Chapter 27: Anugita: the one teacher within the heart

एकः शास्ता न द्वितीयोस्ति शास्ता
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि ।
तेनैव युक्तः प्रवणादिवोदकं
यथा नियुक्तोस्मि तथा वहामि

ekaḥ śāstā na dvitīyosti śāstā
yo hṛcchayastamahamanu bravīmi |
tenaiva yuktaḥ pravaṇādivodakaṃ
yathā niyuktosmi tathā vahāmi

एको गुरुर्नास्ति ततो द्वितीयो
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि ।
तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव
पुरा हता दानवाः सर्व एव

eko gururnāsti tato dvitīyo
yo hṛcchayastamahamanu bravīmi |
tenānuśiṣṭā guruṇā sadaiva
purā hatā dānavāḥ sarva eva

एको बन्धुर्नास्ति ततो द्वितीयो
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि ।
तेनानुशिष्टा बान्धवा बन्धुमन्तः
सप्तर्षयः पार्थ दिवि प्रभान्ति

eko bandhurnāsti tato dvitīyo
yo hṛcchayastamahamanu bravīmi |
tenānuśiṣṭā bāndhavā bandhumantaḥ
saptarṣayaḥ pārtha divi prabhānti

एकः श्रोता नास्ति ततो द्वितीयो
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि ।
तस्मिन्गुरौ गुरुवासं निरुष्यट
शक्रो गतः सर्वलोकामरत्वम्

ekaḥ śrotā nāsti tato dvitīyo
yo hṛcchayastamahamanu bravīmi |
tasmingurau guruvāsaṃ niruṣyaṭa
śakro gataḥ sarvalokāmaratvam

एको द्वेष्टा नास्ति ततो द्वितीयो
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि ।
तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव
लोके द्विष्टाः पन्नगाः सर्व एव

eko dveṣṭā nāsti tato dvitīyo
yo hṛcchayastamahamanu bravīmi |
tenānuśiṣṭā guruṇā sadaiva
loke dviṣṭāḥ pannagāḥ sarva eva

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रजापतौ पन्नगानां देवर्षीणां च संविदम्

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
prajāpatau pannagānāṃ devarṣīṇāṃ ca saṃvidam

देवर्षयश्च नागाश्चाप्यसुराश्च प्रजापतिम् ।
पर्यपृच्छन्नुपासीनं श्रेयोः नः प्रोच्यतामिति

devarṣayaśca nāgāścāpyasurāśca prajāpatim |
paryapṛcchannupāsīnaṃ śreyoḥ naḥ procyatāmiti

तेषां प्रोवाच भगवाञ्श्रेयः समनुपृच्छताम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ते श्रुत्वा प्राद्रवन्दिशः

teṣāṃ provāca bhagavāñśreyaḥ samanupṛcchatām |
omityekākṣaraṃ brahma te śrutvā prādravandiśaḥ

तेषां प्रद्रवमाणानामुपदेशं च शृण्वताम् ।
सर्पाणां दंशने भावः प्रवृत्तः पूर्वमे तु

teṣāṃ pradravamāṇānāmupadeśaṃ ca śṛṇvatām |
sarpāṇāṃ daṃśane bhāvaḥ pravṛttaḥ pūrvame tu

असुराणां प्रवृत्तस्तु दंभभावः स्वभावजः ।
दानं देवा व्यवसिता दममेव महर्षयः

asurāṇāṃ pravṛttastu daṃbhabhāvaḥ svabhāvajaḥ |
dānaṃ devā vyavasitā damameva maharṣayaḥ

एकं शास्तारमासाद्य शब्देनैकेन संस्कृताः ।
नानाव्यवसिताः सर्वे सर्पदेवर्षिदानवाः

ekaṃ śāstāramāsādya śabdenaikena saṃskṛtāḥ |
nānāvyavasitāḥ sarve sarpadevarṣidānavāḥ

शृणोत्ययं प्रोच्यमानं गृह्णाति च यथातथम् ।
पृच्छतस्तदतो भूयो गुरुरन्यो न विद्यते

śṛṇotyayaṃ procyamānaṃ gṛhṇāti ca yathātatham |
pṛcchatastadato bhūyo gururanyo na vidyate

तस्य चानुमते कर्म ततः पश्चात्प्रवर्तते ।
गुरुर्बन्धुश्च शास्ता च द्वेष्टा च हृदि संश्रिताः

tasya cānumate karma tataḥ paścātpravartate |
gururbandhuśca śāstā ca dveṣṭā ca hṛdi saṃśritāḥ

पापेन विचरँल्लोके पापचारी भवत्ययम् ।
शुभेन विचरँल्लोके शुभचारी भवत्युत

pāpena vicaram̐lloke pāpacārī bhavatyayam |
śubhena vicaram̐lloke śubhacārī bhavatyuta

कामचारी तु कामेन य हन्द्रियसुखे रतः ।
ब्रह्मचारी सदैवैष य इन्द्रियजये रतः

kāmacārī tu kāmena ya handriyasukhe rataḥ |
brahmacārī sadaivaiṣa ya indriyajaye rataḥ

अपेतव्रतकर्मा तु केवलं ब्रह्मणि स्थितः ।
ब्रह्मभूतश्चरँल्लोके ब्रह्मचारी भवत्ययम्

apetavratakarmā tu kevalaṃ brahmaṇi sthitaḥ |
brahmabhūtaścaram̐lloke brahmacārī bhavatyayam

ब्रह्मैव समिधस्तस्य ब्रह्माग्निर्ब्रह्मसंस्तरः ।
आपो ब्रह्म गुरुर्ब्रह्म स ब्रह्मणि समाहितः

brahmaiva samidhastasya brahmāgnirbrahmasaṃstaraḥ |
āpo brahma gururbrahma sa brahmaṇi samāhitaḥ

एतदेवेदृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर्बुधाः ।
विदित्वा चान्वपद्यन्त क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिताः

etadevedṛśaṃ sūkṣmaṃ brahmacaryaṃ vidurbudhāḥ |
viditvā cānvapadyanta kṣetrajñenānudarśitāḥ