यदिदं शोचितं राज्ञा धृतराष्ट्रेण वै मुने ।
प्रव्राज्यपाण्डवान्वीरान्सर्वमेतन्निर्रथकम्
yadidaṃ śocitaṃ rājñā dhṛtarāṣṭreṇa vai mune |
pravrājyapāṇḍavānvīrānsarvametannirrathakam
Aranyaka (Vana) Parva
Chapter 47: How the Pandavas lived in Kamyaka
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि इन्द्रलोकाभिगमनपर्वणि सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ 47 ॥ ॥
12 verses · 47 of 315
What happens in this chapter
How the Pandavas lived in Kamyaka
Janamejaya says Dhritarashtra's grief was useless after he had sent the Pandavas into exile, and asks what they ate in the forest: wild food or grain from tilled fields. Vaishampayana answers. They lived on forest produce and on deer killed with clean arrows, and always offered the first share to the brahmins. Brahmins in thousands followed them, snatakas among them, some keeping the sacred fires and some not. No one in that company looked pale or sick. Draupadi fed her husbands and the brahmins first, as a mother feeds her children, and ate what was left. The brothers, bows in hand, hunted deer for food. So, longing for Arjuna, they spent five years in Kamyaka, studying, reciting japa and offering oblations into the fire.
जनमेजय उवाच
कथं च राजपुत्रं तमुपेक्षेताल्पचेतसम् ।
दुर्योधनं पाण्डुपुत्रान्कोपयानं महारथान्
kathaṃ ca rājaputraṃ tamupekṣetālpacetasam |
duryodhanaṃ pāṇḍuputrānkopayānaṃ mahārathān
किमासीत्पाण्डुपुत्राणां वने भोजनमुच्यताम् ।
वन्यं वाऽप्यवा कृष्टमेतदाख्यातु नो भवान्
kimāsītpāṇḍuputrāṇāṃ vane bhojanamucyatām |
vanyaṃ vā'pyavā kṛṣṭametadākhyātu no bhavān
वैंशंपायन उवाच
वानेयं च मृगांश्चैव शुद्धैर्बाणैर्निपातितान् ।
ब्राह्मणानां निवेद्याग्रमभुञ्जता महारथाः
vāneyaṃ ca mṛgāṃścaiva śuddhairbāṇairnipātitān |
brāhmaṇānāṃ nivedyāgramabhuñjatā mahārathāḥ
तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तदा निवसतो वने ।
अन्वयुर्ब्राह्मणा राजन्साग्नयोऽनग्नयस्तथा
tāṃstu śūrānmaheṣvāsāṃstadā nivasato vane |
anvayurbrāhmaṇā rājansāgnayo'nagnayastathā
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
दश मोक्षविदां तद्वद्यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः
brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi snātakānāṃ mahātmanām |
daśa mokṣavidāṃ tadvadyānbibharti yudhiṣṭhiraḥ
रुरून्कृष्णमृगांश्चैव मेध्यांश्चान्यान्मनोरमान् ।
बाणैरुन्मथ्य विविधैर्ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्
rurūnkṛṣṇamṛgāṃścaiva medhyāṃścānyānmanoramān |
bāṇairunmathya vividhairbrāhmaṇebhyo nyavedayat
न तत्र कश्चिद्दुर्वर्णो व्याधितो वाऽपि दृश्यते ।
कृशो वा दुर्बलो वाऽपि दीनो भीतोपि वा पुनाः
na tatra kaściddurvarṇo vyādhito vā'pi dṛśyate |
kṛśo vā durbalo vā'pi dīno bhītopi vā punāḥ
पुत्रानिव प्रियान्भ्रातॄन्ज्ञातीनिव सहोदरान् ।
पुरोष कौरवश्रेष्ठो धर्मेराजो युधिष्ठिरः ।
putrāniva priyānbhrātṝnjñātīniva sahodarān |
puroṣa kauravaśreṣṭho dharmerājo yudhiṣṭhiraḥ |
पतीश्च द्रौपदी सर्वाञ्द्विजातीश्च यशस्विनी ।
मातेव भोजयित्वाऽग्रे शिष्टमाहारयत्तदा
patīśca draupadī sarvāñdvijātīśca yaśasvinī |
māteva bhojayitvā'gre śiṣṭamāhārayattadā
प्राचीं राजा दक्षिणां भीमसेनो
यमौ प्रतीचीमथवाऽप्युदीचीम् ।
धनुर्धरा मांसहेतोर्मृगाणां
क्षयं चक्रुर्नित्यमेवोपगम्य
prācīṃ rājā dakṣiṇāṃ bhīmaseno
yamau pratīcīmathavā'pyudīcīm |
dhanurdharā māṃsahetormṛgāṇāṃ
kṣayaṃ cakrurnityamevopagamya
तथा तेषां कवसतां काम्यके वै
विहीनानामर्जुनेनोत्सुकानाम् ।
पञ्चैव वर्षाणि तथा व्यतीयु-
रथीयतां जपतां जुह्वतां च
tathā teṣāṃ kavasatāṃ kāmyake vai
vihīnānāmarjunenotsukānām |
pañcaiva varṣāṇi tathā vyatīyu-
rathīyatāṃ japatāṃ juhvatāṃ ca
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)