Chapter 10: Dhritarashtra begs the people's pardon

शान्तनुः पालयामास यथावद्वसुधामिमाम् ।
तथा विचित्रवीर्यश्च भीष्मेण परिपालितः ।
पालयामास नस्तातो विदितं वो न संशयः

śāntanuḥ pālayāmāsa yathāvadvasudhāmimām |
tathā vicitravīryaśca bhīṣmeṇa paripālitaḥ |
pālayāmāsa nastāto viditaṃ vo na saṃśayaḥ

यथा च पाण्डुर्भाता मे दयितो भवतामभूत् ।
स चापि पालयामास यथावत्तच्च वेत्थ ह

yathā ca pāṇḍurbhātā me dayito bhavatāmabhūt |
sa cāpi pālayāmāsa yathāvattacca vettha ha

अनन्तरं हि पितरमनुज्ञातो युधिष्ठिरः ।
नात्र किञ्चिन्मृषा जातु भाषतेति मतिर्मम

anantaraṃ hi pitaramanujñāto yudhiṣṭhiraḥ |
nātra kiñcinmṛṣā jātu bhāṣateti matirmama

मया च भवतां सम्यक् शुश्रूषा या कृताऽनघाः ।
असम्यग्वा महाभागास्तत्क्षन्तव्यमतन्द्रितैः

mayā ca bhavatāṃ samyak śuśrūṣā yā kṛtā'naghāḥ |
asamyagvā mahābhāgāstatkṣantavyamatandritaiḥ

यदा दुर्योधनेनेदं भुक्तं राज्यमकण्टकम् ।
अपि तत्र न वो मन्दो दुर्बुद्धिरपराद्धवान्

yadā duryodhanenedaṃ bhuktaṃ rājyamakaṇṭakam |
api tatra na vo mando durbuddhiraparāddhavān

तस्यापराधाद्दुर्बुद्धेरभिमानान्महीक्षिताम् ।
विमर्दः सुमहानासीदनयात्स्वकृतादथ ।
घातिताः कौरवेयाश्च पृथिवी च विनाशिता

tasyāparādhāddurbuddherabhimānānmahīkṣitām |
vimardaḥ sumahānāsīdanayātsvakṛtādatha |
ghātitāḥ kauraveyāśca pṛthivī ca vināśitā

तन्मया साधु वाऽपीदं यदि वाऽसाधु वै कृतम् ।
तद्वो हृदि न कर्तव्यं मया बद्धोऽयमञ्जलिः

tanmayā sādhu vā'pīdaṃ yadi vā'sādhu vai kṛtam |
tadvo hṛdi na kartavyaṃ mayā baddho'yamañjaliḥ

वृद्धोऽयं हतपुत्रोऽयं दुःखितोऽयं नराधिपः ।
पूर्वराज्ञां च पुत्रोऽयमिति कृत्वाऽनुजानथ

vṛddho'yaṃ hataputro'yaṃ duḥkhito'yaṃ narādhipaḥ |
pūrvarājñāṃ ca putro'yamiti kṛtvā'nujānatha

इयं च कृपणा वृद्धा हतपुत्रा तपस्विनी ।
गान्धारी पुत्रशोकार्ता तुल्यं याचति वो मया

iyaṃ ca kṛpaṇā vṛddhā hataputrā tapasvinī |
gāndhārī putraśokārtā tulyaṃ yācati vo mayā

हतपुत्राविमौ वृद्धौ विदित्वा दुःखितौ तथा ।
अनुजानीत भद्रं वो व्रजाव शरणं च वः

hataputrāvimau vṛddhau viditvā duḥkhitau tathā |
anujānīta bhadraṃ vo vrajāva śaraṇaṃ ca vaḥ

अयं च कौरवो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
सर्वैर्भवद्भिर्द्रव्यः समेषु विषमेषु च ।
न जातु विषमं चैव गमिष्यति कदाचन

ayaṃ ca kauravo rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
sarvairbhavadbhirdravyaḥ sameṣu viṣameṣu ca |
na jātu viṣamaṃ caiva gamiṣyati kadācana

चत्वारः सचिवा यस्य भ्रातरो विपुलौजसः ।
लोककपालसमा ह्येते सर्वधर्मार्थदर्शिनः

catvāraḥ sacivā yasya bhrātaro vipulaujasaḥ |
lokakapālasamā hyete sarvadharmārthadarśinaḥ

चतुर्णां लोकपालानां मध्ये विपरिवर्तते ।
ब्रह्मेव भगवानेष सर्वभूतजगत्पतिः

caturṇāṃ lokapālānāṃ madhye viparivartate |
brahmeva bhagavāneṣa sarvabhūtajagatpatiḥ

एवमेव महाबाहुर्भीमार्जुनयमैर्वृतः ।
युधिष्ठिरो महातेजा भवतः पालयिष्यति

evameva mahābāhurbhīmārjunayamairvṛtaḥ |
yudhiṣṭhiro mahātejā bhavataḥ pālayiṣyati

अवश्यमेव वक्तव्यमिति कृत्वा ब्रवीमि वः ।
एष न्यासो मया दत्तः सर्वेषां वो युधिष्ठिरः ।
भवन्तोऽस्य च वीरस्य न्यासभूताः कृता मया

avaśyameva vaktavyamiti kṛtvā bravīmi vaḥ |
eṣa nyāso mayā dattaḥ sarveṣāṃ vo yudhiṣṭhiraḥ |
bhavanto'sya ca vīrasya nyāsabhūtāḥ kṛtā mayā

यदेव तैः कृतं किञ्चिद्व्यलीकं वः सुतैर्मम ।
यदन्येनि मदीयेन तदनुज्ञातुमर्हथ

yadeva taiḥ kṛtaṃ kiñcidvyalīkaṃ vaḥ sutairmama |
yadanyeni madīyena tadanujñātumarhatha

भवद्भिर्न हि मे मन्युः कृतपूर्वः कथञ्चन ।
अत्यन्तगुरुभक्तानामेषोऽञ्जलिरिदं नमः

bhavadbhirna hi me manyuḥ kṛtapūrvaḥ kathañcana |
atyantagurubhaktānāmeṣo'ñjaliridaṃ namaḥ

तेषामस्थिरबुद्धीनां लुब्धानां कामचारिणाम् ।
कृते याचेऽद्य वः सर्वान्गान्धारीसहितोऽनघाः

teṣāmasthirabuddhīnāṃ lubdhānāṃ kāmacāriṇām |
kṛte yāce'dya vaḥ sarvāngāndhārīsahito'naghāḥ

इत्युक्तांस्तेन ते सर्वे पौरजानपदा जनाः ।
नोचुर्बाष्पकलाः किञ्चिद्वीक्षांचक्रुः परस्परम्

ityuktāṃstena te sarve paurajānapadā janāḥ |
nocurbāṣpakalāḥ kiñcidvīkṣāṃcakruḥ parasparam