Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 96: Agastya goes to the kings asking for wealth

20 verses · 96 of 315

What happens in this chapter

Agastya goes to the kings asking for wealth

Lomasha goes on with the katha of Agastya. Needing wealth for Lopamudra's wish, the sage first goes to King Shrutarvan, who receives him at the border with arghya. Agastya asks for a share that harms no other creature. The king lays his whole income and expense before him, and the two are exactly equal, so Agastya sees that taking anything would bring hardship to living beings and declines. The same happens with King Bradhnashva and then with Trasadasyu, son of Purukutsa. At last the kings tell him that the danava Ilvala is the richest being on earth, and all of them set out together to ask him.

लोमश उवाच

96.1

ततो जगाम कौरव्य सोऽगस्त्यो भिक्षितुं वसु ।
श्रुतर्वाणं महीपालं यं वेदाभ्यधिकं नृपैः

tato jagāma kauravya so'gastyo bhikṣituṃ vasu |
śrutarvāṇaṃ mahīpālaṃ yaṃ vedābhyadhikaṃ nṛpaiḥ

96.2

स विदित्वा तु नृपतिः कुम्भयोनिमुपागतम् ।
विषयान्ते सहामात्यः प्रत्यगृह्णात्सुसत्कृतम्

sa viditvā tu nṛpatiḥ kumbhayonimupāgatam |
viṣayānte sahāmātyaḥ pratyagṛhṇātsusatkṛtam

96.3

तस्मै चार्घ्यं थान्यायमानीय पृथिवीपतिः ।
प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वापप्रच्छागमनेऽर्थिताम्

tasmai cārghyaṃ thānyāyamānīya pṛthivīpatiḥ |
prāñjaliḥ prayato bhūtvāpapracchāgamane'rthitām

अगस्त्य उवाच

96.4

वित्तार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां पृथिवीपते ।
थाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ मे

vittārthinamanuprāptaṃ viddhi māṃ pṛthivīpate |
thāśaktyavihiṃsyānyānsaṃvibhāgaṃ prayaccha me

लोमश उवाच

96.5

तत आयव्ययौ पूर्णो तस्मै राजा न्यवेदयत् ।
अतो विद्वन्नुपादत्स्व यदत्रव्यतिरिच्यते

tata āyavyayau pūrṇo tasmai rājā nyavedayat |
ato vidvannupādatsva yadatravyatiricyate

96.6

तत आयव्ययौ दृष्ट्वा समौ सममतिर्द्विजः ।
सर्वथा प्राणिनां पीडामुपादानादमन्यत

tata āyavyayau dṛṣṭvā samau samamatirdvijaḥ |
sarvathā prāṇināṃ pīḍāmupādānādamanyata

96.7

स श्रुतर्वाणमादाय ब्रध्नश्वमगमत्ततः ।
स च तौ विषयस्यान्ते प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि

sa śrutarvāṇamādāya bradhnaśvamagamattataḥ |
sa ca tau viṣayasyānte pratyagṛhṇādyathāvidhi

96.8

तयोरर्ध्यं च पाद्यं च ब्रध्नश्वः प्रत्यवेदयत् ।
अनुज्ञाप्यच पप्रच्छ प्रयोजनमुपक्रमे ।
वद कामं मुनिश्रेष्ठ धन्योस्म्यागमनेन ते

tayorardhyaṃ ca pādyaṃ ca bradhnaśvaḥ pratyavedayat |
anujñāpyaca papraccha prayojanamupakrame |
vada kāmaṃ muniśreṣṭha dhanyosmyāgamanena te

अगस्त्य उवाच

96.9

वित्तकामाविह प्राप्तौ विद्ध्यावां पृथिवीपते ।
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नौ

vittakāmāviha prāptau viddhyāvāṃ pṛthivīpate |
yathāśaktyavihiṃsyānyānsaṃvibhāgaṃ prayaccha nau

लोमश उवाच

96.10

तत आयव्ययौ पूर्णौ ताभ्यां राजा न्यवेदयत् ।
अतो ज्ञात्वा तु गृह्णीतं यदत्रव्यतिरिच्यते

tata āyavyayau pūrṇau tābhyāṃ rājā nyavedayat |
ato jñātvā tu gṛhṇītaṃ yadatravyatiricyate

96.11

तत आयव्ययौ दृष्ट्वासमौ सममतिर्द्विजः ।
सर्वथा प्राणिनां पीडामुपादानादमन्यत

tata āyavyayau dṛṣṭvāsamau samamatirdvijaḥ |
sarvathā prāṇināṃ pīḍāmupādānādamanyata

96.12

पौरुकुत्सं ततो जग्मुस्त्रसदस्युं महाधनम् ।
अगस्त्यश्च श्रुतर्वा च ब्रध्नश्वश्च महीपतिः

paurukutsaṃ tato jagmustrasadasyuṃ mahādhanam |
agastyaśca śrutarvā ca bradhnaśvaśca mahīpatiḥ

96.13

त्रसदस्युस्तु तान्दृष्ट्वा प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि ।
अभिगम्य महाराज विषयान्ते महामनाः

trasadasyustu tāndṛṣṭvā pratyagṛhṇādyathāvidhi |
abhigamya mahārāja viṣayānte mahāmanāḥ

96.14

अर्चयित्वा यथान्यायमैक्ष्वाको राजसत्तमः ।
समस्तांश्च ततोऽपच्छत्प्रयोजनमुपक्रमे

arcayitvā yathānyāyamaikṣvāko rājasattamaḥ |
samastāṃśca tato'pacchatprayojanamupakrame

अगस्त्य उवाच

96.15

वित्तकामानिह प्राप्तान्विद्धि नः पृथिवीपते ।
यथाशक्त्यवीहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः

vittakāmāniha prāptānviddhi naḥ pṛthivīpate |
yathāśaktyavīhiṃsyānyānsaṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ

लोमश उवाच

96.16

तत आयव्ययौ पूर्णौ तेषां राजा न्यवेदयत् ।
एतज्ज्ञात्वा ह्युपादद्ध्वं यदत्रव्यतिरिच्यते

tata āyavyayau pūrṇau teṣāṃ rājā nyavedayat |
etajjñātvā hyupādaddhvaṃ yadatravyatiricyate

96.17

तत आयव्ययौ दृष्ट्वासमौ सममतिर्द्विजः ।
सर्वथा प्राणिनां पीडामुपादानादमन्यत

tata āyavyayau dṛṣṭvāsamau samamatirdvijaḥ |
sarvathā prāṇināṃ pīḍāmupādānādamanyata

96.18

ततः सर्वे समेत्याथ ते नृपास्तं महामुनिम् ।
इदमूचुर्महाराज समवेक्ष्य परस्परम्

tataḥ sarve sametyātha te nṛpāstaṃ mahāmunim |
idamūcurmahārāja samavekṣya parasparam

96.19

अयं वै दानवो ब्रह्मन्निल्वलो वसुमान्भुवि ।
तमतिक्रम्य सर्वेऽद्यवयं चार्तामहे वसु

ayaṃ vai dānavo brahmannilvalo vasumānbhuvi |
tamatikramya sarve'dyavayaṃ cārtāmahe vasu

96.20

तेषां तदासीदुचितमिल्वलस्यैव भिक्षणम् ।
ततस्ते सहिता राजन्निल्वलं समुपाद्रवन्

teṣāṃ tadāsīducitamilvalasyaiva bhikṣaṇam |
tataste sahitā rājannilvalaṃ samupādravan

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)