Chapter 9: Dhritarashtra asks the citizens for leave

एवमेतत्करिष्यामि यथाऽऽत्थ पृथिवीपते ।
भूयश्चैवानुशास्योऽहं भवता पार्थिवर्षभ

evametatkariṣyāmi yathā''ttha pṛthivīpate |
bhūyaścaivānuśāsyo'haṃ bhavatā pārthivarṣabha

भीष्मे स्वर्गमनुप्राप्तो गते च मधुसूदने ।
विदुरे संजये चैव कोऽन्यो मां वक्तुमर्हति

bhīṣme svargamanuprāpto gate ca madhusūdane |
vidure saṃjaye caiva ko'nyo māṃ vaktumarhati

यत्तु मामनुशास्तीह भवानद्य हिते स्थितः ।
कर्तास्मि तन्महीपाल निर्वृतो भव पार्थिव

yattu māmanuśāstīha bhavānadya hite sthitaḥ |
kartāsmi tanmahīpāla nirvṛto bhava pārthiva

एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराजेन धीमता ।
कौन्तेयं समनुज्ञातुमियेष भरतर्षभ

evamuktaḥ sa rājarṣirdharmarājena dhīmatā |
kaunteyaṃ samanujñātumiyeṣa bharatarṣabha

पुत्र विश्राम्यतां तावन्ममापि बलवाञ्श्रमः ।
इत्युक्त्वा प्राविशद्राजा गान्धार्या भवनं तदा

putra viśrāmyatāṃ tāvanmamāpi balavāñśramaḥ |
ityuktvā prāviśadrājā gāndhāryā bhavanaṃ tadā

तमासनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी ।
उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम्

tamāsanagataṃ devī gāndhārī dharmacāriṇī |
uvāca kāle kālajñā prajāpatisamaṃ patim

अनुज्ञातः स्वयं तेन व्यासेनि त्वं महर्षिणा ।
युधिष्ठिरस्यानुमते कदाऽरण्यं गमिष्यसि

anujñātaḥ svayaṃ tena vyāseni tvaṃ maharṣiṇā |
yudhiṣṭhirasyānumate kadā'raṇyaṃ gamiṣyasi

गान्धार्यहमनुज्ञातः स्वयं पित्रा महात्मना ।
युधिष्ठिरस्यानुमते गन्तास्मि नचिराद्वनम्

gāndhāryahamanujñātaḥ svayaṃ pitrā mahātmanā |
yudhiṣṭhirasyānumate gantāsmi nacirādvanam

अहं हि तावत्सर्वेषां तेषां दुर्द्यूतदेविनाम् ।
पुत्राणां दातुमिच्छामि प्रेत्यभावानुगं वसु ।
सर्वप्रकृतितिसान्निध्यं कारयित्वा स्ववेश्मनि

ahaṃ hi tāvatsarveṣāṃ teṣāṃ durdyūtadevinām |
putrāṇāṃ dātumicchāmi pretyabhāvānugaṃ vasu |
sarvaprakṛtitisānnidhyaṃ kārayitvā svaveśmani

इत्युक्त्वा धर्मराजाय प्रेषयामास वै तदा ।
स च तद्वचनात्सर्वं समानिन्ये महीपतिः

ityuktvā dharmarājāya preṣayāmāsa vai tadā |
sa ca tadvacanātsarvaṃ samāninye mahīpatiḥ

ततः प्रतीतमनसो ब्राह्मणाः कुरुजाङ्गलाः ।
क्षत्रियाश्चैव वैश्याश्च शूद्राश्चैव समाययुः

tataḥ pratītamanaso brāhmaṇāḥ kurujāṅgalāḥ |
kṣatriyāścaiva vaiśyāśca śūdrāścaiva samāyayuḥ

ततो निष्क्रम्य नृपतिस्तस्मादन्तःकपुरात्तदा ।
दद्दशे तं जनं सर्वं सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा

tato niṣkramya nṛpatistasmādantaḥkapurāttadā |
daddaśe taṃ janaṃ sarvaṃ sarvāśca prakṛtīstathā

समवेतांश्च तान्सर्वान्पौराञ्जानपदांस्तथा ।
तानागतानभिप्रेक्ष्य समस्तं च सुहृञ्जनम्

samavetāṃśca tānsarvānpaurāñjānapadāṃstathā |
tānāgatānabhiprekṣya samastaṃ ca suhṛñjanam

ब्राह्मणांश्च महीपाल नानादेशसमागतान् ।
उवाच मतिमान्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः

brāhmaṇāṃśca mahīpāla nānādeśasamāgatān |
uvāca matimānrājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ

भवन्तः कुरुवश्चैव चिरकालं सहोषिताः ।
परस्परस्य सुहृदः परस्परहिते रताः

bhavantaḥ kuruvaścaiva cirakālaṃ sahoṣitāḥ |
parasparasya suhṛdaḥ parasparahite ratāḥ

यदिदानीमहं ब्रूयामस्मिन्काल उपस्थिते ।
तथा भवद्भिः कर्तव्यमविचार्य वचो मम

yadidānīmahaṃ brūyāmasminkāla upasthite |
tathā bhavadbhiḥ kartavyamavicārya vaco mama

अरण्यगमने बुद्धिर्गान्धारीसहितस्य मे ।
व्यासस्यानुमते राज्ञस्तथा कुन्तीसुतस्य मे

araṇyagamane buddhirgāndhārīsahitasya me |
vyāsasyānumate rājñastathā kuntīsutasya me

भवन्तोप्यनुजानन्तु मान्या वोऽभूद्विचारणा

bhavantopyanujānantu mānyā vo'bhūdvicāraṇā

अस्माकं भवतां चैव येयं प्रीतिर्हि शाश्वती ।
न च साऽन्येषु देशेषु राज्ञामिति मतिर्मम

asmākaṃ bhavatāṃ caiva yeyaṃ prītirhi śāśvatī |
na ca sā'nyeṣu deśeṣu rājñāmiti matirmama

शान्तोस्मि वयसाऽनेन तथा पुत्रविनाकृतः ।
उपवासकृशश्चास्मि गान्धारीसहितोऽनघाः

śāntosmi vayasā'nena tathā putravinākṛtaḥ |
upavāsakṛśaścāsmi gāndhārīsahito'naghāḥ

युधिष्ठिरगते राज्ये प्राप्तश्चास्मि सुखं महत् ।
मन्ये दुर्योधनैश्वर्याद्विशिष्टं बहुभिर्गुणैः

yudhiṣṭhiragate rājye prāptaścāsmi sukhaṃ mahat |
manye duryodhanaiśvaryādviśiṣṭaṃ bahubhirguṇaiḥ

मम चान्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य का गतिः ।
ऋते वनं महाभागास्तन्माऽनुज्ञातुमर्हथ

mama cāndhasya vṛddhasya hataputrasya kā gatiḥ |
ṛte vanaṃ mahābhāgāstanmā'nujñātumarhatha

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते कुरुजाङ्गलाः ।
बाप्पसंदिग्धया वाचा रुरुदुर्भरतर्षभ

tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te kurujāṅgalāḥ |
bāppasaṃdigdhayā vācā rurudurbharatarṣabha

तानविब्रुवतः किञ्चित्सर्वाञ्शोकपरायणान् ।
पुनरेव महातेजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम्

tānavibruvataḥ kiñcitsarvāñśokaparāyaṇān |
punareva mahātejā dhṛtarāṣṭro'bravīdidam