत ।
एवमस्त्विति देवेशमुक्त्वाबुद्ध्यत पार्थिवः
ekāhamiti rājendra tatraivāntaradhīyata |
evamastviti deveśamuktvābuddhyata pārthivaḥ
स तेन वरदानेन दिव्येनास्त्बलेन च ।
एकः संवारयामास पाण्डवानामनीकिनीम्
sa tena varadānena divyenāstbalena ca |
ekaḥ saṃvārayāmāsa pāṇḍavānāmanīkinīm
तस्य ज्यातलघोषेण क्षत्रियान्भयमाविशत् ।
परांस्तु तव सैन्यस्य हर्षः परमकोऽभवत्
tasya jyātalaghoṣeṇa kṣatriyānbhayamāviśat |
parāṃstu tava sainyasya harṣaḥ paramako'bhavat
दृष्ट्वा तु क्षत्रिया भारं सैन्धवे सर्वमाहितम् ।
उत्क्रुश्याभ्यद्रवन्राजन्येन यौधिष्ठिरं बलम्
dṛṣṭvā tu kṣatriyā bhāraṃ saindhave sarvamāhitam |
utkruśyābhyadravanrājanyena yaudhiṣṭhiraṃ balam
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)