Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 62: Wild elephants crush the caravan; refuge in Chedi

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि द्विषष्टितमोऽध्यायः ॥

76 verses · 62 of 315

What happens in this chapter

Wild elephants crush the caravan; refuge in Chedi

Damayanti travels with the caravan. At a lotus lake, a herd of wild elephants in rut comes at midnight to drink and tramples the sleeping camp. The survivors blame the neglected yaksha Manibhadra, or the strange half-mad woman, and talk of stoning her; she flees in shame, wondering whether the slighted lokapalas caused her sorrow. With some surviving brahmanas she reaches the city of Subahu, king of Chedi. The queen mother takes her in. Damayanti calls herself a sairandhri and stays on conditions: no leftover food, no washing of feet, no talk with other men, and punishment for any man who courts her. She becomes companion to the princess Sunanda.

बृहृदश्व उवाच

62.1

सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा ।
जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा

sā tacchrutvā'navadyāṅgī sārthavāhavacastadā |
jagāma saha tenaiva sārthena patilālasā

62.2

अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे ।
तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम्

atha kāle bahutithe vane mahati dāruṇe |
taṭākaṃ sarvatobhadraṃ padmasaugandhikāyutam

62.3

ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् ।
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम्

dadṛśurvaṇijo ramyaṃ prabhūtayavasendhanam |
bahumūlaphalopetaṃ nānāpakṣiniṣevitam

62.4

तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम् ।
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः

taṃ dṛṣṭvā mṛṣṭasalilaṃ manohāri suśītalam |
supariśrāntavāhāste niveśāya mano dadhuḥ

62.5

संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् ।
उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम्

saṃmate sārthavāhasya viviśurvanamuttamam |
uvāsa sārthaḥ sumahānniśāmāsādya padminīm

62.6

अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा ।
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत् ।
पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम्

athārdharātrasamaye niḥśabde timire tadā |
supte sārthe pariśrānte hastiyūthamupāgamat |
pānīyārthaṃ giritaṭānmadaprasravaṇāvilam

62.7

[अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान्

[athāpaśyata sārthaṃ taṃ sārthajānsubahūngajān

62.8

ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा ।
समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः

te tāngrāmyagajāndṛṣṭvā sarve vanagajāstadā |
samādravanta vegena jighāṃsanto madotkaṭāḥ

62.9

तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत् ।
नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ ।
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ॥]

teṣāmāpatatāṃ vegaḥ kariṇāṃ duḥsaho'bhavat |
nagāgrādiva śīrṇānāṃ śṛṅgāṇāṃ patatāṃ kṣitau |
spandatāmapi nāgānāṃ mārgā naṣṭā vanodbhavāḥ ||]

62.10

मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् ।
ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले

mārgaṃ saṃruddhya saṃsuptaṃ padminyāḥ sārthamuttamam |
te taṃ mamarduḥ sahasā veṣṭamānaṃ mahītale

62.11

महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः ।
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात्

mahāravaṃ pramuñcato vaddhyante śaraṇārthinaḥ |
vanagulmāṃśca dhāvanto nidrayā mahato bhayāt

62.12

केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः

keciddantaiḥ karaiḥ kecitkecitpadbhyāṃ hatā gajaiḥ

62.13

निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः ।
भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा

nihatoṣṭrāśvabahulāḥ padātijasaṃkulāḥ |
bhayādādhāvamānāś parasparahatāstadā

62.14

घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले ।
वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च

ghorānnādānvimuñcanto nipeturdharaṇītale |
vṛkṣeṣvāsajyasaṃbhagnāḥ patitā viṣameṣu ca

62.15

एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः ।
राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम्

evaṃprakārairbahubhirdaivenākramya hastibhiḥ |
rājanvinihataṃ sarvaṃ samṛddhaṃ sārthamaṇḍalam

62.16

आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः ।
एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना

ārāvaḥ sumahāṃścāsītrailokyabhayakārakaḥ |
eṣo'gnirutthitaḥ kaṣṭastrāyadhvaṃ dhāvatā'dhunā

62.17

रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत ।
सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम

ratnarāśirviśīrṇo'yaṃ gṛhṇīdhvaṃ kiṃ pradhāvata |
sāmānyametaddraviṇaṃ na mithyā vacanaṃ mama

62.18

पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः ।
एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा

punarevābhidhāsyāmi cintayadhvaṃ sukātarāḥ |
evamevābhibhāṣanto vidravanti bhayāttadā

62.19

तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये ।
दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा ।
अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम्

tasmiṃstathā vartamāne dāruṇe janasaṃkṣaye |
damayantī ca bubudhe bhayasaṃtrastamānasā |
apaśyadvaiśasaṃ tatra sarvalokabhayaṃkaram

62.20

अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा ।
संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला

adṛṣṭapūrvaṃ taddṛṣṭvā bālā padmanibhekṣaṇā |
saṃsaktavadanāśvāsā uttasthau bhayavihvalā

62.21

ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः ।
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम्

ye tu tatra vinirmuktāḥ sārthātkecidavikṣatāḥ |
te'bruvansahitāḥ sarve kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam

62.22

नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः ।
तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः

nūnaṃ na pūjito'smābhirmaṇibhadro mahāyaśāḥ |
tathā yakṣādhipaḥ śrīmānna vai vaiśravaṇaḥ prabhuḥ

62.23

न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता

na pūjā vighrakartṝṇāmathavā prathamaṃ kṛtā

62.24

शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम् ।
ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम्

śakunānāṃ phalaṃ vā'tha viparītimidaṃ dhruvam |
grahā na viparītāstu kimanyadidamāgatam

62.25

अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता ।
याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना

apare tvabruvandīnā jñātidravyavinākṛtā |
yā'sāvadya mahāsārthe nārī hyunmattadarśanā

62.26

प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम् ।
तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा

praviṣṭā vikṛtākārā kṛtvā rūpamamānuṣam |
tayaivaṃ vihitā pūrvaṃ māyā paramadāruṇā

62.27

राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी ।
तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा

rākṣasī vā dhruvaṃ yakṣī piśācī vā bhayaṃkarī |
tasyāḥ sarvamidaṃ pāpaṃ nātra kāryā vicāraṇā

62.28

यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम् ।
लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः ।
अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम्

yadi paśyāma tāṃ pāpāṃ sārthaghnīṃ naikaduḥkhadām |
loṣṭabhiḥ pāṃsubhiścaiva tṛṇaiḥ kāṣṭhaiśca muṣṭibhiḥ |
avaśyameva hanyāmaḥ sārthasya kila kṛtyakām

62.29

दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम् ।
ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम्

damayantī tu tacchrutvā vākyaṃ teṣāṃ sudāruṇam |
hrītā bhītā ca saṃvigrā prādravadyatra kānanam

62.30

आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत्

āśaṅkamānā tatpāpamātmānaṃ paryadevayat

62.31

अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान् ।
नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम्

aho mamopari vidheḥ saṃrambho dāruṇo mahān |
nānubadhnāti kuśalaṃ kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam

62.32

न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि ।
कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम्

na smarāmyaśubhaṃ kiṃcitkṛtaṃ kasyacidaṇvapi |
karmaṇā manasā vācā kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam

62.33

नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत् ।
अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम्

nūnaṃ janmāntarakṛtaṃ pāpāṃ mā''patitaṃ mahat |
apaścimāmimāṃ kaṣṭāmāpadaṃ prāptavatyaham

62.34

भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः ।
भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः ।
निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते

bhartṛrājyāpaharaṇaṃ svajanācca raparājayaḥ |
bhartrā saha viyogaśca tanayābhyāṃ ca vicyutiḥ |
nirnāthatā vane vāso bahuvyālaniṣevite

62.35

अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा ।
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम् ।
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप

athāparedyuḥ saṃprāpte hataśiṣṭā janāstadā |
vanagulmādviniṣkramya śocante vaiśasaṃ kṛtam |
bhrātaraṃ pitaraṃ putraṃ sakhāyaṃ ca narādhipa

62.36

हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता

hanyamāne tadā sārthe damayantī śucismitā |
brāhmaṇaiḥ sahitā tatravane tu na vināśitā

62.37

अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम् ।
योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः

aśocattatra vaidarbhī kiṃnu me duṣkataṃ kṛtam |
yopi me nirjane'raṇye saṃprāpto'yaṃ janārṇavaḥ

62.38

स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत् ।
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया

sa hato hastiyūthena mandabhāgyānmamaiva tat |
prāptavyaṃ suciraṃ duḥkhaṃ nūnamadyāpi vai mayā

62.39

नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ।
या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता

nāprāptakālo mriyate śrutaṃ vṛddhānuśāsanam |
yā nāhamadya mṛditā hastiyūthena duḥkhitā

62.40

न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते ।
न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम्

na hyadaivakṛtaṃkiṃcinnarāṇāmiha vidyate |
na ca me bālabhāve'pi kiṃcitpāpakṛtaṃ kṛtam

62.41

कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ।
मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः

karmaṇā manasā vācā yadidaṃ duḥkhamāgatam |
manye svayaṃvarakṛtelokapālā samāgatāḥ

62.42

प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः ।
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम्

pratyākhyātā mayā tatra nalasyārthāya devatāḥ |
nūnaṃ teṣāṃ prabhāvena viyogaṃ prāptavatyaham

62.43

एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना ।
प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता

evamādīni duḥkhārtā sā vilapya varāṅganā |
pralāpāni tadā tāni damayantī pativratā

62.44

हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा

hataśeṣaiḥ saha tadā brāhmaṇairvedapāragaiḥ |
agacchadrājaśārdūla duḥkhaśokaparāyaṇā

62.45

गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत् ।
सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः

gacchantī sā cirādbālā puramāsādayanmahat |
sāyāhni cedirājas subāhoḥ satyavādinaḥ

62.46

सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम् ।
वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्

sā tu taccārusarvāṅgī subāhostuṅgagopuram |
vastrārdhena ca saṃvītā praviveśa purottamam

62.47

तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम् ।
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः

tāṃ vihvalāṃ kṛśāṃ dīnāṃ muktakeśīmamārjitām |
unmattāmiva gacchantīṃ dadṛśuḥ puravāsinaḥ

62.48

प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ।
अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्

praviśantīṃ tu tāṃ dṛṣṭvā cedirājapurīṃ tadā |
anujagmustatra bālā grāmiputrāḥ kutūhalāt

62.49

सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः ।
तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम्

sā taiḥ parivṛtā'gacchatsamīpaṃ rājaveśmanaḥ |
tāṃ prāsādagatā'paśyadrājamātā janairvṛtām

62.50

धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम् ।
जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी

dhātrīmuvāca cchaināmānayeha mamāntikam |
janena kliśyate bālā duḥkhitā śaraṇārthinī

62.51

तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम् ।
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना

tādṛgrūpaṃ ca paśyāmi vidyotayati me gṛham |
unmattaveṣā kalyāṇī śrīrivāyatalocanā

62.52

सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् ।
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत

sā janaṃ vārayitvā taṃ prāsādatalamuttamam |
āropya vismitā rājandamayantīmapṛcchata

62.53

एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ।
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा

evamapyasukhāviṣṭā bibharṣi paramaṃ vapuḥ |
bhāsi vidyudivābhreṣu śaṃsa me kā'sikasya vā

62.54

न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे

na hi te mānuṣaṃ rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam |
asahāyā narebhyaśca nodvijasyamaraprabhe

62.55

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् ।
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्

tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhaimī vacanamabravīt |
mānuṣīṃ māṃ vijānīhi bhartāraṃ samanuvratām

62.56

सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् ।
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्

sairandhrīṃ jātisaṃpannāṃ bhujiṣyāṃ kāmavāsinīm |
phalamūlāśanāmekāṃ yatrasāyaṃpratiśrayām

62.57

असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः ।
भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि

asaṅkhyeyaguṇo bhartā māṃ ca nityamanuvrataḥ |
bhaktā'hamapi taṃ vīraṃ chāyevānugatā pathi

62.58

तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने ।
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान्

tasya daivātprasaṅgo'bhūdatimātraṃ sudevane |
dyūte sa nirjitaścaiva vanameka upeyivān

62.59

तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम् ।
आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम्

tamekavasanacchannamunmtamiva vihvalam |
āśvāsayantī bhartāramahamapyagamaṃ vanam

62.60

स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत्

sa kadācidvane vīraḥ kasmiṃścitkāraṇāntare |
kṣutparītastu vimanā vāsaścaikaṃ vyasarjayat

62.61

तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम् ।
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा

tamekavasanā nagnamunmattavadacetasam |
anuvrajantī bahulā na svapāmi niśāḥ sadā

62.62

ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् ।
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम्

tato bahutithe kāle suptāmutsṛjya māṃ kvacit |
vāsaso'rdhaṃ paricchidya tyaktavānmāmanāgasam

62.63

तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम् ।
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम्

taṃ mārgamāṇā bhartāraṃ dahyamānā divāniśam |
na vindāmyamaraprakhyaṃ priyaṃ prāṇeśvaraṃ prabhum

62.64

इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत ।
स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता

ityuktvā sā'navadyāṅgī rājamātaramapyuta |
sthitā'śruparipūrṇākṣī vepamānā suduḥkhitā

62.65

तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु ।
राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम्

tāmaśruparipūrṇākṣīṃ vilapantīṃ tathā bahu |
rājamātā'bravīdārtā bhaimīmārtasvarāṃ svayam

62.66

वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम

vasa tvamiha kalyāṇi prītirme paramā tvayi |
mṛgayiṣyanti te bhadre bhartāraṃ puruṣā mama

62.67

अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः ।
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे

api vā svayamāgacchetparidhāvannitastataḥ |
ihaiva vasatī bhadre bhartāramupalapsyase

62.68

राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् ।
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि

rājamāturvacaḥ śrutvā damayantī vaco'bravīt |
samayenotsahe vastuṃ tvi vīraprajāyini

62.69

उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् ।
न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन

ucchiṣṭaṃ naiva bhuñjīyāṃ na kuryāṃ pādadhāvanam |
na cāhaṃ puruṣānanyānprabhāṣeyaṃ kathaṃcana

62.70

प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् ।
वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम्

prārthayedyadi māṃ kaściddaṇḍyaste sa pumānbhavet |
vadhyaśca te sakṛnmanda itime vratamāhitam

62.71

भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ।
यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः ।
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित्

bharturanveṣaṇārthaṃ tu paśyeyaṃ brāhmaṇānaham |
yadyevamiha vatsyāmi tvatsakāśe na saṃśayaḥ |
ato'nyathā na me vāso vartate hṛdaye kvacit

62.72

इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत् ।
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्

ityuktā damayantyā tu rājamātedamabravīt |
sarvametatkariṣyāmi diṣṭyā te vratamīdṛśam

62.73

एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते ।
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत

evamuktvā tato bhaimīṃ rājamātā viśāṃpate |
uvācedaṃ duhitaraṃ sunandāṃ nāma bhārata

62.74

सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् ।
वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम् ।
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा

sairandhrīmabhijānīṣva sunande devarūpiṇīm |
vayasā tulyatāṃ prāptā sakhī tava bhavatviyam |
etayā saha modasva nirudvigramanā sadā

62.75

ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत् ।
दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता

tataḥ paramasaṃhṛṣṭā sunandā gṛhaṇāgamat |
damayantīmupādāya sakhībhiḥ parivāritā

62.76

सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया ।
चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना

sahasā nyavasadrājanrājaputryā sunandayā |
cintayantī nalaṃ vīramaniśaṃ vāmalocanā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)