Chapter 26: Anugita: the sacrifice of the four hotris

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चातुर्होत्रविधानस्य विधानमिह यादृशम्

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
cāturhotravidhānasya vidhānamiha yādṛśam

तस्य सर्वस्य विधिवद्विधानमुपदेक्ष्यते ।
शृणु मे गदतो भद्रे रहस्यमिदमुद्भुतम्

tasya sarvasya vidhivadvidhānamupadekṣyate |
śṛṇu me gadato bhadre rahasyamidamudbhutam

करणं कर्म कर्ता च मोक्ष इत्येव भामिनि ।
चत्वार एते होतारो यैरिदं जगदावृतम्

karaṇaṃ karma kartā ca mokṣa ityeva bhāmini |
catvāra ete hotāro yairidaṃ jagadāvṛtam

होतॄणां साधनं चैव शृणु सर्वमशेषतः ।
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते ज्ञेयाः कारणहेतवः

hotṝṇāṃ sādhanaṃ caiva śṛṇu sarvamaśeṣataḥ |
ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca pañcamam |
mano buddhiśca saptaite jñeyāḥ kāraṇahetavaḥ

गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पञ्चमः ।
मन्तव्यमवबोद्धव्यं सप्तैते कर्महेतवः

gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca pañcamaḥ |
mantavyamavaboddhavyaṃ saptaite karmahetavaḥ

घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः ।
मन्ता बोद्धा च सप्तैते विज्ञेयाः कर्तृहेतवः

ghrātā bhakṣayitā draṣṭā spraṣṭā śrotā ca pañcamaḥ |
mantā boddhā ca saptaite vijñeyāḥ kartṛhetavaḥ

स्वगुणान्भक्षयन्त्येते गुणवन्तः शुभाशुभान् ।
असन्तो निर्गुणाश्चैते सप्तैते मोक्षहेतवः

svaguṇānbhakṣayantyete guṇavantaḥ śubhāśubhān |
asanto nirguṇāścaite saptaite mokṣahetavaḥ

विदुषां बुध्यमानानां स्वंस्वं स्थानं यथाविधि ।
गुणास्ते देवता भूत्वा सततं भुञ्जते हविः

viduṣāṃ budhyamānānāṃ svaṃsvaṃ sthānaṃ yathāvidhi |
guṇāste devatā bhūtvā satataṃ bhuñjate haviḥ

अदन्हवींषि चान्नानि ममत्वेन विहन्यते ।
आत्मार्थे पाचयन्नन्नं ममत्वेनोपहन्यते

adanhavīṃṣi cānnāni mamatvena vihanyate |
ātmārthe pācayannannaṃ mamatvenopahanyate

अभक्ष्यभक्षणं चैव मद्यपानं च हन्ति तम् ।
स चान्नं हन्ति तं चान्नं स हत्वा हन्यते पुनः

abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva madyapānaṃ ca hanti tam |
sa cānnaṃ hanti taṃ cānnaṃ sa hatvā hanyate punaḥ

हन्ता ह्यन्नमिदं विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
न चान्नाज्जायते तस्मिन्सूक्ष्मो नाम व्यतिक्रमः

hantā hyannamidaṃ vidvānpunarjanayatīśvaraḥ |
na cānnājjāyate tasminsūkṣmo nāma vyatikramaḥ

मनसा मन्यते यच्च यच्च वाचा निगद्यते ।
श्रोत्रेण श्रूयते यच्च चक्षुषा यच्च दृश्यते

manasā manyate yacca yacca vācā nigadyate |
śrotreṇa śrūyate yacca cakṣuṣā yacca dṛśyate

स्पर्शेन स्पृश्यते यच्च घ्राणेन घ्रायते च यत् ।
मनस्येतानि संयम्य हवींष्येतानि सर्वशः

sparśena spṛśyate yacca ghrāṇena ghrāyate ca yat |
manasyetāni saṃyamya havīṃṣyetāni sarvaśaḥ

गुणवत्पावको मह्यं दीप्यतेऽन्तःशरीरगः ।
योगयज्ञः प्रवृत्तो मे ज्ञानं ब्रह्ममयो हविः ।

guṇavatpāvako mahyaṃ dīpyate'ntaḥśarīragaḥ |
yogayajñaḥ pravṛtto me jñānaṃ brahmamayo haviḥ |

प्राणस्तोत्रोऽपानशस्त्रः सर्वत्यागसुदक्षिणः
कर्ताऽनुमन्ता ब्रह्मात्मा होताऽध्वर्युः कृतस्तुतिः
ऋतं प्रशास्ता तच्छस्त्रमपवर्गोऽस्य दक्षिणा

prāṇastotro'pānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ
kartā'numantā brahmātmā hotā'dhvaryuḥ kṛtastutiḥ
ṛtaṃ praśāstā tacchastramapavargo'sya dakṣiṇā

ऋचश्चाप्यत्र शंसन्ति नारायणविदो जनाः ।
नारायणाय देवाययदविन्दन्पशून्पुरा

ṛcaścāpyatra śaṃsanti nārāyaṇavido janāḥ |
nārāyaṇāya devāyayadavindanpaśūnpurā

तत्र सामानि गायन्ति तत्र चाहुर्निदर्शनम् ।
देवं नारायणं भीरु सर्वात्मानं निबोध तम्

tatra sāmāni gāyanti tatra cāhurnidarśanam |
devaṃ nārāyaṇaṃ bhīru sarvātmānaṃ nibodha tam