निदाघान्तकरः कालः सर्वभूतसुखावहः ।
तत्रैव वसतां तेषां प्रावृट् समभिपद्यत
nidāghāntakaraḥ kālaḥ sarvabhūtasukhāvahaḥ |
tatraiva vasatāṃ teṣāṃ prāvṛṭ samabhipadyata
Aranyaka (Vana) Parva
Chapter 184: Rains and autumn by the Sarasvati
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
17 verses · 184 of 315
What happens in this chapter
Rains and autumn by the Sarasvati
While the Pandavas live there, the rainy season arrives and ends the summer heat. Dark thundering clouds pour day and night, hiding the sun; the earth turns green, dust and smoke settle, and the swollen rivers rush through the forests until high and low ground cannot be told apart. Peacocks, cuckoos and frogs call. Then comes a gentle autumn with clear rivers, starry skies and cool nights lit by the moon, and pools adorned with lilies and lotuses. The brothers rejoice to see the Sarasvati brimming. They spend the holy night of the Kartika full moon there in yoga with the ascetics, and when the dark fortnight begins they set out with Dhaumya, their charioteers and cooks for the Kamyaka forest.
वैशंपायन उवाच
छादयन्तो महाघोषाः स्वं दिशश्च बलाहकाः ।
प्रववर्षुर्दिवारात्रमसिताः सततं तदा
chādayanto mahāghoṣāḥ svaṃ diśaśca balāhakāḥ |
pravavarṣurdivārātramasitāḥ satataṃ tadā
तपात्ययनिकेताश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
अपेतार्कप्रभाजालाः सविद्युन्मण्डप्रभाः
tapātyayaniketāśca śataśo'tha sahasraśaḥ |
apetārkaprabhājālāḥ savidyunmaṇḍaprabhāḥ
विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसृपा ।
बभूव पयसा सिक्ता शान्तधूमरजोगणा
virūḍhaśaṣpā dharaṇī mattadaṃśasarīsṛpā |
babhūva payasā siktā śāntadhūmarajogaṇā
न स्म प्रज्ञायते किंचिदम्भसा समवस्तृते ।
समं वा विषमं वाऽपि नद्यो वा स्तावराणि वा
na sma prajñāyate kiṃcidambhasā samavastṛte |
samaṃ vā viṣamaṃ vā'pi nadyo vā stāvarāṇi vā
क्षुब्धतोया महावेगाः श्वसमाना इवाशुगाः ।
सिन्धवः शोभयांचक्रुः काननानि तपात्यये
kṣubdhatoyā mahāvegāḥ śvasamānā ivāśugāḥ |
sindhavaḥ śobhayāṃcakruḥ kānanāni tapātyaye
नदतां काननान्तेषु श्रूयन्ते विविधाः स्वनाः ।
वृष्टिभिस्ताड्यमानानां वराहमृगपक्षिणाम्
nadatāṃ kānanānteṣu śrūyante vividhāḥ svanāḥ |
vṛṣṭibhistāḍyamānānāṃ varāhamṛgapakṣiṇām
स्तोककाः शिखिनश्चैव पुंस्कोकिलगणैः सह ।
मत्ताः परिपतन्ति स्म दर्दुरश्चैव दर्पिताः
stokakāḥ śikhinaścaiva puṃskokilagaṇaiḥ saha |
mattāḥ paripatanti sma darduraścaiva darpitāḥ
तदा बहुविधाकारा प्रावृण्मेघानुनादिता ।
अभ्यतीता शिवा तेषां चरतां मरुधन्वसु
tadā bahuvidhākārā prāvṛṇmeghānunāditā |
abhyatītā śivā teṣāṃ caratāṃ marudhanvasu
क्रौञ्चहंससमाकीर्णा शरत्प्रमुदीताऽभवत् ।
रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा
krauñcahaṃsasamākīrṇā śaratpramudītā'bhavat |
rūḍhakakṣavanaprasthā prasannajalanimnagā
विमलाकाशनक्षत्रा शरत्तेषां शिवाऽभषत् ।
मृगद्विजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्
vimalākāśanakṣatrā śaratteṣāṃ śivā'bhaṣat |
mṛgadvijasamākīrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām
दृश्यन्ते शान्तरजसः क्षपाजलदशीतलाः ।
ग्रहनक्षत्रसङ्घैश्च सोमेन च विराजिताः
dṛśyante śāntarajasaḥ kṣapājaladaśītalāḥ |
grahanakṣatrasaṅghaiśca somena ca virājitāḥ
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च शीतवारिधराः शिवाः ।
नदीः पुष्करिणीश्चैव ददृशुः समलंकृताः
kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca śītavāridharāḥ śivāḥ |
nadīḥ puṣkariṇīścaiva dadṛśuḥ samalaṃkṛtāḥ
ते वै मुमुदिरे वीराः प्रसन्नसलिलां शिवाम् ।
पश्यन्तो दृढधन्वानः परिपूर्णां सरस्वतीम्
te vai mumudire vīrāḥ prasannasalilāṃ śivām |
paśyanto dṛḍhadhanvānaḥ paripūrṇāṃ sarasvatīm
तेषां पुण्यतमा रात्रिः पर्वसन्धौ स्म शारदी ।
तत्रैव वसतामासीत्कार्तिकी जनमेजय
teṣāṃ puṇyatamā rātriḥ parvasandhau sma śāradī |
tatraiva vasatāmāsītkārtikī janamejaya
पुण्यकृद्भिर्महासत्वैस्तापसैः सह पाण्डवाः ।
तत्सर्वं भरतश्रेष्ठ समूहुर्योगमुत्तमम्
puṇyakṛdbhirmahāsatvaistāpasaiḥ saha pāṇḍavāḥ |
tatsarvaṃ bharataśreṣṭha samūhuryogamuttamam
तमिस्राभ्युदये तस्मिन्धौम्येन सह पाण्डवाः ।
सूतैः पौरोगवैः साकं काम्यकं प्रययुर्वनम्
tamisrābhyudaye tasmindhaumyena saha pāṇḍavāḥ |
sūtaiḥ paurogavaiḥ sākaṃ kāmyakaṃ prayayurvanam
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)