अध्याय 184: सरस्वती तट पर वर्षा और शरद

निदाघान्तकरः कालः सर्वभूतसुखावहः ।
तत्रैव वसतां तेषां प्रावृट् समभिपद्यत

nidāghāntakaraḥ kālaḥ sarvabhūtasukhāvahaḥ |
tatraiva vasatāṃ teṣāṃ prāvṛṭ samabhipadyata

छादयन्तो महाघोषाः स्वं दिशश्च बलाहकाः ।
प्रववर्षुर्दिवारात्रमसिताः सततं तदा

chādayanto mahāghoṣāḥ svaṃ diśaśca balāhakāḥ |
pravavarṣurdivārātramasitāḥ satataṃ tadā

तपात्ययनिकेताश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
अपेतार्कप्रभाजालाः सविद्युन्मण्डप्रभाः

tapātyayaniketāśca śataśo'tha sahasraśaḥ |
apetārkaprabhājālāḥ savidyunmaṇḍaprabhāḥ

विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसृपा ।
बभूव पयसा सिक्ता शान्तधूमरजोगणा

virūḍhaśaṣpā dharaṇī mattadaṃśasarīsṛpā |
babhūva payasā siktā śāntadhūmarajogaṇā

न स्म प्रज्ञायते किंचिदम्भसा समवस्तृते ।
समं वा विषमं वाऽपि नद्यो वा स्तावराणि वा

na sma prajñāyate kiṃcidambhasā samavastṛte |
samaṃ vā viṣamaṃ vā'pi nadyo vā stāvarāṇi vā

क्षुब्धतोया महावेगाः श्वसमाना इवाशुगाः ।
सिन्धवः शोभयांचक्रुः काननानि तपात्यये

kṣubdhatoyā mahāvegāḥ śvasamānā ivāśugāḥ |
sindhavaḥ śobhayāṃcakruḥ kānanāni tapātyaye

नदतां काननान्तेषु श्रूयन्ते विविधाः स्वनाः ।
वृष्टिभिस्ताड्यमानानां वराहमृगपक्षिणाम्

nadatāṃ kānanānteṣu śrūyante vividhāḥ svanāḥ |
vṛṣṭibhistāḍyamānānāṃ varāhamṛgapakṣiṇām

स्तोककाः शिखिनश्चैव पुंस्कोकिलगणैः सह ।
मत्ताः परिपतन्ति स्म दर्दुरश्चैव दर्पिताः

stokakāḥ śikhinaścaiva puṃskokilagaṇaiḥ saha |
mattāḥ paripatanti sma darduraścaiva darpitāḥ

तदा बहुविधाकारा प्रावृण्मेघानुनादिता ।
अभ्यतीता शिवा तेषां चरतां मरुधन्वसु

tadā bahuvidhākārā prāvṛṇmeghānunāditā |
abhyatītā śivā teṣāṃ caratāṃ marudhanvasu

क्रौञ्चहंससमाकीर्णा शरत्प्रमुदीताऽभवत् ।
रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा

krauñcahaṃsasamākīrṇā śaratpramudītā'bhavat |
rūḍhakakṣavanaprasthā prasannajalanimnagā

विमलाकाशनक्षत्रा शरत्तेषां शिवाऽभषत् ।
मृगद्विजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्

vimalākāśanakṣatrā śaratteṣāṃ śivā'bhaṣat |
mṛgadvijasamākīrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām

दृश्यन्ते शान्तरजसः क्षपाजलदशीतलाः ।
ग्रहनक्षत्रसङ्घैश्च सोमेन च विराजिताः

dṛśyante śāntarajasaḥ kṣapājaladaśītalāḥ |
grahanakṣatrasaṅghaiśca somena ca virājitāḥ

कुमुदैः पुण्डरीकैश्च शीतवारिधराः शिवाः ।
नदीः पुष्करिणीश्चैव ददृशुः समलंकृताः

kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca śītavāridharāḥ śivāḥ |
nadīḥ puṣkariṇīścaiva dadṛśuḥ samalaṃkṛtāḥ

ते वै मुमुदिरे वीराः प्रसन्नसलिलां शिवाम् ।
पश्यन्तो दृढधन्वानः परिपूर्णां सरस्वतीम्

te vai mumudire vīrāḥ prasannasalilāṃ śivām |
paśyanto dṛḍhadhanvānaḥ paripūrṇāṃ sarasvatīm

तेषां पुण्यतमा रात्रिः पर्वसन्धौ स्म शारदी ।
तत्रैव वसतामासीत्कार्तिकी जनमेजय

teṣāṃ puṇyatamā rātriḥ parvasandhau sma śāradī |
tatraiva vasatāmāsītkārtikī janamejaya

पुण्यकृद्भिर्महासत्वैस्तापसैः सह पाण्डवाः ।
तत्सर्वं भरतश्रेष्ठ समूहुर्योगमुत्तमम्

puṇyakṛdbhirmahāsatvaistāpasaiḥ saha pāṇḍavāḥ |
tatsarvaṃ bharataśreṣṭha samūhuryogamuttamam

तमिस्राभ्युदये तस्मिन्धौम्येन सह पाण्डवाः ।
सूतैः पौरोगवैः साकं काम्यकं प्रययुर्वनम्

tamisrābhyudaye tasmindhaumyena saha pāṇḍavāḥ |
sūtaiḥ paurogavaiḥ sākaṃ kāmyakaṃ prayayurvanam