Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 266: Kotikashya questions Draupadi and names the kings

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि षट्षष्ट्यधिकद्विशतमोऽध्यायः ॥

14 verses · 266 of 315

What happens in this chapter

Kotikashya questions Draupadi and names the kings

Kotikashya leaps down from his chariot and addresses Draupadi as she stands holding a bough of the kadamba tree. Is she a devi, a yakshi, a danava woman, an apsara, a naga princess, or the wife of Indra, Varuna, Yama or Kubera? Why is she unafraid in this forest? He names himself as the son of King Suratha, known among men as Kotikashya, self-controlled and devoted to elders. Then he points out the princes around him: Kshemankara, king of Trigarta; the son of the Kulinda ruler; a son of Subala of the Ikshvaku line; twelve Sauvira princes, named one by one, who ride behind the standard; and Jayadratha, king of Sauvira, followed by six thousand chariots with elephants, horses and foot soldiers. He asks whose wife and daughter she is.

कोटिक उवाच

266.1

का त्वं कदम्बस्य विनम्य शाखां
किमाश्रमे तिष्ठसि शोभमाना ।
देदीप्यमानाऽग्निशिखेव नक्तं
व्याधूयमाना पवनेन सूभ्रूः

kā tvaṃ kadambasya vinamya śākhāṃ
kimāśrame tiṣṭhasi śobhamānā |
dedīpyamānā'gniśikheva naktaṃ
vyādhūyamānā pavanena sūbhrūḥ

266.2

अतीव रूपेण समन्विता त्वं
न चाप्यरण्येषु बिभेषि किंनु ।
देवी नु यक्षी यदिदानवी वा
वराप्सरा दैत्यवराङ्गना वा

atīva rūpeṇa samanvitā tvaṃ
na cāpyaraṇyeṣu bibheṣi kiṃnu |
devī nu yakṣī yadidānavī vā
varāpsarā daityavarāṅganā vā

266.3

वपुष्मती वोरगराजकन्या
वनेचरी वा क्षणदाचरस्त्री ।
त्वं देवराज्ञो वरुणस्य पत्नी
यमस्य सोमस्य धनेश्वरस्य

vapuṣmatī voragarājakanyā
vanecarī vā kṣaṇadācarastrī |
tvaṃ devarājño varuṇasya patnī
yamasya somasya dhaneśvarasya

266.4

धातुर्विधातुः सवितुर्विभोर्वा
शक्रस्य वा त्वं सदनात्प्रपन्ना ।
न ह्येव नः पृच्छसि ये वयं स्म
न चापि जानीम तवेह नाथम्

dhāturvidhātuḥ saviturvibhorvā
śakrasya vā tvaṃ sadanātprapannā |
na hyeva naḥ pṛcchasi ye vayaṃ sma
na cāpi jānīma taveha nātham

266.5

वयं हि मानं तव वर्धयन्तः
पृच्छाम भद्रेप्रभवं प्रभुं च ।
आचक्ष्व बन्धूंश्च पतिं कुलं च
जातिं च यच्चेगह करोषि कार्यम्

vayaṃ hi mānaṃ tava vardhayantaḥ
pṛcchāma bhadreprabhavaṃ prabhuṃ ca |
ācakṣva bandhūṃśca patiṃ kulaṃ ca
jātiṃ ca yaccegaha karoṣi kāryam

266.6

अहं तु राज्ञः सुरथस्य पुत्रो
यं कोटिकाश्येति विदुर्मनुष्याः ।
वश्येन्द्रियः सत्यरतिर्वरोरु
वृद्धोपसेवी गुरुपूजकश्च

ahaṃ tu rājñaḥ surathasya putro
yaṃ koṭikāśyeti vidurmanuṣyāḥ |
vaśyendriyaḥ satyaratirvaroru
vṛddhopasevī gurupūjakaśca

266.7

असौ तु यस्तिष्ठतिकाञ्चनाङ्गे
तथे हुतोऽग्निश्चयने यथैव ।
तरिगर्तराजः कमलायताक्षः
क्षेमंकरो नाम स एष वीरः

asau tu yastiṣṭhatikāñcanāṅge
tathe huto'gniścayane yathaiva |
tarigartarājaḥ kamalāyatākṣaḥ
kṣemaṃkaro nāma sa eṣa vīraḥ

266.8

अस्मात्परस्त्वेष महाधनुष्मा-
न्पुत्रः कुलिन्दाधिपतेर्वरिष्ठः ।
निरीक्षते त्वां विपुलायताक्षः
सुपुष्पितः पर्वतवासनित्यः

asmātparastveṣa mahādhanuṣmā-
nputraḥ kulindādhipatervariṣṭhaḥ |
nirīkṣate tvāṃ vipulāyatākṣaḥ
supuṣpitaḥ parvatavāsanityaḥ

266.9

असौ तु यः पुष्करिणीसमीपे
श्यामो युवा तिष्ठति दर्शनीयः ।
इक्ष्वाकुराजः सुबलस्य पुत्रः
स एव हन्ता द्विषतां सुगात्रि

asau tu yaḥ puṣkariṇīsamīpe
śyāmo yuvā tiṣṭhati darśanīyaḥ |
ikṣvākurājaḥ subalasya putraḥ
sa eva hantā dviṣatāṃ sugātri

266.10

यस्यानुयात्रं ध्वजिनः प्रयान्ति
सौवीरका द्वादशराजपुत्राः ।
शोणाश्वयुक्तेषु रथेषु सर्वे
मस्वेषु दीप्ता इव इव्यवाहाः

yasyānuyātraṃ dhvajinaḥ prayānti
sauvīrakā dvādaśarājaputrāḥ |
śoṇāśvayukteṣu ratheṣu sarve
masveṣu dīptā iva ivyavāhāḥ

266.11

अङ्गारकः कुञ्जरो गुप्तकश्च
श्रुंजयः संजयसुप्रवृद्धौ ।
प्रभंकरोऽथ भ्रमरो रविश्च
शूरः प्रतापःकुहनश्च नाम

aṅgārakaḥ kuñjaro guptakaśca
śruṃjayaḥ saṃjayasupravṛddhau |
prabhaṃkaro'tha bhramaro raviśca
śūraḥ pratāpaḥkuhanaśca nāma

266.12

यं षट्सहस्रा रथिनोऽनुयान्ति
नागा हयाश्चैव पदातिनश्च ।
जयद्रथो नाम यदि श्रुतस्ते
सौवीरराजः सुभगे स एषः

yaṃ ṣaṭsahasrā rathino'nuyānti
nāgā hayāścaiva padātinaśca |
jayadratho nāma yadi śrutaste
sauvīrarājaḥ subhage sa eṣaḥ

266.13

तस्यापरे भ्रातरोऽदीनसत्वा
बलाहकानीकविदारणाद्याः ।
सौवीरवीराः प्रवरा युवानो
राजानमेते बलिनोऽनुयान्ति

tasyāpare bhrātaro'dīnasatvā
balāhakānīkavidāraṇādyāḥ |
sauvīravīrāḥ pravarā yuvāno
rājānamete balino'nuyānti

266.14

एतैः सहायैरुपयाति राजा
मरुद्गणैरिन्द्र इवाभिगुप्तः ।
अजानतां ख्यापय नः सुकेशि
कस्यासि भार्या दुहिता च कस्य

etaiḥ sahāyairupayāti rājā
marudgaṇairindra ivābhiguptaḥ |
ajānatāṃ khyāpaya naḥ sukeśi
kasyāsi bhāryā duhitā ca kasya

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)