Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 171: Arjuna reaches the Danava city by the sea

20 verses · 171 of 315

What happens in this chapter

Arjuna reaches the Danava city by the sea

Arjuna describes the ocean: waves like moving mountains, ships laden with gems sailing like vimanas, whales and makaras like sunken hills, conches gleaming under the water like stars behind thin cloud. Beyond it lay the city of the Daityas. Matali brought the chariot down and drove at the gates. Hearing its thunder, the Danavas took him for Indra, shut themselves in and hid. Arjuna blew Devadatta, and the sound filled the sky and made great creatures cower. Then the Nivatakavachas poured out in thousands, armoured, with spears, maces, swords and shataghnis. Matali drove so swiftly that none could follow, while the Danavas' harsh instruments sent dead fish floating up from the sea.

अर्जुन उवाच

171.1

ततोऽहं स्तूयमानस्तु तत्रतत्र सुरपिभिः ।
अपश्यमुदधिं भीममपांपतिमथाव्ययम्

tato'haṃ stūyamānastu tatratatra surapibhiḥ |
apaśyamudadhiṃ bhīmamapāṃpatimathāvyayam

171.2

फेनवत्यः प्रकीर्णाश्च संहताश्च समुच्छिताः ।
ऊर्मयश्चात्र दृश्यन्ते चलन्तइव पर्वताः

phenavatyaḥ prakīrṇāśca saṃhatāśca samucchitāḥ |
ūrmayaścātra dṛśyante calantaiva parvatāḥ

171.3

नावः सहस्रशस्तत्र रत्नपूर्णाः समन्ततः ।
नभसीव विमानानि विचरन्त्यो विरेजिरे

nāvaḥ sahasraśastatra ratnapūrṇāḥ samantataḥ |
nabhasīva vimānāni vicarantyo virejire

171.4

तिमिङ्गिलाः कच्छपाश् तथा तिमितिभिङ्गिलाः ।
मकराश्चात्र दृश्यन्ते जले मप्रा इवाद्रयः

timiṅgilāḥ kacchapāś tathā timitibhiṅgilāḥ |
makarāścātra dṛśyante jale maprā ivādrayaḥ

171.5

शङ्खानां च महबाणि मग्रान्यप्सु ममन्ततः ।
दृश्यन्ते स्म यथा रात्रौ तारास्तन्वभ्रमंवृताः

śaṅkhānāṃ ca mahabāṇi magrānyapsu mamantataḥ |
dṛśyante sma yathā rātrau tārāstanvabhramaṃvṛtāḥ

171.6

तथा सहस्रशस्तत्ररत्नसङ्घाः प्लवन्त्युत ।
वायुश् घृर्णते भीमस्तदद्भुतमिवाभवत्

tathā sahasraśastatraratnasaṅghāḥ plavantyuta |
vāyuś ghṛrṇate bhīmastadadbhutamivābhavat

171.7

तमतीत्य महावेगं सर्वाम्भोनिधिमुत्तमम् ।
अपश्यं दानवाकीर्णं तद्दैत्यपुरमन्तिकात्

tamatītya mahāvegaṃ sarvāmbhonidhimuttamam |
apaśyaṃ dānavākīrṇaṃ taddaityapuramantikāt

171.8

तत्रैव मातलिस्तृणं निपात्य पृथिवीतले ।
दानवान्रथघोपेण तन्पुरं समुपाद्रवत्

tatraiva mātalistṛṇaṃ nipātya pṛthivītale |
dānavānrathaghopeṇa tanpuraṃ samupādravat

171.9

रथघोषं तु तं श्रुत्वा स्तनयित्नोग्विम्बरे ।
मन्वाना देवराजं मामाविग्ना दानवाऽभवन्

rathaghoṣaṃ tu taṃ śrutvā stanayitnogvimbare |
manvānā devarājaṃ māmāvignā dānavā'bhavan

171.10

सर्वे संभ्रान्तमनसः शग्चापधराः स्थिताः ।
तथाऽसिशूलपरशुगदामुसलपाणयः

sarve saṃbhrāntamanasaḥ śagcāpadharāḥ sthitāḥ |
tathā'siśūlaparaśugadāmusalapāṇayaḥ

171.11

ततो द्वाराणि पिदधुर्दानवास्त्रस्तचेतसः ।
संविधाय पुरे रक्षां न स्म कश्चन दृश्यते

tato dvārāṇi pidadhurdānavāstrastacetasaḥ |
saṃvidhāya pure rakṣāṃ na sma kaścana dṛśyate

171.12

ततः शङ्खमुपादाय देवदत्तं महास्वनम् ।
परमां मुदमाश्रित्य प्राधमं तं शनैरहम्

tataḥ śaṅkhamupādāya devadattaṃ mahāsvanam |
paramāṃ mudamāśritya prādhamaṃ taṃ śanairaham

171.13

स तु शब्दो दिवं स्तब्ध्वा प्रतिशब्दमजीजनत् ।
वित्रेसुश्च निलिल्युश्च भूतानि सुमहान्त्यपि

sa tu śabdo divaṃ stabdhvā pratiśabdamajījanat |
vitresuśca nililyuśca bhūtāni sumahāntyapi

171.14

ततो निवातकवचाः सर्व एव समन्ततः ।
दंशिता विविधैस्त्राणैर्विचित्रायुपाणयः

tato nivātakavacāḥ sarva eva samantataḥ |
daṃśitā vividhaistrāṇairvicitrāyupāṇayaḥ

171.15

आयसैश्र महाशूलैर्गदाभिर्मुसलैरपि ।
पट्टसैः करवालैश्च रथचक्रैश्च भारत

āyasaiśra mahāśūlairgadābhirmusalairapi |
paṭṭasaiḥ karavālaiśca rathacakraiśca bhārata

171.16

शतघ्नीभिर्भुशुण्डीभिः खङ्गैश्चित्रैः स्वलंकृतैः ।
प्रगृहीतैर्दितेः पुत्राः प्रादुरासन्सहस्रशः

śataghnībhirbhuśuṇḍībhiḥ khaṅgaiścitraiḥ svalaṃkṛtaiḥ |
pragṛhītairditeḥ putrāḥ prādurāsansahasraśaḥ

171.17

ततो विचार्य बहुशो रथमार्गेषु तान्हयान् ।
प्राचोदयत्समे देशे मातलिर्भरतर्षभ

tato vicārya bahuśo rathamārgeṣu tānhayān |
prācodayatsame deśe mātalirbharatarṣabha

171.18

तेन तेषां प्रणुन्नानासाशुत्वाच्छीघ्रगामिनाम् ।
नान्वपश्यत्तदा कश्रित्तन्मेऽद्भुतमिवाभवत्

tena teṣāṃ praṇunnānāsāśutvācchīghragāminām |
nānvapaśyattadā kaśrittanme'dbhutamivābhavat

171.19

ततस्ते दानवास्तत्रयोधवातान्यनेकशः ।
विकृतस्वररूपाणि भृशं सर्वाण्यचोदयन्

tataste dānavāstatrayodhavātānyanekaśaḥ |
vikṛtasvararūpāṇi bhṛśaṃ sarvāṇyacodayan

171.20

तेन शब्देन सहसा समुद्रे पर्वतोपमाः ।
आप्लवन्त गतैः सत्वैर्मत्स्याः शतसहस्रशः

tena śabdena sahasā samudre parvatopamāḥ |
āplavanta gataiḥ satvairmatsyāḥ śatasahasraśaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)